London

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Por altra loki nomizita London, videz London (homonimo).
London
Panoramo di London (supre); Palaco di Westminster (centre); Tower Bridge (“Turmo Ponto”, sinistre); Turmo di London (dextre).
Flag of the City of London.svg Coat of Arms of The City of London.svg
Lando Flag of the United Kingdom.svg Unionita Rejio
Latitudo 51º30'28" N
Longitudo 00º07'41 W
Altitudo 24 metri
Surfaco 1 577,3 km²
Habitanti 7 355 400 (2006)
Lojanto-denseso 4 761 hab./km²
Horala zono UTC+0
UTC+1 dum somero
Urbestro Boris Johnson
Reto: http://www.london.gov.uk
Mapo
Mapo di London

London esas la chef-urbo di Unionita Rejio ed anke di Anglia. Ol havis 8,615,246 habitanti en lua metropolala regiono en 2013. La surfaco totala di lua metropolala regiono esas 1,579 km² (2.6 km² ed 8,600 habitanti en la City).

Britaniana Parlamento, en Westminster Palaco, London.

London esas blokala urbo[1] ed esas, kun New York en Usa, un di la precipua financala centri de la mondo. L'urbo havas vigoroza influo en la politiko, financi, eduko, ciencala perquiziti, jurnalaro, arti e modo di tota la mondo. Ol esas la sideyo por plu kam 50 de la 100 plu grad entraprezi dil Unionita Rejio.

London jacas alonge fluvio Thames. London havas la maxim extensa metropoliteno di mondo, kun plu kam 400 km di subtera fervoyi.

London anke havas l'importanta aeroportuo di Heathrow, qua jacas en Hillingdon, distrikto en westo di l'urbo. L'aeroportuo recevis plu kam 68 milion voyajanti en 2007.

Historio[redaktar | edit source]

Fondita dum 1ma yarcento aK da Romani. La Romana nomo Londinium forsan devenas de nomo di tribuo o persono. Pos 1898 on kredas ke l'origino dil nomo esas Kelta e signifikus loko qua apartenis a (viro nomizita) *Londinos.

En 1999 restaji de Bronz-epoko (1500 aK) deskovresis avanrive la ponto Vauxhall. En 2010, sude de Vauxhall ponto, restaji de 4500 aK deskovresis. Quankam ta restaji probas l'existo di anciena kolonieti en la regiono, la precipua kolonio fondesis da Romani pos l'invado en 43 pos Kristo. Ta olda urbo parkonsumesis da fairo en 61, pos atako di l'Eceni, kelta tribuo komandita da rejino Boudika. London rikonstruktesis da Romani ed, en la yaro 100 ol superigis l'anciena chef-urbo di Britannia, Colchester.

Pos la krulo di Roman imperio dum la 5ma yarcento London cesis esar chef-urbo, e Londinium abandonesis. Pos la yaro 500 un Anglo-Saxona kolonieto konocita kom Lundenwic prosperis en la sama regiono. Cirkum la yaro 680 ol ja esis importanta portuo. Pos 820 l'urbo dekadis, pro Viking ataki.

Vikingi establisis rejio qua pose konocesis kom Danelaw, en la regiono inter London e Chester. L'urbo rikomencis kreskar ed en la 11ma yarcento ol ja esis la maxim grand urbo di Anglia.

Pos Hastings-batalio en 1066 Normanda William la Konquestero divenis rejulo di Anglia e kronizesis en l'abadeyo di Westminster. William konstruktis la turmo di London, l'unesma de la multa normanda kasteli en Anglia. Dum la 12ma yarcento guvernal institucuri komencis establisesar en Westminster (nune konocita kom City of Westminster), quankam la royala trezoro repozis en la turmo di London. Westminster divenis fakte la politikala chef-urbo, dum ke lua vicina, l'urbo di London, esis la maxim populoza e komercala centro di Anglia.

Dum la nigra pesto en la duimo dil 14ma yarcento London perdis 1/3 de lua habitanti. London esis la foko di la rurana revolto en 1381.

Modern e nuntempal-epoki[redaktar | edit source]

Dum Tudor-periodo la reformo protestanta gradope chanjis la religio dil habitanti di London, e la proprietaji gradope transferesis de la katolik-eklezio a privata posedinti. Pos Anglia komencar direta komerco kun Nederlando en 1565, komercal aktiveso rapide expansis su. London divenis la precipua portuo di la Norda Maro, e lua habitantaro kreskis de 50,000 en 1530 til 225,000 en 1605.[2]

Dum la 16ma yarcento William Shakespeare vivis en l'urbo, en un epoko desfavoroza a la developo dil teatro. Kande Tudor-periodo finis, London nur restis mikra. Dum la 17ma yarcento okuris la granda epidemio di 1665-1666, qua mortigis 100,000 personi, o 1/5 de la habitantaro. En 1666 anke okuris la Granda Fairo di London qua pasis rapide tra ligna domi. La rikonstrukturi lastis 10 yari, inspektita da la filozofo ed arkitekto Robert Hooke.

En 1762 rejulo George 3ma di Britania kompris Buckingham-palaco, qua augmentesis dum la sequanta 75 yari. De 1835 til 1925 London esis la maxim grand urbo dil mondo. Lua granda habitantaro kreis kondicioni por du grand epidemii di kolero[3], en 1848 e 1866, qui mortigis respektive 14,000 e 6,000 personi.[4] La kresko di trafiko stimulis la kreado di l'unesma urbala fervoyo dil mondo, en 1863.

Edifici di London destruktita dum la duesma mondomilito.

Dum l'unesma mondomilito London bombardesis da Germani, ed sufris plu intensa bombardi dum la duesma mondomilito, kande 30,000 habitanti perisis. En 1948 l'Olimpiala Ludi okuris en Wembley stadio, en epoko kande l'urbo apene komencis rekuperar de la milito.

Pos la 1940a yari l'urbo komencis recevar enmigranti de multa membri di la Commonwealth, exemple Jamaika, India, Bangladesh e Pakistan, qui transformis London en un di la plu diversigit urbi de Europa. La kulturo dil yuni komencis developar su en l'urbo dum la duimo di 1960a yari, en la regioni di King's Road, Chelsea e Carnaby Street. Dum la 1970a yari punk-movado aparis.

Dum la 20ma yarcento ol esis sideyo di du Olimpiala Ludi: en 1908 ed en 1948. En 2012 ol esos nove sideyo di la Somerala Olimpiala Ludi.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Adewunmi, Bim (10 marto 2013). London: the everything capital of the world. The Guardian.
  2. Pevsner, Nikolaus. London I: The Cities of London and Westminster rev. edition, 1962. Introduction p. 48.
  3. Hidden extras: cholera comes to Victorian London. The Science Museum. URL vidita ye 13 December 2011.
  4. Brown, Robert W.. London in the Nineteenth Century. University of North Carolina at Pembroke. URL vidita ye 13 December 2011.