Cienco

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Wikipedio
Wikivortaro explikas
ca rubriko
en altra lingui: Cienco
Alegorio di cienco per Jules Blanchard. Situita sur la vestibulo di municipala domo di Paris.

Cienco (latino scientia, "konoco") esas "to qua on savas por havar lernita, to quo tenas por vero en larja senco, l'ensemblo di konocaji, di studiadi kun universala valoro, karakterizita per objekto (domeno) e determinita metodo, e fondita sur objektala verifikebla relati [restriktita senco]".

La volado di savanta komuneso, garantianto di cienci, esas produktar "ciencala konokaji" de metodi kun rigoroza, verifikebla e riproduktebla inquestadi. Pri "ciencala metodi" e "ciencala valori", esas amba la produkto ed l'utensilo di produkturo di konokaji e karakterizas ipsa per lua skopo, qua konsistas a permisar komprenar ed explikar la mondo e sua fenomeni take ke la maxim elementala posibla — to esas produktar di konokaji proximesanta la maxim posibla di fakti observebla. Diverse kam dogmati, qua pretendas anke dicar la verajo, cienco esas apertita a kritikado e ciencala konokaji, same kam la metodi esas sempre apertita a revizo. Plus, la cienci havas por skopo komprenar la fenomeni, ed obtenar justa previzi ed funcionala aplikaji, lua rezulti esas sencese konfrontita ad la realajo. Ta konokaji esas a la fundamento di multa teknikala developi kun forta influo sur la socio.

Cienco esas historala ligita a filozofio. Dominique Lecourt skribis tale existas "konstitucanta ligilo liganta a cienci ta partikulara modo for pensar ke esas filozofio. Ta esas tre nam pro ke kelka pensanti en Ionia quik de 7 aK havis l'ideo ke on povus explikar la naturala fenomeni pro naturala kauzi qua havabis produktita l'unesma ciencala konokaji". Dominique Lecourt explikas tale ke l'unesma filozofi adduktis facar cienco (sen ke la du esus konfundita.

Cienco komposas su di ensemblo di partikulara diciplini di qua omna koncernas uno partikulara domeno di ciencala savado. Questionesas per exemplo matematiko, kemio, fiziko, biologio, mekaniko, optiko, farmacio, astronomio, arkeologio, ekonomiko, sociologio, e.c. Ta kategorizeso* esas nek fixa, nek unika, e la ciencala diciplini pouvas ipsa esar distranchata en subdiciplini, anke di maniero plu o min konvencionala. Singlu di ta diciplini konstitucas partikulara cienco.

Quale funcionas cienco?[redaktar | edit source]

Cienco esas la ver-asimptoto:

  1. quale: la sistematika sercho ed aquiro di severa konocaji pri l'objekti ed mondo qua ni cirkondas,
  2. la determineso di domeno di projekto,
  3. l'organizo ed sintezeso di konocaji per la metodo di generala principi a priora (teorii, yuri, mezuri, metodi, ...)
  4. la difuzeso di demarshuri.

Cienco esas tale unesme taliago di realo en multi domeni dil inquesti, ke formas ensemblo plu o min organizata d'ideala universa konoci. Per lia organizeso e lia tendanco al universata, to ecelas del experienco (termino a nekonfundar kon experimentado) ke esas di konoci ke koncernas ke l'individui o la partikulara kazo, e qua on povas renkontrar segun la chanco ica qua interdiktas multa generalata. Esas anke nomas cienco la metodika demarsho per aquirar ed organizar ica konoci.

Cienco neproduktas absoluta vereso, e to povas explikar su per sua esenco mem de inquesto en tela feldo di realo : olu esas nedependanta de sua objekto, ke olu investas tam ke tala ; olu ne povas do produktar qua relatanta veresi.

Videz anke[redaktar | edit source]