Yangon

De Wikipedio
(Ridirektita de Rangoon)
Salti al navigilo Irez a serchilo
Yangon
Collage of Yangon.jpg
Kelk imaji pri Yangon/Rangoon.
Lando: Flag of Myanmar.svg Myanmar
Informo:
Latitudo: 16°48' N
Longitudo: 96°09' E
Altitudo: 15 m
Surfaco: 598,75 km²
Habitanti: 7 670 703 (2014)
Disto de Naypyidaw: 396[1] km
Horala zono: UTC+6:30
Mapo:
Mapo di Yangon
Stradi an la centro di Yangon.

Yangon o Rangoon esas la maxim populoza urbo ed antee anke la chef-urbo di Myanmar. Segun la demografiala kontado di 2014, ol havis 7 670 703 habitanti. Lua tota surfaco esas 598,75 km². En 2006 la militistala rejimo qua kontrolis Myanmar transferis la chef-urbo di la lando a Naypyidaw.

La nomo dil urbo forsan derivas del Burmana vorto yangun, signifikante 'pacoza', o de la vorti yan e koun, signifikante "urbo sen enemiki", o men originis de Dagon, la deo homajata en la pagodo Shwe Dagon, qua dominacas la urbo.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Yangon fondesis dum la 11ma yarcento (c. 1028-1043) kun la nomo Dagon dal populo Mon, qua lore dominacis la sudo di Burma[2]. Princino Maha Devi, de la populo Mon, esis la suverenino di Dagon de 1364 til 1392. Elua nepotino, Shin Sawbu, asumis la trono dil rejio Hanthawaddy en 1545, e divenis l'unika rejino de Myanmar de la historio.

Yangon developesis kom portuo dal rejulo Alaungpaya dum la 18ma yarcento, e divenis chef-urbo en 1755. Britaniani kaptis l'urbo dum l'unesma milito Angla-Burmana, de 1824 til 1826, ma retrodonis ol a Burma kande la milito finis. En 1841, fairo destruktis la urbo.

En 1852, dum la duesma milito Angla-Burmana, Britaniani itere siejis Yangon e tota la sudo di Burma, e pose transformis l'urbo en komercala e politikala centro di lua kolonio en Burma. Pos la milito, Britaniani transferis la chef-urbo di Britaniana Burma de Moulmein ad Yangon. L'urbo ank esis la lasta rezideyo di Bahadur Shah la 2ma, la lasta imperiestro Mughal, pos la sedicio di le Sepoy en 1857.

Dum la yari 1890ma, la kresko di la habitantaro stimulis la kreo di prosperoza suburbi norde de la Rejala Lago (Kandawgyi) e de la lago Inya. Britaniani anke inauguris hospitali e l'universitato dil urbo. Dum la komenco dil 20ma yarcento, Yangoon havis publika servadi e substrukturo tam bona kam olta di London ye la sam epoko.

Ante la duesma mondomilito, 55% ek la habitantaro di Yangon esis Indiani o sudal-Aziani, e cirkume 1/3 esis Burmani. La cetera esis Kareni (populo de origino China-Tibetana) Chiniani, Angla-Burmani, ed altri. Pos l'unesma mondomilito, l'ideo pri nedependo de Britaniana administrado kreskis en la urbo, nome inter studenti del universitato. Omna nacionala striki kontre Britaniana dominaco - en 1920, 1936 e 1938 - komencis en Yangon. De 1942 til 1945 l'urbo okupesis dal Japoniani.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Satelital imajo pri Yangon.

La reliefo di Yangon esas ordinare plana, jacanta cirkume 30 km norde de la gulfo Martaban, an la konvergo dil fluvii Yangon e Bago. La riveri dil urbo debushas an la du.

La klimato dil urbo esas tropikala kun influo de musoni (Am segun la klimatala klasifikuro da Köppen). Ol havas longa pluvoza sezono de mayo til oktobro, e sika sezono de novembro til aprilo, kande pluvas preske nulo. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 2681 mm. Segun historiala enrejistri de 1961 til 1990, la temperaturi dil urbo variis poke: la maximi variis de 29°C til 36°C, kontre ke la minimi variis de 18°C til 25°C.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. 396 Km - Distance from Naypyidaw to Yangon. URL vidita ye la 12ma di mayo 2020.
  2. Fondita dum la regno di Pontarika, segun Charles James Forbes Smith-Forbes (1882). - Legendary History of Burma and Arakan - The Government Press. . Pontarika guvernis de 1028 til 1043, segun Harvey, G. E. (1925). - History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824 - (London) Frank Cass & Co. Ltd.