Linguistiko

Linguistiko esas cienco studianta linguo. En precipua linguistiko linguo studiesas kom sistemo autonoma sen ula kontakto kun realeso qui existas exter linguo. En linguistiko objekti di studio povas esar:

• generala qualesi dil omna lingui homala. Ca domeno esas generala linguistiko.
• un linguo o dialekto.
• linguo di ula persono (idiolekto) o linguo di ula grupo.

Linguistikala studiado povas esar:

• sinkronala. – Catempe studiesas ula situacio qua existas en ula linguo ye ula momento. Ofte studiesas linguo di nuna tempo (qua esas abstrakto).
• diakronala. – Catempe studiesas ula linguo kom chanjanta fenomeno en tempo pasanta. En diakronala studiado chanjin dil fenomeni deskiptesas kun helpo di anciena texti o kun helpo di materialo quin parenta od altri lingui donas.

Domeni en linguistiko esas:

• fonetiko (studio pri foni)
• gramatiko
  • fonologio (fonetiko funcionala)
  • morfologio
  • sintaxo
• lexikologio
  • onomasiologio (studio pri nomi, nomizado)
  • etimologio (studio pri origino di vorti)
  • lexikografio (studio pri lexiki)
  • terminologio
• semantiko
• stilistiko
• geografio linguala
• tipologio linguala

La radiko di linguistiko esas en filozofio. Filozofi en Antiko ponderis vera nomi di objekti e kazi. De ta pensado naskis vortoklasi, e samatempe naskis nova cienco, linguistiko. Do koncepti che linguistiko pri esenco di linguo esas kreita da filozofi. Antika filozofo-linguisti kreis nuna vortoklaso-koncepti, qui demonstras quala klasi esis importanta en la Grekiana e la Latina. Quankam ta vortoklasi ne esas universala. Por exemplo, en la Finlandana esus necesa propra klaso por deverbala substantivi (vorto povas havar ambe atributi di verbo e kazo-sufixi di substantivo), en Turka lingui adverbo (atributo di verbo) e adjektivo (atributo di substantivo) ne havas ula morfologiala difero.

Proxima cienco-domeni di linguistiko esas:

• textaro-linguistiko (Angle: corpus linguistics)
• linguo-filozofio
• linguo-teknologio
• psikolinguistiko
• nervo-linguistiko
• socio-linguistiko
• semiotiko (generala doktrino di signi)
• filologii di diversa lingui
• studio pri anciena texti
  • paleografio (studio pri anciena sistemi di skriburi)