Ekologio

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Ecologia.jpg
Wikipedio
Wikivortaro explikas
ca rubriko
en altra lingui: Ekologio

Ekologio esas cienco per qua on studias la relati inter vivanta organismi e lia medio. Ekologiala medio povas esar altra vivanta organismi o faktori quale la klimato od orografio. Ekologio esas fako di biologio. En ekologio anke tre importas, la studio di la relati inter homi e la naturo.

Asimilala niveli, skopo, e dimensiono di organizuro[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Asimilala niveli.
Ekosistemi regeneras pos trublo quale fairo, formanta mozaiki di diversa evo grupi strukturita tra peizajo. Pikturita esas diversa multa etapi en foresta ekosistemi komencanta de pioniri kolonizanta diversa situo e maturiganta en sucedanta etapi duktanta a anciena kreskanta foresti.

La skopo di ekologio kontenas larja tabelo di interaganta niveli di organizuro kovranta mikronivelo (exemple celuli) a planetala nivelo (exemple biosfero) fenomeno. Ekosistemi, por exemplo, kontenas abiotika moyeni ed interaganta vivanta formi (e.c. individuala organismi qua agregas en habitantaro qua agregas en diversa ekologiala komunesi). Ekosistemi esas dinamikala, lo no sempre sequas lineara sucedanta voyo, ma lo esas sempre chanjanta kelkafoye rapide e kelkafoye tanta lente qua povas prenar mili yari tra ekologiala procesi por efektigar certa sucedanta etapi en foresto. Arei di ekosistemo povas variar multe, de tre mikra til vasta. Singla arboro esas di poka konsequo a la klasifikado di foresta ekosistemo, ma decidiganta relatanta a organismi vivanta en e sur lo. Multa generacioni di afido populo povas existar dum vivoduro di singla folio. Omna di ta afidi, sucedante, suportas diversa bakteriala komunesi. La naturo di konekti ne povas esar explikita per konanta la detali di omna speci en eskarteso, pro quo l'emersanta modelo esas nek revelita nek predicita til l'ekosistemo esas studita kam integrigita ento. Kelka ekologiala principi, tamen, ya prizentas kolektala propraji ube la sumo di la kompozanti explikas la propraji di ento, tale naskeso di populo esanta simila a la sumo di individuala naski dum indikita tempokadro.

Hierarkiala ekologio[redaktar | edit source]

Cquote1.png Sistemi konduto devas unesma esar ordinita en diversa niveli di organizuro. Konduti korespondanta a plu alta niveli eventas a lenta gradi. Inverse, plu basa organizala niveli montras rapida gradi. Por exemplo, individuala arborala folii replikas rapide a instantala chanji en lumala intenseso. CO2 abundo, e similo. La kresko di arboro replikas plu lenta ed integras ta kurta tempo chanji.
O'Neill et al. (1986)
Cquote2.png

La dimensiono di ekologiala dinamiko povas efikar kam klozita sistemo, tale kam afidi migranta sur singla arboro, dum ke sama tempo restas apertita pri grandega influi, tale atmosfero o klimato. Do, ekologi klasifikas ekosistemi hierarkiale per analizanta donaji kolektita de plu dina unaji, tale ke vejetantaro asociuro, klimato, e terala tipi, ed integrigas ta informo por identifikar emersanta modeli di uniforma organizuri e procesi qua operacas de lokala a regionala, peizajo, e kronologiala skali.

Biodiverseso[redaktar | edit source]

Cquote1.png Biodiverseso referas a la diverso di vivo e sua procesi. Inkludas la diverso di vivanta organismi, la genezala diferi inter lu, la sociii ed ekosistemi en qua lo eventas, e l'ekologiala ed evolucionala procesi qua mantenas lu funcionar, tamen sempre chanjanta ed adaptanta. Cquote2.png

Biodiverseso (abrevio di "biologiala difero") deskriptas la difero di vivo de geni a ekosistemi ed extensas omna nivelo di biologiala organizuro. La termino havas multa interpreti, ed esas multa voyi por indexar, mezurar, karakterizar, e reprezentar lua komplexa organizeso. Biodiverseso inkludas speci difero, ekosistemo difero, e genezala difero e ciencisti esas interesita en la voyo ta diverso afektas la komplexa ekologiala procesi funcionas ed inter ta rispektiva niveli. Biodiverseso pleas importanta rolo en ekosistemo servici qua per defino mantenas ed plubonigas homala qualeso di vivo. Preventanta speci extingi esas uno voyo por prezervar biodiverseso e ta skopo repozas sur tekniki qua prezervas genezala difero, habiteyo e la kapableso por speci a migrar. Konservo prioresi e direkto tekniki bezonas diversa aprochi por trakteskar la tota skopo di biodiverseso. Naturala kapitalo qua suportas habitantari esas kritikala por mantenar ekosistema servici e speci migrado (exemple fluviala fishala parkuri ed ucela insekto kontrolo) havabas intrikita kam uno mekanismo per qua ta servico perdaji esas experiencita. Kompreno di biodiverseso havas praktikala aplikaji por speci ed ekosistemo nivelo konservo projetifisti lor lu facas administrato rekomendi a konsultanta firmi, guvernerii, ed industrio.

Bibliografio[redaktar | edit source]

  • O'Neill, D. L.; Deangelis, D. L.; Waide, J. B.; Allen, T. F. H. (1986). A Hierarchical Concept of Ecosystems. Princeton University Press. p. 253.
Commons
Wikimedia Commons havas kontenajo relatante a: Ekologio