Islandana linguo

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Islandana (íslenska)
Parolata en: Islando
Regiono: Islando
Tota parolanti: 290.000
Rango:
Klasifiko: Indo-Europana
 Germana lingui
  Nordala grupo
   Islandana
Oficala stando
Oficala linguo di: Islando
Regulata da: Íslensk málstöð
Kodi
ISO 639-1 is
ISO 639-2 isl
Icelandic Text Extract.jpg
Videz anke: Indo-Europana linguaroLinguaro

Islandana esas Germana linguo parolata en Islando.

Historio[redaktar | edit source]

Ante l'introdukto di skriburo en Islando ed en altra nordala landi kom Suedia, Dania o Norvegia on kompozis longa e komplexa poemi, qui sequis konkreta normi. L'autori, qui kompozis e recitis ta verki, nomesas skalden relatita a ta poemi, qui nomesas skald. Le skalden skribabis granda parto di la historio di ta landi.

Normiganta linguo esas direkta kontinueso dil linguo dil anciena koloniani, montranta grava influo dil linguo di sud-westo di Norvegia; fakte, dum l'unesma 200 yari ne existis notabla diferenci inter l'anciena Nordika e l'anciena Islandana. La kulturala ligili inter la du nacioni fortesis til 14ma yarcento, kande kreesis la Kalmar-uniono inter Dania, Suedia e Norvegia, qua originis separo inter Islando e Norvegia. En 16ma yarcento, l'Islandani tradukis Biblo ed altra religiala texti a l'Islandana. La Norvegiani adoptis la Daniana kom oficala linguo di lua eklezio kande eventis Protestanta Reformo.

La Daniana okupado di Islando ne havis influo en l'evoluo dil skribata Islandana linguo, qua esabis en quotidiana komunikadi dil habitantaro. La Daniana nun uzesas por oficala komunikadi, kom l'Angliana dum l'Usana okupo.

Quankam en 1944 l'Islandana Konstituco ne establis l'Islandana kom oficala linguo dil Stato, konsideresas ol de facto kom la linguo dil lando, e delore esas l'unika autorizigita en oficala komunikadi od en publika edikti.

Dum la nedependesko-proceso l'Islandani kombatis pro lua linguo. La suportanti di la pura ed originala linguo vinkis, ed on vakuigis la linguo de la Daniana-linguala influo e de vorti prenita de la Daniana linguo. La purigo esis preske kompleta. Ankore nuntempe on developas pura Islandana-linguala vorti por la nova fenomeni. L'Islandani esas extreme konservama pri lingual aferi e tre rebela por aceptar paroli de altra lingui. Vice prenar vorti de altra lingui, li kreas nova vorti. Exemple, heiðursmerki signifas 'medalio' ed kompozesas de heiður ('honoro'), merki ('standardo', 'flago)', 'komputoro' esas (tal + völva =) tölva, vortope "nombro-manciilo" (komparez: karto-manciar), *'hakero' (iruptero) esas logikoze tölvaréfur, "komputoro-foxo". Altra moyeno esas revivigar anciena vorti e donar a li nova signifiki.

Pluse l’extrelandani nacionanigota mustas havar nova Islandana nomo. Exemple se on nomesas Jakob e lua patro nomesas Petro, la Islandana nomo esos Jakob Pétursson.

Evoluciono dil linguo[redaktar | edit source]

Dum la majoritato di l'ocidentala Europana lingui reduktis lua flexiono, speciale en deklinado di nomi, l'Islandana mantenis flexiva gramatiko kom la Latina, la klasika Grekiana o la Germanika.

Skribata Islandana chanjis poke pos la Vikingo-ero. Kom rezulto de to, e pro la gramatikala similesi inter moderna ed anciena gramatiko, la parolanti hodia povas lektar sen desfacileso l'originala sagi e le edda qua skribis ante 800 yari, ma existas nekorelaciono inter l'ortografio e la fonetiko (historiala ortografio). L'anciena formo di la linguo konocesas kom anciena Islandana ma egaligas a l'anciena Nordana.

On povas establisar du etapi di developo dil linguo segun la pronunco:

  • Anciena Islandana, til la yaro 1540.
  • Moderna Islandana, pos la yaro 1540 adavane, kun la traduko dil Nova Testamento.

Moderna Islandana havis chanji pro la fonetikal altero qua afektis omna Germana lingui. De lore, l'anciena vokali di l'anciena Norvegiana markata kun akut acento transformis aden diftongi, tale:

  • a = [a] > á = [au]
  • e = [ε] > é = [jε]
  • o = [ɔ] > ó = [ou]

Linguistikala deskripto[redaktar | edit source]

To qua maxime chanjis en la moderna Islandana, esas fonologika sistemo, speciale vokali. De 12ma yarcento existas ecelanta deskripti dil fonologiala sistemo di l'anciena Islandana en la "Unesma gramatikala traktato". En ol konstatesas ke l'Islanadana havis 9 qualitativa vokala unaji, havanta totale 26 vokala fonemi, qua povis esar orala, nasala, kurta o longa.

Pri oklusiva konsonanti, l'Islandana prezentas kontrasto inter aspirata e neaspirata, vice voca e senvoca, quale majoritato di Europana lingui. Anke existas komuna pre-aspirata senvoca klusili. Quankam, frikativa konsonanti e sonoranta fonemi prizentas kontrasto di longeso por plura fonemi, ecepte sonora konsonanti senvoca.