Ido
| Ido (Ido) | |
|---|---|
| Parolata en: | Plura landi |
| Regiono: | Precipue Europa |
| Tota parolanti: | >100-200 personi |
| Rango: | 266 |
| Klasifiko: | Helpolinguo |
| Oficala stando | |
| Oficala linguo di: | Nula lando |
| Regulata da: | Uniono por la Linguo Internaciona Ido |
| Kodi | |
| ISO 639-1 | io |
| ISO 639-2 | ido |
|
|
| Videz anke: – Linguaro | |
Ido esas internaciona auxiliara linguo kun poka polisemio sate konciza kreita da Louis de Beaufront en 1907 kom Esperanto reformita, adoptita internacione en Paris ye oktobro 1907, kom “idiomo helpanta internaciona”, da la Delegitaro (Délégation pour l’adoption d’une langue auxiliaire internationale).
 |
Videz anke: Historio di Ido. |
Yen la maxim bazala gramatiko intencante ke anke nesavanto pri Ido povus saveskar ulo. Vu povas lernar Ido altraloke en la reto per ula nacionala linguo.
Indexo |
Gramatiko [redaktar]
L'alfabeto [redaktar]
- Literi: a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z
- Vokali: a e i o u
- Konsonanti: b c d f g h j k l m n p q r s t v w x y z
- Digrami: ch sh qu
- Diftongi: au eu
L'acento [redaktar]
(per signo ´)
- Normala: incidénto, encefálo, broshúro, ecelánte, anciéna.
- ! : áquo [á.quo], pekúnio [pekúnyo].
- Infinitivo: savár, donár, entraprezár.
La frazo [redaktar]
- Bazala frazo = subjekto - verbo - objekto: Me amas tu.
- Ne-bazala ordino → +n: Tun me amas.
- Questiono = Ka tu amas me?
L'artiklo [redaktar]
Ne existas nedefinita artiklo en Ido, ma existas definita artiklo kande indikas un o plura individui antee determinita.
- tablo, stulo, domo
- la tablo, la stulo, la domo
- le 8 = 8, 8, 8, …
L'eliziono [redaktar]
- (kordiala amiko →) kordial amiko, (olda avulo →) old avulo
- prepoziciono + artiklo
- a la = a l’ = al
- da la = da l’ = dal
- de la = de l’ = del
- di la = di l’ = dil
Ne elizionez l'artiklo se destruktas l'aspiro di la litero h. Do ne uzez l'homo, l'hosti, ma la homo, la hosti.
La pluralo [redaktar]
- i : la tabli, la stuli, la domi
- ! L’ elekt.i esas important.a
- ! La mikr.a dom.i esas bel.a
- le no = no + no + no …
La vorto-klasi [redaktar]
- substantivo = .o: tablo, stulo, domo
- adjektivo = .a: mikra, bela, nova
- ! nova libri = libri nova
- ! bela internaciona linguo → bela linguo internaciona
- adverbo = .e: bone, rapide, facile
- substantivo ↔ adjektivo ↔ adverbo (preferinda uzar kurta adjektivo avan la substantivo e longa pos la substantivo.)
- papero ↔ papera ↔ papere
- lektanto ↔ lektanta ↔ lektante
La komparaziono [redaktar]
- granda → plu granda → maxim granda
- minim granda ← min granda ← granda
- rapide → plu rapide → maxim rapide
La verbo [redaktar]
- Infinitivo .ar: kantar
- Finita verbo: .s: kantas
- Personi: me / vu / lu / ni / vi / li kantas
La tempi e la modi [redaktar]
- Prezento: kant.a.s
- Preterito: kant.i.s
- Futuro: kant.o.s
- Kondicionalo: kant.u.s
- Perfekto: kant.ab.a.s
- Pluquamperfekto: kant.ab.i.s
- Imperativo: kant.ez
La pasivo [redaktar]
- Me vid.a.s amiko → Amiko vid.es.a.s (da me).
- Me trov.o.s vi → Vi trov.es.o.s (da me).
- Me lekt.u.s libro → Libro lekt.es.u.s (da me).
La participo [redaktar]
- Aktivo
- Prezento: flug.a.nta
- Preterito: flug.i.nta
- Futuro: flug.o.nta
- Pasivo
- Prezento: skrib.a.ta
- Preterito: skrib.i.ta
- Futuro: skrib.o.ta
La verbala kombinuri [redaktar]
- me esas vidinta (↔ ! me esas docisto)
- me esis skribinta
- me esos vendinta
- me esos flugonta
- me esas vidinta = me vidabas
- me esis skribinta = me skribabis
- me esos vendinta = me vendabos
- me esas amata
- me esas trovita
- me esis vidita
- me esabis amata
- me esabus amata
La pronomo [redaktar]
La personala pronomi [redaktar]
(Hike komparate kun Esperantala)
| singulara | plurala | indefinita | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1ma | 2ma | 3ma | 1ma | 2ma | 3ma | ||||||
| familiara | formal | mask. | fem. | neut. | omnagenra | ||||||
| Esperanto | mi | ci | vi | li | ŝi | ĝi | [tiu] | ni | vi | ili | oni |
| Ido | me | tu | vu | il(u) | el(u) | ol(u) | lu | ni | vi | li | on |
Pluso pri Lu
De Kompleta Gramatiko Detaloza di la Linguo Internaciona Ido da Beaufront: Lu (quale li) esas uzata por la 3 genri. Ke lu servas la tri genri, segunvole, en la singularo, ne esas en su plu astonanta kam vidar li servar la tri genri, segunvole, en la pluralo. Ma, kontraste, ni ulkaze bezonas distingar la pronomo «li» per ili, eli, oli, totsame kam ni distingas la pronomo «lu» per ilu, elu, olu ... Per decido (1558) la akademio Idista repulsis omna restrikto pri la uzo di lu. Onu darfas do uzar ta pronomo totsame por kozo e por persono di sexuo evidenta, kam por animali di sexuo nekonocata e persono qua havas nomo sensexua, quale infanto, puero, homo e.c., tam vere maskula kam femina.
La motivi di la decido donesis en «Mondo», XI, 68: «Lu» por la singularo esas exakte lo sama kam «li» por la pluralo. Logiko, simetreso e facileso postulas ico. Konseque, same kam «li» darfas uzesar por personi, animali, kozi, omnafoye kande nulo obligas expresar la sexuo, tale «lu» darfas uzesar por personi, animali, kozi en la sama kondiciono. La distingo propozita esus subtilajo jenanta....
La posesiva pronomi [redaktar]
Pronomo personala divenas posesiva per dezinenco -a.
- Singularo: me.a, tua, vua, (i)lua / (e)lua / (o)lua
- Pluralo: ni.a, via, lia
La demonstrativa pronomi [redaktar]
- Singularo: (i)ca, (i)ta
- Pluralo: (i)ci, (i)ti
La posesiva + la demonstrativa pronomi [redaktar]
- ilu + ca = ilca
- elu + ca = elca
- olu + ca = olca
La relativa / interogativa pronomo [redaktar]
- qua: ilta qua volas / qua volas?
- qui: la homi qui venis / qui venis?
La nedefinita pronomi [redaktar]
ula || nula || irga || altra || kelka || singla || omna || multa || poka || plura
La numeri [redaktar]
- 1–10: un, du, tri, quar, kin, sis, sep, ok, non, dek.
- 0 = zero, 100 = cent, 1.000 mil, 1.000.000 = miliono
- 13 = dek-e-tri (≈ 10 + 3)
- 20 = du-a-dek (≈ 2 · 10)
La sufixi [redaktar]
- ach: hundo → hundacho : nuanco di desestimo
- ad: danso → dansado : durolonga o kontinue plurfoya
- ag: martelo → martelagar : agar per
- aj: bela → belajo : ula materio o posedanta ca o ta karaktero
- al: naturo → naturala : pri
- an: klubo → klubano : membro di
- ar: libro → libraro : en substantivi l'ensemblo
- ari: sendar → sendario : destinata
- atr: blua → bluatra : kelke simila a
- e: oro → orea : la koloro od aspekto di
- ebl: drinkar → drinkebla : qua povas esar
- ed: glaso → glasedo : la quanto qua plenigas
- eg: richa → richega : grado supera od extrema
- em: laboro → laborema : inklita ad
- end: pagar → pagenda : qua devas o mustas esar
- er: fumar → fumero : ta qua kustume o mem sur ofte okupas su pri ulo
- eri: libro → librerio : establisuro en qua on okupas su irgamaniere pri la kozo indikata da la radiko
- es: quala → qualeso : la stando od abstraktita qualeso
- esk: savar → saveskar : kreskado
- esm: du → duesma : ordinala nombri
- estr: urbo → urbestro : chefo, mastro di
- et: rivero → rivereto : mikreso o febleso
- ey: lektar → lekteyo : loko
- i: rejo → rejio : lando, regiono, domeno dependanta de
- id: linguo → linguido : decendanto
- ier: teo → teiero : kontenanta o sustenanta la kozo de
- if: floro → florifo : produktar, genitar, sekrecar.
- ig: fixar → fixigo :
- ik: daltonismo → daltonismiko : malada per
- il: telefonar → telefonilo : instrumento por
- im: du → duimo : la nombri fracionala
- in: spozo → spozino : femina
- ism: reala → realismo : doktrino, partiso, sistemo
- ist: sociala → socialisto : di profesiono o partiso
- iv: nutrar → nutrivo : soldesas a radiki verbala
- iz: butro → butrizar : provizar, garnisar, indutar, impregnar per
- op: quar → quarope : distributiva
- opl: tri → triopla : multiplikera
- oz: danjero → danjeroza : qua havas
- ul: kato → katulo : maskula
- ur: piktar → pikturo : la produkturo dil ago
- uy: violino → violinuyo : recipiento
- yun: hundo → hundyuno : infanto di
La prefixi [redaktar]
- bo: bopatro
- des: desfacila
- dis: dissemar
- ex: exprezidanto
- ge: geavi
- mi: micirklo
- mis: misuzar
- ne: neposibla
- par: parlektar
- para: parapluvo
- pre: prenomo
- pseudo: pseudonimo
- retro: retroveno
- ri: rifacar
- sen: sensenca
- stif: stifmatro
- vice: viceprezidanto
La prepozicioni [redaktar]
a(d) || alonge || an || ante || apud || avan || che || cirkum || cis || da || de || di || dop || dum || ek || en || exter || for || inter || kontre || koram || kun || lor || malgre || per || po || por || pos || preter || pri || pro || proxim || segun || sen || sub || super || til || tra || trans || ultre || vice || ye
Lektez anke pri [redaktar]
Extera ligili [redaktar]
- http://www.ido.li/
- Ido kurte
- Ido kurso en Angla
- skolo
- Heuristiko mapo - vorto kompozita
- (Angliane) Louis de Beaufront, Louis Couturat, Paul Hugon, English-international dictionary (1908) super http://www.archive.org
