Panama-Urbo

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Por l'urbo en Florida, Usa, videz Panama City, Florida.
Panama-Urbo
Montage Panama City.jpg
Kelk imaji pri Panama-urbo.
Bandera de Ciudad de Panamá.svg Coat of Arms of Panama City.svg
Flago di Ciudad de Panamá Blazono di Ciudad de Panamá
Lando: Flag of Panama.svg Panama
Informo:
Latitudo: 8°58' N
Longitudo: 79°32' W
Altitudo: 2 m
Surfaco: 275 km²
Habitanti: 881 691 (2010)
Denseso di habitantaro: 5.750,0 hab./km²
Horala zono: UTC-5
Urbestro: José Isabel Blandón Figueroa
Mapo:
Mapo di Panama-Urbo
Oficala retosituo:
www.visitpanama.com/en/
Panoramo di Panama-urbo.

Panama-urbo (Hispane: ciudad de Panamá) esas chef-urbo e maxim grand urbo de la republiko di Panama.[1] Ol havis 880 691 habitanti e lua metropolala regiono havis 1 440 381 habitanti en 2010[2]. L'urbo jacas proxim la Pacifik eniro di la kanalo di Panama, an la provinco samnoma. L'urbo esas l'administrala e politikala centro di la lando, ed anke koncentro-punto por internaciona financi e komerco.[3]

L'urbo havas mezvalora KLP per persono di US$ 15.300,00.[4] Ol havas multa cieloskrapeli e cirkondesas da tropikala pluvala foresto. Lua aeroportuo, Tocumen, esas la maxim granda de Central Amerika. En 2003 ol elektesis Kulturala Chef-urbo di Amerika, kune Curitiba, en Brazilia.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Monumento en homajo a Vasco Núñez de Balboa en Panama-urbo.

L'urbo fondesis ye la 15ma di agosto 1519 dal Hispana conquistador Pedro Arias Dávila. De la urbo departis expedicioni qui konquestis l'imperio Inkao en Peru.

Fairo destruktis l'urbo la 28ma di januaro 1671 kande pirato Henry Morgan spoliis e brulis ol. L'urbo formale riestablisesis ye la 21ma di januaro 1673 en peninsulo 8 km fore del originala urbo. La ruini dil anciena urbo konocesas kom Panama Viejo.

Dum la duesma mondomilito l'urbo kreskis multe e prosperis. Panamani havis limitizita o nula aceso a la zono di la kanalo di Panama. La tensi augmentis inter Panamani ed Usana civitani en la zono di la kanalo, ed ye la 9ma di januaro 1964 eventis konflikto.

Dum la yari 1970ma e 1980ma l'urbo divenis internaciona financala centro, ed anke "internaciona pekunio-laverio". En 1999 Usa transferis la suvereneso super la kanalo a Panama, qua duras til nun.[5] L'urbo anke duras esar financala centro, tamen la kontrolo pri l'origino di la pekunio augmentis.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

L'edifico Trump Ocean Club International Hotel & Tower, la maxim alta dil urbo.

Panama-urbo jacas proxim l'eniro dil kanalo di Panama apud Pacifiko, kun altitudo di 0 m sur marala nivelo. Pro ta limitado, l'urbo kreskis vers la nord-esto. Pokope l'altitudo kreskas til atingar mezavalore 30 metri. Lua maxim alta monto esas Cerro Ancón, kun 199 metri di altitudo. Ok fluveti trairas la teritorio dil urbo: Cárdenas, Curundú, Matasnillo, Matías Hernández, Río Abajo, Juan Díaz, Tapía, e Tocumen.

La klimato dil urbo esas tropikala kun longa pluvoza sezono, de mayo til decembro, e sika sezono de januaro til aprilo. L'yarala mezavalora pluvozeso esas 2.000 mm, e la mezavalora yarala humideso esas 75%. La mezavalora temperaturo esas 27°C (minima 20°C, maxima 39°C).

Panama-urbo havas multa parki, exemple la 56.5-hektara Parko Omar Torrijos an lua centro, un ek la maxim vizitata dil urbo. Altra importanta parki esas la Naturala Parko di la Metropolo (Parque Natural Metropolitano de Panamá) kun 232 hektari, kreita por prezervar la biologiala diverseso di la zono; la Naciona Parko Caminos de Cruces; e la Naciona Parko pri la Suvereneso (Parque Nacional Soberanía), la maxim granda, kun 19.341 hektari, alonge la Kanalo di Panama. La Botanika Gardeno (Municipala Parko Summit) prezervas planti de multa tropikala e subtropikala regioni del mondo.

Nune existas projeti pri konstruktar cieloskrapeli en l'urbo alta de plua kam 200 metri, inkluzite kelki alta di plua kam 300 metri.[6] L'urbo transformesis en la "chef-urbo di la cieloskrapeli" di Latin-Amerika.[7] L'edifico Trump Ocean Club International Hotel & Tower, alta de 293 metri, inauguresis en 2012. Ol duras esar la maxim alta edifico del urbo til nun.

Cieloskrapeli en Panama-urbo.
Cieloskrapeli en Panama-urbo.

Transporto[redaktar | redaktar fonto]

Metropoliteno* di Panama-urbo.
L'aeroportuo internaciona di Tocumen.

Panama-urbo havas bona substrukturo pri transporto inter ol e lua metropolala regiono e por l'altra regioni di la lando. Tamen, interne l'urbo eventas multa problemi pri trafiko, pro la granda quanto di privata vehili en la stradi. L'urbo havas du avenui (Corredores) por rapida trafiko. L'avenuo Corredor Norte ligas Panama-urbo a lua nordala suburbi, dum ke Corredor Sur ligas ol a la sudala suburbi ed al aeroportuo Tocumen.

Omnadie, 800 mil personi transportesas per autobusi en la urbo. En 2014 lore prezidanto Ricardo Alberto Martinelli inauguris l'unesma lineo di urbala fervoyo de la urbo, longa di 14 km.[8][9]

L'urbo havas du internaciona aeroportui: l'aeroportuo internaciona di Tocumen, e l'aeroportuo Marcos A. Gelabert, qua jacas ube ante funcionis bazo del aer-armeo an la quartero Albook. En Albrook anke jacas staciono di autobusi, de ube departas omnibusi vers altra urbi de la lando ed anke vers altra Central Amerikana landi. Existas anke ferovoyala lineo longa di 76.6 km alonge l'istmo di Panama, qua ligas Panama-urbo a Colón, en Karibia. Antee, ol uzesis por transportar vari, ma nune ol uzesas por transportar pasajeri inter la du urbi, precipue komercisti e turisti.

Turistala loki[redaktar | redaktar fonto]

La katedralo, an la historiala quartero dil urbo.
  • La konstrukturi del centro historiala di Panama-urbo, qua konsideresis "Patrimonio di la Homaro" dal UNESKO en 1997. Ol konsistas ek adminime 800 edifici di multa arkitekturala stili: koloniala, Karibiana, Franca, e moderna. En la historiala quartero jacas bela kirki anciena, exemple: la Metropolala Katedralo di Panama, qua komencis konstruktesar en 1688 e konsekracesis en 1798; e la kirko di la Mizerikordio (Iglesia de la Merced), qua komence konstruktesis en Panamá Viejo e, pos l'ataki dal pirati komandita da Henry Morgan qua rezultis lua destrukto, lua petri transportesis vers lua nuna loko.
  • La ruini di Panamá la Vieja o Panamá Viejo, jacante 10 km de la nuna urbo, konsideresis "Patrimonio de la Homaro" dal UNESKO en 2003. Ante ke Pedro Arias Dávila fondis ol en 1519, indijeni habitis la zono. Pro to, restaji de indijena kulturi trovesis proxim ol. Inter la loki di intereso esas la ruini del anciena katedralo e lua turmo, alta de 30 metri, e la ruini de la kuvento por monakini.
Las Bóvedas.
  • Las Bóvedas, ensemblo di arkitekturala verki qui cirkondas la placo Plaza de Francia, exemple l'anciena murego qua protektis l'urbo; l'obelisko qua homajas Ferdinand de Lesseps, Franca injenioro qua kreis l'unesma projeto pri la kanalo di Panama; e la dek marmora plaki qui rakontas la historio dil kanalo.
  • La kirko di Santa Felipus Neri, inaugurita en 1688, un ek la maxim anciena kirki de Panama-urbo.[10]
  • La kirko di Santa Ana, an la samnoma quartero, qua konsekracesis en 1764.[11]
  • La Nacionala Teatro di Panama, konstruktita en 1904 an la historiala centro di Panama-urbo.
  • La Kanalo di Panama, la muzeo pri la kanalo (Museo del Canal Interoceánico) e la sluzi di Miraflores.
  • L'Avenuo Central e lua historiala edifici jacas an la regiono konsiderata "Patrimonio di la Homaro". La komerceyi an lua edifici atraktas viziteri sive pro lua beleso, sive pro la diverseso e basa preci de la vari vendita.
  • Komercala centri (shopping centers): Multiplaza Pacific, Multicentro, Albrook Mall, MetroMall, Plaza Tocumen, Los Pueblos, inter altri.
Prezidantala palaco vidita de la avenuo Costanera.
  • La Prezidantala Palaco, o Palaco di la Heroni (Palacio de las Garzas), an la quartero San Felipe.
  • L'arboroza avenuo Calzada de Amador, qua ligas Panama-urbo a quar insuleti che Pacifiko. Ibe existas restorerii, drinkerii e diskoteki. Proxim ol jacas la Muzeo pri la Biodiverseso (Museo de la Biodiversidad o Biomuseo), inaugurita en 2014.
  • La naturala parki: Parko Omar Torrijos, Naturala Parko di la Metropolo, Parque Nacional Soberanía, edc.
  • La moderna avenuo Balboa, inaugurita en 2009, ube jacas kelka de la maxim alta cieloskrapeli del urbo, exemple Bicsa Financial Center.
  • La Sportala Komplexo Irving Saladino (Ciudad Deportiva Irving Saladino) qua inauguresis en 1970 por la Central-Amerikana e Karibiana Ludi di 1970, e modernigesis en 2010. Ibe jacas la plursporta stadio Rommel Fernández, qua uzesas anke por futbalo-partii.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

Panama-urbo vidita de la Naturala Parko di la Metropolo.
  1. Real Academia de la Lengua Española (oktobro 2005). Diccionario panhispánico de dudas. Apéndice 5: Lista de países y capitales, con sus gentilicios. (en (Hispana)). URL vidita ye la 20ma di marto 2011.
  2. Censos Nacionales 2010 (en (Hispana)). URL vidita ye la 11ma di februaro 2011.
  3. Investing in Panama. BussinesPanama.com. URL vidita ye la 16ma di decembro 2010.
  4. (19ma di februaro 2010) Panama GDP - per capita (PPP) - Economy. Indexmundi.com. URL vidita ye la 26ma di junio 2010.
  5. Panama Canal. URL vidita ye la 13ma di novembro 2016.
  6. En Panamá se construyen los edificios más altos de latinoamérica. Panamagazine. URL vidita ye la 27ma di novembro 2008.
  7. Panamá, un país de rascacielos (en (Hispana)). LaPrensa(Panamá). URL vidita ye la 2ma di decembro 2008.
  8. El Metro de Panamá. Secretaría del Metro. URL vidita ye la 18ma di julio 2010.
  9. Metrobus Panama. Metrobus Panama. URL vidita ye la 18ma di julio 2010.
  10. La Iglesia San Felipe Neri. Casvoviejo.com. URL vidita ye la 15ma di oktobro 2017.
  11. Iglesia Santa Ana, Panama City. URL vidita ye la 15ma di oktobro 2017.