Portugal
República Portuguesa
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Portugal esas lando qua jacas en westo di Europa. Lua vicina landi esas Hispania, en nordo ed en esto. En sudo ed en westo jacas Oceano Atlantiko.
Bazala fakti pri Portugal.
Indexo |
[redaktar] Historio
 |
Videz anke: Historio di Portugal. |
Portugal divenis rejio ye 25 di julio 1139. Ye 1143 rejulo Alfonso 7ma di Leon e Kastilia agnoskis Portugal kom nedependanta rejio. Ye 1179 la papo Alexander 3ma anke agnoskis la rejio.
Ye 1373 Anglia e Portugal komencis alianco, qua persistas til nun, la maxim anciena alianco di Europa. Ye 1383, rejulo Fernando 1ma di Portugal mortis, e Juan 1ma rejulo di Kastilia, qua esis mariajita kun la filiino di Fernando 1ma, postulis Portugalana trono. Portugalana nobelesi e la populo ne aceptis ol, e João, Mastro di Aviz, kombatis e vinkis Kastiliani en Aljubarrota batalio. Ta vinko grantis Portugalana nedependeso.
Ye 1415 Portugalani konquestis Ceuta en nordo di nuna Maroko, e komencis explorar e deskovrar regioni en Afrika, pos en Azia ed en Amerika. Ye 1418 Portugalani rideskovris Madeira ed ye 1427, l'Acori. Ye 1460 li atingis nuna Sierra Leone. Ye 1487 Bartolomeu Dias navigis en la regiono dil Kabo di Bon Espero. Ye 1498 Vasco da Gama atingis Calicut, nune Kozhikode en India. Ye 22 di aprilo 1500 Pedro Álvares Cabral atingis la litoro di Brazilia.
Ye 1578 la rejulo Sebastião 1ma di Portugal desaparis - posible mortis ye 4 di agosto 1578 - en la Ksar El Kebir batalio en Maroko. Lia onkulo, katolika kardenalo Henrique, asumis trono e guvernis til lia morto, ye 31 di januaro 1580. Kom Henrique esis submisita a celibeso por esar katolika kleriko, il ne havis filiulo, e la maxim proxima heredinto dil trono esis la rejulo Felipe 2ma di Hispania, qua divenis Filipe 1ma di Portugal. Du altra Hispaniana reji guvernis Portugal, til 1640 kande lando divenis nove nedependanta: Felipe 3ma di Hispania (kom Filipe 2ma di Portugal), e Felipe 4ma di Hispania (kom Filipe 3ma di Portugal).
Pos milito kun Hispania, ye 1640 Portugal divenis nove nedependanta, e João 4ma di Portugal asumis povo. Ta esis la komenco di Braganza dinastio, qua regnis til 1910.
Ye 1755 Lisboa sufris ter-tremo, e kom rezulto mili di personi perisis. Ye 1762 Hispania invadis Portugalana teritorio kom parto di Sep-yara milito, ma ye 1763 paco esis ri-establisita. Dum tota la 18ma yarcento cirkum 400.000 Portugalani ekmigris a Brazilia[2].
Kun l'invado di Portugal da Franca trupi sub l'impero di Napoleon 1ma, Portugalana rejala familio fugis a Brazilia. L'urbo di Rio de Janeiro divenis la chefurbo dil imperio, rinomizita a Unionita Rejio di Portugal, Brazilia ed Algarvo ye 1815. Ye 7 di septembro 1822 la princo Pedro proklamis la nedependeso di Brazilia e divenis l'unesma Braziliana imperiestro kun la titulo Pedro 1ma di Brazilia.
Portugal esis monarkio til 1910 kande la republiko esis proklamita e Manuel 2ma di Portugal esis renversita de povo.
[redaktar] Politiko
Portugal esas parlamentala republiko. La chefo di stato esas la prezidisto, elektita da populo por 5-yara periodo. La prezidisto indikas la chefa ministro, generale un nomo de la precipua politikala partiso di la parlamento. La chefa ministro indikas l'altra ministri.
La Parlamento ("Assembleia da República") havas 1 chambro e 230 membri, elektita da populo por 4 yari.
[redaktar] Geografio
La maxim alta monto di Portugal esas Monto Pico, en Acori, kun 2.351 metri sur la mar-nivelo.
[redaktar] Ekonomio
- Videz anke: Ekonomio di Portugal.
[redaktar] Demografio
Portugalana populo esas preske rasala e religiala homogena. Katolikismo esas la dominanta religio, pos l'ekpulso di islamana mauri e judi[3].
Segun la 2001 kontado, Portugal havis 10.355.824 lojanti, 52% mulieri e 48% viri. La maxim granda urbo en totala populo-quanto esas Lisboa kun plu kam 500 mil lojanti. Altra importanta urbi esas Porto, Vila Nova de Gaia, Funchal e Braga.
[redaktar] Kulturo
Poeto Luís Vaz de Camões (c. 1524 til 1580) esas un di maxim importanta poeti en Portugalana linguo. Ilu esis autoro di Os Lusíadas ("La Portugalani"), epikal-poemo pri Portugalana navigadi e deskovri dum la 15ma e 16ma yarcento. Ante Camões, Gil Vicente (c. 1465 til c. 1536) esis un di maxim importanta autori di teatro en Portugal.
Dum la komenco di 20ma yarcento, Fernando Pessoa (1888 til 1935) divenis un di maxim importanta poeti di Portugalana modernismo. Altra importanta nomi en Portugalana literaturo (dum la 19ma e 20ma yarcento): Almeida Garrett, Camilo Castelo Branco, Eça de Queiroz, Sophia de Mello Breyner Andresen e António Lobo Antunes. Specale eminenta esas José Saramago, autoro qua recevis la Nobel-premio en Literaturo ye 1998.
[redaktar] Referi
 |
|
 |
|---|---|---|
| Austria – Belgia – Bulgaria – Chekia – Chipro – Dania – Estonia – Finlando – Francia – Germania – Grekia – Hispania – Hungaria – Irlando – Italia – Latvia – Lituania – Luxemburgia – Malta – Nederlando – Polonia – Portugal – Rumania – Slovakia – Slovenia – Suedia – Unionita Rejio Kandidato-stati: Kroatia – Republiko Macedonia – Turkia |
||
