Latinida linguo
Latinida linguo esas omna linguo de precipua latina di populo, do l'ordinara formo, per opozo kun to klasika e literala, en la teritorii di Romana imperio ecepte Grekia e qua ne havas konquestita da Mohamedisti do nord-Afrika e Turkia.
Artikli remplasas deklini.
| Gramatikala revizo bezonata |
Indexo |
[redaktar] Historio
La latinida lingui evoluis ex latina linguo. Post la falita de la Romana Imperio, la latino divastigita en granda teritorii d'Europa, dividis en multa lingui quale la hispaniana o la italiana.
La teritorio ube ci lingui esas parolata nomesas Romania.
On datas proxim l'evoluciono di populala latina vers la latina lingui tale:
- inter 200 aK e 400 : diferanta formi influeso da lokala ante,
- imperio falas,
- poka pose 800 : lua existi esas agnoskar (Tours-sinodo) e ye 842 unesma texto en protofranca, Strasbourg-juri.
[redaktar] = Ek klasika latina a vulgara latina
En antiqua Roma ol havas diglosio: latina di literala texti o sermo urbanus trovis stagnata per gramatiko. Do, omnadia linguo ne esis klasika latino ma dissama forma quankam proxima, en divelopada proceso plu libera, sermo plebeius. Ica linguo esis omnadiala por la poppulo, la komercisti e la soldati e oni povas identifigar lo kam vulgara latino.
[redaktar] Fonetika chanji
- Redukto de uli diftongi: /au/ > /ou/ > /o/
- vinea > vinia > *vinya 'viña'
- diurnum 'diurno' > *dyorno > it. giorno 'día', fr. jour 'día', esp. jornal 'salario di dio' y jornada 'periodo di dio'.
- cuniculum 'kuniklo' > coneclo > kataluniana conill, hispaniana conejo.
- óculus 'okulo' > oclus > cat. ull, hispaniana ojo
- En uli latinida lingui, ne en omni /kt/ > /yt/, lacte > *leyte > kataluniana llet 'lakto'.
- /lt/ > /jt/ multum > *muyto > portugalana muito.
- En uli lingui quale la kataluniana e la leoniana /l-/ > /ll-/ legere > kataluniana llegir.
[redaktar] Listo
[redaktar] Galo-latinida lingui
- Franciana linguo
- Valon
- Pikardiana
- Normandiana
- Arpitaniana
[redaktar] Reto-latinida lingui
[redaktar] Sud-Francia (Okcitaniana) e Kataluniana
[redaktar] Ibero-latinida lingui
- Kastiliana e Portugalana
- Nord-Francia e Valon
- Rumaniana
- Diversi ofte en desaparo e kreola (precipua de Franciana)
- Ido ed Esperanto (helpo e transnaciono).
[redaktar] Lingui di Italia
- Italiana (Toskanana) ed altra di peninsulo.
- Sardiniana linguo
- Napolitana linguo
- Siciliana linguo
[redaktar] Komparo inter la principua latinida lingui
| Ido | Latina | Sardiniana | Siciliana | Italiana | Korsikana | Kastiliana | Portugalana | Galisiana | Ocitaniana | Katalaniana | Friulana | Franciana | Rumaniana |
| fromajo | caseus | casu | furmanciu | formaggio / cacio | casgiu / furmagliu | queso | queijo | queixo | formatge | formatge | formadi | fromage | caş |
| kantar | cantare | cantai | cantari | cantare | cantà | cantar | cantar | cantar | cantar | cantar | cjantâ | chanter | cînta |
| kapro | capra | craba | crapa | capra | capra | cabra | cabra | cabra | cabra | cabra | cjavre | chèvre | capra |
| klefo | clave | crai | chiavi (ciavi) | chiave | chjave | llave | chave | chave | clau | clau | clâf | clé | cheie |
| eklezio | ecclesia | crèsia | chiesa | chiesa | chjesa | iglesia | igreja | igrexa | glèisa | església | glesie | église | bisericǎ |
| hospitalo | hospitalis | spidali | spidali | ospedale | ospidale | hospital | hospital | hospital | espitau | hospital | ospedâl | hôpital | spital |
| linguo | lingua | lingua | lingua | lingua | lingua | lengua | lingua | lingua | lenga | llengua | lenghe | langue | limbǎ |
| placo | platea | prazza | chiazza | piazza | piazza | plaza | praça | praza | plaça | plaça | place | place | piaţǎ |
| ponto | pons | ponti | ponti | ponte | ponte | puente | ponte | ponte | pònt | pont | puint | pont | pod |
| nokto | nocte | notti | notti | notte | notte | noche | noite | noite | nuèit / nuèch | nit | gnot | nuit | noapte |
