Romantikismo
Romantikismo esas komplexa artala ed anke politikala epoko en piktado, literaturo ed altra arti, qua havis lua origino en la duesma duimo di 18ma yarcento en Europa e duris generale til la lasta duimo di 19ma yarcento. Ol esis sorto di reakto kontre racionalismo, Klasikismo en le arti, ed anke la Industriala Revoluciono[1].
Dum la Romantika epoko on konsideris emoco plu importanta kam raciono por perceptar estetikala experienci, specale pavoro ed hororo. Romantikismo anke idealigis la vivo en kontakto kun naturo, e kreis la mito di la bona sovajo.
Malgre ke lua origino esis en west-Europa - specale Germania e Francia - l'ideologio di Romantikismo anke influesis da l'arti de altra regioni, quale Amerika e Rusiana Imperio. Kelk autori de ta regioni produktis maestro-verki, por exemplo la libro Walden da Usana Henry David Thoreau, la poemi Vozes d'África e Navio Negreiro da Braziliana Castro Alves, e la novelo Dziady da Adam Mickiewicz, skribita en Poloniana dum l'okupeso di Polonia da Rusiana Imperio.
Indexo |
Kelka Romantik artisti[redaktar]
En Francia[redaktar]
- Jean-Jacques Rousseau (filozofo ed autoro); Madame de Staël, Victor Hugo, Alexandre Dumas (patro), Alexandre Dumas (filio), Alfred de Musset, autori; Eugène Delacroix, Théodore Géricault, piktisti.
En Germania[redaktar]
- fratuli Friedriche August Wilhelm Schlegel, Johann Wolfgang von Goethe, autoro; Ludwig van Beethoven, kompozisto.
En Unionita Rejio[redaktar]
En Hispania[redaktar]
- José de Espronceda, Mariano José de Larra, José Zorrilla, autori; Francisco de Goya, piktisto.
En Portugal[redaktar]
Romantikismo en Amerika[redaktar]
En Usa[redaktar]
Dum komenco di 19ma yarcento Romantikismo (ibe nomizita trancendentalismo) atingis Usana literaturo, kun sama diverseso ke en Europa. Tam kam en Europa, Usana Romantikisti demonstris granda morala entuziasmo, emfazo en emoco, e konsideris ke naturala mondumo esis bona, dum ke homala socio esis plena di koruptajo.
Kelka notora Romantik autori de Usa: Nathaniel Hawthorne, Ralph Waldo Emerson, Edgar Allan Poe, Henry David Thoreau, Walt Whitman, Emily Dickinson, Herman Melville.
En Brazilia[redaktar]
Romantikismo komencis en Brazilia ye 1836 kande esis publikigita la libro Suspiros poéticos e saudades ("poeziala sospiri e nostalgii") da Gonçalves de Magalhães, ed on konsideras lua fino ye 1881 kande Machado de Assis publikigis Memórias Póstumas de Brás Cubas ("posmortala memoraji di Brás Cubas"), libro iniciala marko di Realismo.
On konsideras tri fazi en Romantika poezio:
- unesma fazo esis nacionalista, kun nostalgio di lokala peizaji (Gonçalves de Magalhães publikigis lua libro en Paris, fore Brazilia) e valorigo di indijeni, idealigita kom pura homi. La precipua nomo di ta fazo esas la poeto Gonçalves Dias.
- duesma fazo, kun inspiri en l'egocentrismo e melankolio di George Gordon Byron, havis kom temi la tristeso e la morto. La muliero esas temo di poezii, ma lua imajo esas idealigita e distanta. Poeti Álvares de Azevedo, Junqueira Freire, Casimiro de Abreu e Fagundes Varela partoprenis a ta fazo.
- triesma e lasta fazo, nomizita Condoreira en Portugalana, havis kom karaktero la lukto por libereso, specale la libereso di sklavi. Muliero kontinuas esar literaturala temo, ma lua imajo esas prezenta e reala. La precipua poeti de ta fazo esis Antônio de Castro Alves e Sousândrade.
Romantika prozo komencis en Brazilia ye 1843 kande Antônio Gonçalves Teixeira e Sousa publikigis O Filho do Pescador ("la filiulo di peskero"). Ye 1844 Joaquim Manuel de Macedo publikigis A Moreninha ("la brunino"), un di maxim konocata romani de ta periodo.
Importanta autoro esis José Martiniano de Alencar, maxim konocata kom José de Alencar, kun lia urbala romani Senhora, Lucíola e Diva, lia regionala romani O Gaúcho, O Sertanejo ed O Tronco do Ipê, e lia historiala ed indijena romani O Guarani, Ubirajara, As Minas de Prata ed Iracema. Altra importanta nomi esis Bernardo Guimarães, kun Escrava Isaura ("Sklavino Isaura", adaptita por televiziono dum 1970a yari) ed O Seminarista ("la seminariano"), Franklin Távora, kun O Cabeleira ("la longa haruno"), Viskomto di Taunay kun Inocência ed A Retirada de Laguna, e Manuel Antônio de Almeida kun Memórias de Um Sargento de Milícias ("memoriaji di un serjento di milico"). L'unesma verki di Machado de Assis, autoro ke introduktis Realismo en Braziliana literaturo, anke havis influo de Romantikismo, kom la libro di poemi Crisálidas (1864) e la romano Helena (1876).
Referi[redaktar]
