Rumania

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
România
Flag of Romania.svg Coat of arms of Romania.svg
Flago di Rumania Blazono di Rumania
Mapo di Rumania
Chefurbo: Bucarest
·Habitanti: 2,082,000 (2005)
Precipua urbo: Bucarest
Oficala linguo: Rumaniana
Guvernerio: Republiko
·Prezidanto: Traian Băsescu
Surfaco: (82ma granda)
·Totala: 238,391 km²
·% aquo: 3
Habitanti: (50ma granda)
·Totala: 22,246,862 (2008)
·Lojanto-denseso: 93 hab./km²
Nacionala himno: Deşteaptă-te, române!
Pekunio: Rumaniana leu
Reto-kodo: .ro
Precipua religio: ortodoxa kristanismo

Rumania esas lando qua jacas en la sud-esto di Europa. Lua vicina landi esas Ukrainia en nordo ed en nord-westo, Moldova en nord-westo, Bulgaria en sudo, e Serbia e Hungaria en la westo. En esto jacas Nigra maro. Ol esas la 8ma maxim granda lando di Europa en totala surfaco.

Bazala fakti pri Rumania.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Rumania.

Homi ja habitis la regiono di nuna Rumania de la petr-epoko. Romani konkestis Rumaniana teritorio dum la 2ma yarcento. Ol divenis Romana provinco di Dacia Felix, e Roman okupeso lastis til la yaro 271. Dacia divenis l'unesma provinco abandonita da Romani.[1]

En 1541 la regiono divenis okupita da Otoman imperio. Pos kelka feroca batalii, Rumaniana princi decidis paktar kun Otomani pri paco. Turki aceptis, e Valakia e Moldavia divenis Otomana protektorati, e mustis pagar imposti ad Otoman imperio omnayare.[2]

Dum Otoman okupeso, rurani en Valakia e Moldavia divenis serfi, e ne povis abandonar lia vilaji. Li mustis verkar por konstruktar ponti e por reparar voyi.[2]. En 1699 Transilvania divenis parto di Habsburg imperio. Habsburgi expansis su ed en 1718 li okupis Oltenia, lore parto di Valakia. En 1812 Rusian imperio okupis l'esto di Moldavia.

Dum ta okupesi, Rumaniana civiteni ne esis konsiderita civiteni, o maxime civiteni di duesma klaso. En 1821 okuris rebeliono en Valakia ed en 1848 nove, ed anke en Moldavia. En 1859 Moldavi e Valaki elektis Alexandru Ioan Cuza kom lia princo. Rumania divenis monarkio komplete nedependanta de Otomani en 1877.

De 1878 til 1914 okuris periodo di politikala stabileso. Lando sejornis neutra dum l'unesma mondomilito til 1915, ma pos intensa preso la sequanta yaro, ol deklaris milito kontre Austria-Hungaria en 27 di agosto 1916.

Dum la duesma mondomilito, Rumania atemptis sejornar neutra, ma en 28 di junio 1940 ol recevis ultimato de Sovietia, e cedis Besarabia e Bukovina. Ta faktori forcis l'uniono kun nacional-socialista Germania. Rejulo Carol 2ma abdikis en 1940, e generalo Ion Antonescu asumis povo. Pos l'invado di Sovietia da Germania, Rumania rekuperis Besarabia (nune ol esas la nedependanta Moldova) e Bukovina, sub la komando di marshalo Antonescu. Antonescu anke permisis la masakro di judi e cigani en Rumaniana teritorio: on kalkulas 280,000 til 380,000 judi e 11,000 cigani perisis en Rumaniana holokausto.

En agosto 1944 Antonescu esis arestita da ordeni de rejulo Mihai 1ma, e Rumania decidis suportar Westala federiti e Sovietia. Malgre to, ta rolo en la vinko di Germania ne agnoskesis en Paris konfero pri la paco, en 1947. Rumaniana rejo Mihai 1ma abdikis, Rumania cedis Bukovina e Besarabia a Sovietia, e lando divenis komunista republiko kun Nicolae Ceausescu en povo. Ceausescu komencis nacionaligar l'entraprezi, kolektigar la plantacerii, ed emplantacar un rejimo di teroro, exekutita da sekreta polico Securitate.

Ceausescu esis renversita de povo en decembro 1989, ed exekutita ye la 25 di decembro sam yaro. Depos, Rumania divenis demokratiala republiko, kun Ion Iliescu kom unesma prezidanto pos la fino di komunista rejimo. En 2004 lando unionis a NATO ed en 2007 ol divenis membro di Europana Uniono.

Politiko[redaktar | edit source]

Palaco dil Parlamento, en Bucarest.

Nuna konstituco adoptita ye la 21 di novembro 1991 determinas ke Rumania esas parlamentala republiko. La chefo di stato esas la prezidanto elektita da populo, por 5-yara periodo (til 2004 por 4 yari). La chefo di guvernerio esas la chefministro, nune Victor Ponta. Tota Rumaniana civiteni evanta 18 yari o pluse povas votar.

La Parlamento (Parlamentul României) havas 2 chambri: Senato (Senat) kun 137 membri, e Chambro di Deputati (Camera Deputaţilor), kun 332 membri, elektita da 4-yara periodo.

Geografio[redaktar | edit source]

Topografiala mapo di Rumania.

Rumania jacas lando en Sud-esto di Europa. Lua vicina landi esas Bulgaria, Serbia, Hungaria, Ukrainia e Moldova. Rumania havas anke rivo che Nigra maro. La maxim alta monto di lando esas Monto Moldoveanu, kun 2544 metri di altitudo, en Karpati.

Danubio esas la precipua fluvio di lando, qua formacas la suda frontiero di lando. Altra importanta fluvii esas Mureș, Olt e Prut.

La precipua urbo esas Bucarest, kun plu kam 2 milion habitanti. Altra importanta urbi esas Iasi e Cluj-Napoca.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Rumania.

Pos la falio di komunismo Rumania adoptis un ekonomio di merkato. Ol divenis membro di Europana Uniono ye la 1 di januaro 2007.

Demografio[redaktar | edit source]

Nacionala konteno di Rumania 1930–1977 (fonto: Hungariana revuo História 2–3, 1991)
1930 1948 1956 1966 1977
naciono matrala
linguo
nacio-
naleso
matrala
linguo
matrala
linguo
nacio-
naleso
matrala
linguo
nacio-
naleso
nacio-
naleso
Rumaniano 13.180.936
73,0 %
12.981.324
71,9 %
13.597.613
85,7 %
15.080.686
86,2 %
14.996.114
85,7 %
16.770.628
87,8 %
16.746.510
87,7 %
19.207.491
89,1 %
Hungariano 1.554.525
8,6 %
1.425.507
7,9 %
1.499.851
9,4 %
1.653.700
9,5 %
1.587.675
9,1 %
1.651.873
8,6 %
1.619.592
8,5 %
1.670.568
7,7 %
Germano 760.687
4,2 %
745.421
4,1 %
343.913
2,2 %
395.374
2,3 %
384.708
2,2 %
387.547
2,0 %
382.595
2,0 %
332.205
1,5 %
Cigano 101.015
0,6 %
262.501
1,5 %
53.425
0,3 %
66.882
0,4 %
104.216
0,6 %
49.086
0,3 %
64.197
0,3 %
75.696
0,4 %
Judo 518.754
2,9 %
728.115
4,0 %
138.795
0,9 %
34.337
0,2 %
146.264
0,8 %
5.143
0,0 %
42.888
0,2 %
24.667
0,1 %
Ruteno 641.485
3,6 %
594.571
3,3, %
37.582
0,2 %
68.252
0,4 %
60.479
0,3 %
59.803
0,3 %
54.705
0,3 %
51.503
0,2 %
Sud-slavo 47.724
0,3 %
51.062
0,3 %
45.447
0,3 %
43.057
0,3 %
46.517
0,3 %
41.897
0,2 %
44.236
0,2 %
38.252
0,2 %
Ruso 450.981
2,5 %
409.150
2,3 %
39.332
0,2 %
45.029
0,3 %
38.731
0,2 %
40.526
0,2 %
39.483
0,2 %
17.480
0,1 %
Turko 288.073
1,6 %
154.772
0,9 %
28.782
0,2 %
14.228
0,1 %
14.329
0,1 %
17.453
0,1 %
18.040
0,1 %
20.750
0,1 %
Gagauzo 105.750
0,6 %
Slovako,
Cheko
43.141
0,2 %
51.842
0,3 %
35.143
0,2 %
25.131
0,1 %
35.152
0,2 %
26.136
0,1 %
32.199
0,2 %
25.020
0,1 %
Bulgaro 364.373
2,0 %
366.384
2,0 %
13.408
0,1 %
13.189
0,1 %
12.040
0,1 %
10.439
0,1 %
11.193
0,1 %
9.267
0,0 %
Polono 38.265
0,2 %
48.310
0,3 %
6.753
0,0 %
5.494
0,0 %
7.627
0,0 %
4.699
0,0 %
5.860
0,0 %
3.481
0,0 %
altri 67.069
0,4 %
132.319
0,7 %
32.580
0,2 %
44.091
0,3 %
55.598
0,3 %
37.933
0,2 %
41.665
0,2 %
83.530
0,4 %
entote 18.057.028 15.872.624 17.489.450 19.103.163 21.559.910

Kulturo[redaktar | edit source]

Mihai Eminescu esas posible la maxim konocata poeto di Rumania. Altra importanta autori esas Mihail Kogălniceanu, Vasile Alecsandr, Andrei Mureşanu, Nicolae Bălcescu ed altra.

Futbalo esas un di la precipua sporti di lando. Steaua Bucarest esas la maxim konocita squado di futbolo de Rumania, e ganis la Ligo dil Championi di UEFA en 1986. Altra importanta sporti esas gimnastiko e teniso.

Referi[redaktar | edit source]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:
  1. "Eutropius, Abridgment of Roman History" (in Angliana).
  2. 2.0 2.1 Let's Visit Romania. Autoro: Julian Popescu. Publikigita da Burke Books, 1969. En Angliana
Flago dil Europana Uniono
Europana Uniono
Mapo dil Europana Uniono
Membrostati: AustriaBelgiaBulgariaChekiaChiproDaniaEstoniaFinlandoFranciaGermaniaGrekiaHispaniaHungariaIrlandoItaliaKroatia - LatviaLituaniaLuxemburgiaMaltaNederlandoPoloniaPortugalRumaniaSlovakiaSloveniaSuediaUnionita Rejio
Negocianta stati: Islando - MontenegroRepubliko MacedoniaSerbiaTurkia
Peticionanta stati: Albania
Potenciala kandidati: Bosnia e Herzegovina - Kosovo