Gruzia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

La korekta nomo di lando esas Gruzia. Georgia esas la nomo di un Usana stato. Videz Georgia (Usa):

საქართველოს რესპუბლიკა
Sakartvelos Respublika
Flag of Georgia.svg Greater coat of arms of Georgia.svg
Flago di Gruzia Blazono di Gruzia
Mapo di Gruzia
Chefurbo: Tbilisi
·Habitanti: 1.081.700 (2002)
Precipua urbo: Tbilisi
Oficala linguo: Gruziana
Guvernerio: Republiko
·prezidanto: Mikhail Saakashvili
·Chefministro: Irakli Garibashvili
Surfaco: (120ma granda)
·Totala: 69.700 km²
·% aquo: Neglijebla
Habitanti: (118ma granda)
·Totala: 4.636.700[1] (2010)
·Lojanto-denseso: 65,1 hab./km²
Nacionala himno: Tavisupleba
Pekunio: Lari
Reto-kodo: .ge
Precipua religio: ortodoxa kristanismo, 83%

Gruzia (en Gruziana საქართველო sak’art’velo) esas lando qua jacas en suda parto di Kaukazo-montaro en estala rivo di Nigra maro, inter Azia ed Europa. Lua vicina landi esas Rusia en nordo, Turkia ed Armenia en sudo, e Azerbaijan en sud-esto.

Bazala fakti pri Gruzia.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Gruzia.

Homo habitas kontinue la regiono di nuna Gruzia de la petr-epoko. La regiono esis okupita da Greki e pose da Persiani. Nuna chef-urbo, Tbilisi, fondesis en 380 aK.

Mapo di la regiono di Kaukazo, kun le stati di Kolchido ed Iberia.

Romani konquestis la regiono komplete en 66 aK, e lua dominacajo lastis preske 400 yari. Li introduktis kristanismo dum la 4ma yarcento, e rejulo Mirvan 3ma di Iberia deklaris lu l'oficala religio di lando en 327. Ta akto proximigis Iberia e la Bizanciana imperio.

Arabi okupis Tbilisi en 645, ma Gruziani konservis granda autonomeso sub l'Araba rejio[2]. Dum la komenco di la 12ma yarcento rejulo Davit 4ma di Gruzia gradope ekpulsis Seljuka turki de la regiono, e vinkis l'importanta Didgori-batalio, en 12 di agosto 1121. Gruziana rejio atingis lua zenito dum lasta yari de la 12ma e l'unesma yari de la 13ma yarcento, epoko en ke religiala tolero kreskis e la filozofio expansis su, ma en 1292 Mongoli okupis la regiono. Mongola okupeso lastis til 1310.

En 1783 Gruzia okupesis da Rusian imperio signatis Georgievsk-kontrato en ke Rusia defendus la mikra rejio di Kartli-Kakheti, restajo di anciena rejii di Gruzia. Malgre ta, Rusia ne defendis Kartli-Kakheti kande Turkiani e Persiani atakis Tbilisi en 1875 e nove en 1795.

Ye la 22ma di decembro 1800 caro Pavel 1ma di Rusia anexis la rejio di Kartli-Kakheti a Rusian imperio, e konfirmis l'anexo da dekreto ye la 8 di januaro 1801[3]. Gruziana nobeleso ne aceptis la dekreto til 1802.

De 1803 til 1878 kom konsequo di diversa militi kontre Otomani e Persiani, Gruziana teritorio kreskis. Abkhazia, por exemplo, esis okupita komplete en 1864. Dum Rusiana Revoluciono komencis movemento di nedependo ma en februaro 1921 la Sovieta Reda Armeo okupis la lando e retrodonis la teritorio a Turkia.

Gruzia divenis nove nedependanta pos falo di Sovietia, ye la 9ma di aprilo 1991. En la 26ma di mayo sam yaro, Zviad Gamsakhurdia esis elektita prezidanto. Gamsakhurdia pariis pri Gruziana nacionalismo, e deklaris ke Abkhazia e Sud-Osetia sejornus sub Gruzian autoritato.

De 22 di decembro 1991 til 6 di januaro 1992 okuris sangoza stato-stroko ke ekpulsis Gamsakhurdia de povo. On komencis interna milito ke lastis til 1995. En 1992 Eduard Shevardnadze retroiris a Gruzia ed unionis su a la chefi di revolto, Kitovani e Ioseliani, ed organizis triumviraro, nomizita "Konsilantaro di Stato" por guvernar lando. En 1995 Shevardnadze esis oficale elektita prezidanto di lando.

En 2008 okuris milito kontre la nedependo di Sud-Osetia. Rusia agnoskis la nedependo di Sud-Osetia e di Abkhazia e sendis trupi por defendar Sud-Osetiana teritorio.

Politiko[redaktar | edit source]

Gruzia esas demokratiala parlamentala republiko. La chefo di stato esas la prezidanto, qua elektesas dal populo por 5-yara periodo. La chefministro esas la chefo di guvernerio, ed elektesas dal prezidanto.

La legifala povo kompozesas da la parlamento, formata da unika chambro kun 235 membri qui elektesas dal populo por 4-yara periodo.

Mapo di Gruzia kun Abkhazia (en verda) e Sud-Osetia (en violea).

Autonoma regioni en Gruzia[redaktar | edit source]

  • Adjaria (en sud-westo apud Nigra maro)
  • Abkhazia (en nord-westo apud Nigra maro)
    • Surfaco: 8 400 km²
    • Chefurbo: Sukhumi
    • Habitanti:
      • 45 % Gruziani
      • 17 % (etnikale) Abkhaziani
      • 14 % Armeniani
      • 12 % Rusi
      • 6 % Greki.

Autonoma regiono di Abkhazia proklamis su nedependanta en 1992, ma nula stato agnoskabis la nedependo. Nur Rusia havas bona relati kun Abkhazia. La regiono di Sud-Osetia, en Kaukazo montaro (nordo di lando), deklaris su nedependanta de Gruzia ye la 28ma di novembro 1991 (Nord-Osetia esas parto di Rusia).

En agosto 2008 Gruzia probis nesucesoze retrokonquestar Sud-Osetia per forco, pro quo Rusia helpis Sud-Osetia.

Geografio[redaktar | edit source]

Gruzia jacas en suda Kaukazo, inter latitudi41ºN e 44ºN e longitudi 40ºE e 47ºE. Kun 67,900 km² ol esas montoza lando. Monto Shkhara, kun 5,068 metri di altitudo esas lua maxim alta monto.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Gruzia.
  • Pekunio:Gruziana lari (vice Rusa rublo). 1 lari = 100 tetri.
  • Exportaco-produkti: citruso-frukti, teo, vino.
  • Fluido-konduktilo per petrolo e balde fervoyo inter Kaspia maro e Turkia.

Demografio[redaktar | edit source]

  • Habitanti: 4.934.413(2004)
  • Lojanto-denseso: 78 km²
  • Chefa lingui:
    • Gruziana (Kartveli) 83 %
    • Azeriana 6,5 %
    • Armeniana 5,6%
  • Religio: Ortodoxa kristanismo (83%)
  • Postulata vivo-duro: 61 yari (por viri), 68 yari (por mulieri)

La maxim granda urbo esas Tbilisi, la chef-urbo. Altra granda urbi esas Kutaisi, Batumi, Rustavi e Sokhumi.

Kulturo[redaktar | edit source]

  • Lekto-saveso: 99 %.
  • Propralinguala nomo: Sakartvelo

Cetera aferi[redaktar | edit source]

Referi[redaktar | edit source]

  1. National Statistics Office of Georgia
  2. "Christianity and the Georgian Empire" (early history) Library of Congress, marto 1994
  3. Gvosdev, Nikolas K.: Imperial policies and perspectives towards Georgia: 1760-1819, Macmillan, Basingstoke 2000