Austria

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Republik Österreich
Flag of Austria.svg Austria Bundesadler.svg
Flago di Austria Blazono di Austria
Mapo di Austria
Chefurbo: Wien
·Habitanti: 1,680,266 (2009)
Precipua urbo: Wien
Oficala linguo: Germaniana
Guvernerio: Republiko
·Prezidisto: Heinz Fischer
·Kancelero: Werner Faymann
Surfaco: (115ma granda)
·Totala: 83,872 km²
·% aquo: 1,7
Habitanti: (92ma granda)
·Totala: 8,355,260 [1] (2009)
·Lojanto-denseso: 99 hab./km²
Nacionala himno: Land der Berge, Land am Strome
Pekunio: Euro
Reto-kodo: .at
Precipua religio: Kristanismo

Austria (en Germana: Österreich) jacas en central Europa. Ol esas dividita administrale en non Bundesländer (singulare Bundesland). Lua vicina landi esas en westo Liechtenstein e Suisia, en sudo Italia, en esto Hungaria e Slovakia, en nordo Germania e Chekia.

Bazala fakti pri Austria

Etimologio[redaktar | edit source]

Unesma aparo di vorto "ostarrichi", encirkligita en reda. Moderna Austria honorizas ta dokumento, datizita 996, kam la fonduro di la naciono.

Germana nomo por Austria, Österreich, referas a la signifiko "estala rejio" od "estala imperio", e derivas de la vorto Ostarrîchi, qua unesma aparis en "Ostarrîchi dokumento" ye 996. Ta vorto esas probable translaco di mezepoqua latina Marchia orientalis en lokala (Bavaria) dialekto. Esis prefektio di Bavaria kreita ye 976. La vorto "Austria" esas latineso* di la germana nomo ed esis unesma registragita en 12ma yarcento. Lor la danubo baseno di Austria (alta e basa) esis la maxim estala extenseso di Bavaria, ed fakte di omna germanala populi, kam lor, la teritorio di exestala Germania esis populita da slavika Sorbi ed Polabiani.

Friedrich Heer, 20ma yarcento Austriana historiisto, asertis en lua libro Der Kampf um die österreichische Identität (La lukto pri Austriana identeso), ke la germanala formo Ostarrîchi esis ne translaco di Latina vorto, ma amba rezultita de tre anciena termino originanta en Kelta lingui di anciena Austria, plu ke 2.500 yari ante, la maxima larja parto di nuna lando esis nominita Norig da la Kelta populo (Hallstatt kulturo), segun Heer, no- o nok- signifikanta "esta" od "estala", dum ke fakte -rig esas relatata moderna Germaniana Reich, signifikanta "rejolando". Konseque, Norig signifikos precipua Ostarrîchi ed Österreich, do Austria. La Kelta nomo esis tandem latiniza a Noricum pos Romani konquestis l'areo qua inkluzas maxima moderna Austria, proxim 15 aK Noricum pos divenis romana provinco dum mez 1ma yarcento.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Austria.

La regiono di nuna Austria esis okupita da Kelta tribui. Ye 16 aK, Kelta rejio di Noricum divenis parto di Romana Imperio. Kande l'imperio faliis, la regiono esis okupita da Bavari, Slavi e Avari[2]. Karl la Granda okupis la regiono ye 788 e stimulis kristanismo. Ye 1278 Rudolf 1ma di Germania, anke konocata kom Rudolf di Habsburg, okupis la regiono, e komencis Habsburg-dinastio, qua lastis til Unesma mondomilito.


Exquisite-kfind.png Videz anke: Austriana Imperio.
Exquisite-kfind.png Videz anke: Austria-Hungaria.

Inter la mondomiliti (1918-1945)[redaktar | edit source]

Kun la vinkeso di Austria-Hungaria en l'unesma mondomilito, l'imperio esis dissolvita e kelka regioni divenis parto di nova landi: Hungaria, Chekoslovakia e Rejio di Serbiani, Kroatiani e Sloveniani. Austria, kom lando, esis kreita de anciena regioni di l'imperio en qua la germaniana linguo esis la precipua. Ye 12 di novembro 1918 Austria divenis republiko. Tirol e Salzburg votis por unionar kun Germania, ma Francia ed Italia impedis ica uniono, e demandis la konstrukturo di un nedependanta Austria. Le regioni di Bohemia e Moravia esis atribuita a Chekoslovakia.

Opozita a qua eventis a Germania, Austriana republiko ne esis koaktita a pagar milito-indemnesi. Lando anke recevis la mikra regiono di Burgenland de Hungaria.

De 1918 til 1920, politikala koaliso qua anke inkluzis sinistra e dextra partisi guvernis lando. Pos 1920 okuris intensa konflikti inter la du politikala grupi. Ye 1934 kancelero Engelbert Dollfuss esis mortigita da Austriana nacisti. Lua sucedinto, Kurt Schuschnigg, ne aceptis l'uniono (Anschluss) kun Nacista Germania, ma ye 12 di marto 1938 Germaniana trupi invadis lando. Kun la germaniana okupeso, Arthur Seyss-Inquart, simpatikero di Nacismo, divenis kancelero. Ye 10 di aprilo 1938, refer-voto aprobis l'uniono kum Germania, e Austria desaparis kom nedependanta lando.

Ye 28 di marto 1945 Usana trupi okupis Austria ed, ye 27 di aprilo sam yaro, Karl Renner deklaris Austria nedependanta de la Triesma Reich e divenis chefa ministro.

Austria pos la duesma mondomilito (1945 til nun)[redaktar | edit source]

Zoni di okupeso en Austria (1945-1955).

Ye 4 di julio 1945 Unionita Povi dividis Austria en 4 zoni di okupeso, til 26 di oktobro 1955, kande Austria deklaris su neutra lando. En fino di 1945, Karl Renner divenis l'unesma Austriana prezidisto depos milito. Du partisi, ÖVP e SPÖ, divenis la maxim importanta partisi di lando, ed anke formis koaliso.

Ye 1995 lando unionis ad Europana Uniono ed, ye 1 di januaro 2002 ol adoptis l'Euro kom pekunio.

Politiko[redaktar | edit source]

Austria esas parlamentala republiko. La chefo di stato esas la prezidisto, elektata da populo por sis-yara periodo kun posibleso di un re-elekto. Nune esas Heinz Fischer. La chefo di guvernio esas la chefa ministro, nune Werner Faymann. Lando divenis parlamentala republiko tra la 1920 federala konstituco.

La Parlamento jacas en Wien e havas 2 chambri: Konsilaro (kun 183 membri) e senato, kun 64 membri.

Ye 1955 Austria deklaris su neutrala lando.

Ye 2006 Social-Demokrata Partiso divenis la maxim granda partiso di lando.

Geografio[redaktar | edit source]

Topografiala mapo di Austria.

Preske 68% di Austriana teritorio jacas supre 500 metri di altitudo. Austriana Alpi reprezentas 62% de lando. Grossglockner, kun 3798 metri di altitudo, esas lua maxim alta monto.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Austria.

Demografio[redaktar | edit source]

Nacionala konteno di Austria 1923 til 1981 (fonto: Hungariana revuo História 2–3, 1991)

naciono 1923 1951 1971 1981
Germano 6.272.892
96,0 %
6.843.416
98,7 %
c. 7.407.200
99,3 %
c. 7.515.000
99,5 %
Cheko 93.553
1,4 %
4.875
0,1 %
Slovako 5.170
0,1 %
Sloveno 43.382
0,7 %
23.839
0,3 %
19.593
0,3 %
c. 9.000
0,1 %
Serbo-kroato 44.771
0,7 %
c. 12.000
0,2 %
Kroato 33.972
0,5 %
24.514
0,3 %
Hungariano 25.071
0,4 %
11.176
0,2 %
c. 5.440(*)
0,1 %
c. 3.000
0,0 %
altri 49.641
0,8 %
16.629
0,2 %
c. 63.000
0,8 %
entote 6.534.481 6.933.907 c. 7.456.745 c. 7.555.338

(*) nur en Burgenland.

La maxim granda urbo esas Wien. Altra importanta urbi esas Graz, Linz e Salzburg.

Kulturo[redaktar | edit source]

Referi[redaktar | edit source]

  1. euroestat.ec.europa.eu
  2. Johnson, Lonnie (1989). Introducing Austria: a short history. Riverside, Calif.: Ariadne Press
Flago dil Europana Uniono
Europana Uniono
Mapo dil Europana Uniono
Membrostati: AustriaBelgiaBulgariaChekiaChiproDaniaEstoniaFinlandoFranciaGermaniaGrekiaHispaniaHungariaIrlandoItaliaKroatia - LatviaLituaniaLuxemburgiaMaltaNederlandoPoloniaPortugalRumaniaSlovakiaSloveniaSuediaUnionita Rejio
Negocianta stati: Islando - MontenegroRepubliko MacedoniaSerbiaTurkia
Peticionanta stati: Albania
Potenciala kandidati: Bosnia e Herzegovina - Kosovo


LocationEurope.png
Landi en Europa
Albania | Andora | Austria | Belgia | Bielorusia | Bosnia e Herzegovina | Bulgaria | Chekia | Dania | Estonia | Finlando | Francia | Germania | Grekia | Gruzia | Hispania | Hungaria | Irlando | Islando | Italia | Kroatia | Latvia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgia | Macedonia | Malta | Moldova | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegia | Polonia | Portugal | Rumania | Rusia | San Marino | Serbia | Slovakia | Slovenia | Suedia | Suisia | Ukrainia | Unionita Rejio | Vatikano
dependanta teritorii: Alando | Faero | Gibraltar | Guernsey | Jersey | Man-Insulo | Svalbard e Jan Mayen