Guatemala

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
República de Guatemala
Flag of Guatemala.svg Coat of arms of Guatemala.svg
Flago di Guatemala Blazono di Guatemala
Mapo di Guatemala
Chefurbo: Guatemala-Urbo
·Habitanti: 2,5 milioni (2002)
Precipua urbo: Guatemala-Urbo
Oficala linguo: Hispaniana
Guvernerio: Republiko
·Prezidisto: Otto Perez Molina
Surfaco: (106ma granda)
·Totala: 108,890 km²
·% aquo: 0,4
Habitanti: (68ma granda)
·Totala: 13,276,517 (2009)
·Lojanto-denseso: 129 hab./km²
Nacionala himno: Himno Nacional de Guatemala
Pekunio: Quetzal
Reto-kodo: .gt
Precipua religio: katolikismo

Guatemala esas lando en Centr-Amerika qua jacas inter Mexikia en nordo ed en westo, Belize en esto, e Honduras e Salvadoria en sud-esto. En sudo jacas Oceano Pacifiko. Ol anke havas mikra litoro en Karibeano, en esto.

Bazala fakti pri Guatemala

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Guatemala.

Hispaniani komencis koloniigar la regiono di nuna Guatemala ye 1519. Ye 15 di septembro 1821 la Generala Kapitaneso di Guatemala (formita da nuna Guatemala, Salvadoria, Honduras, Kosta Rika, Nikaragua e nuna Mexikiana stato di Chiapas) deklaris nedependeso di Hispania ed unionis a Mexikiana Imperio. Kande Augustín de Iturbide abdikis, la regioni di anciena kapitaneso (ecepte Chiapas) separis de Mexikia e formis la Federala Republiko di Centr-Amerika, qua lastis til 1838.

Ye 1871 Justo Rufino Barrios partoprenis en un stato-stroko qua renversis la prezidisto Vicente Cerna e komencis liberala reformi en lando. Ye 1873 Barrios divenis prezidisto, e komencis establisar l'unesma linei di telegrafo, fervoyi e publika skoli. Dum lia guvernisteso, Guatemala adoptis lua unesma konstituco, ye 1879 (ante, guverniestri imperis da dekreti). Anke dum ica epoko, kafeo divenis importanta produkto en Guatemalana ekonomio.

De 1898 til 1920 diktatoro Manuel Estrada Cabrera, qua kaptis povo kun la helpo di Usana kompanio United Fruit Company, guvernis lando. Dum lia guverno, United Fruit divenis importanta ekonomiala forco en lando[1]. Ye 4 di julio 1944 protesti forcis diktatoro Jorge Ubico a renuncar.

Politiko[redaktar | edit source]

Sideyo di supra judiciala korto.

Guatemala esas prezidantala republiko. La prezidisto esas la chefo di stato e la chefo di guvernerio, ed esas elektata da populo por 4-yari.

Lua legifala povo esas kompozata da un chambro kun 158 membri elektita direkte da populo por 4 yari. Nuna konstituco esis adoptita ye 1985.

Judiciala povo esas kompozata da konstitucala korto, la maxim alta korto di lando kun 5 membri; da supra judiciala korto, kun 13 membri, qua havas apelo-korto kun 43 membri; ed anke da judiciisti di unesma instanco.

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Guatemala.

Guatemala esas montoza, kun du montari qua krucumas lando de nordo til sudo. Ol havas 1687 kilometri di frontieri: 962 km kun Mexikia, 266 km kun Belize, 203 km kun Salvadoria e 256 km kun Honduras. Lando havas litoro en Karibeano (cirkum 148 km) ed en Pacifiko (254 km).

La maxim alta monto di lando esas volkano Tajumulco, kun 4.220 metri di altitudo.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Guatemala.

Demografio[redaktar | edit source]

Cirkum 59% di Guatemalana populo esas mestici. Blanki esas min ke 1%, sepecale decendanti de Hispaniani. Indijena populo esas cirkum 39%.

Kulturo[redaktar | edit source]

Miguel Ángel Asturias, qua ganis Nobel-premio en literaturo ye 1967 esas la maxim konocata Guatemalan autoro. Rigoberta Menchú esas altra Guatemalana Nobel-premiario. Indijena reprezentero de K'iche' raso, el ganis Nobel-premio por pacala laboro ye 1992.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Frederick Douglass Opie, Black Labor Migration in Caribbean Guatemala, 1882–1923,(University of Florida Press, 2009), chapters 2–3.