Ekonomio di Hispania

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Commons-emblem-trademark-issue.svg
Ica artiklo bezonas revizo gramatikala. – Ka vu povas helpar ni revizar ica artiklo?
Ekonomio di Hispania
Pekunio Euro
Internaciona organismi OMC, Europana Uniono, OKED
Statistiki [1]
Kuntara landala produkto (KLP) US$ 1 409 miliardi (2012)
Rango KLP 15ma[2] maxim granda
KLP kresko -1,4% (2012)
KLP per persono US$ 30 400 (2012)
KLP per sektoro agrokultivo 3,3%; industrio 24,2%; komerco servadi 72,6% (2012)
Inflaciono 2,4% (2012)
Habitantaro sub la povreso-lineo 21,1% (2012)
Labor-povo 23,11 milioni (2012)
Labor-povo per okupado agrokultivo 4,2%, industrio 24%, servadi 71,7% (2009)
Chomeso 26% (2012)
Komercala parteneri [1]
Exportacaji (US$) 303,8 miliardi (2012)
Exportacajo - precipua produkti mashini, motora vehili; nutivi, medikamenti
Precipua parteneri Francia 17,8%, Germania 10,6%, Portugal 8,3%, Italia 8,3%, Unionita Rejio 6,7% (2011)
Importacaji (US$) 322,7 miliardi (2012)
Importacajo - precipua produkti mashini ed equipuri, kombustivi, kemiala produkturi, mifabrikita produkturi, nutrivi, vari, medikala instrumenti e por kontrolo
Precipua parteneri Germania 13%, Francia 11,8%, Italia 6,7%, Populala Republiko di Chinia 5,8%, Nederlando 5%, Unionita Rejio 4,5% (2011)
Publika financi [1]
Extera debo 2,25 bilioni (2012)
Revenuo totala (US$) 485,1 miliardi (2012)
Spenso totala (US$) 584,8 miliardi (2012)
Noto: Ecepte kande kontree mencionata, valori en ca tabelo esas en Usana dolari

Hispania havas la 13ma maxim granda ekonomio del mondo, e lua KLP per persono nune esas simila a Franciana e Germaniana. Tamen, pos 15 yari di forta kresko di lua KLP, la ritmo di kresko di lua ekonomio komencis diminutar dum fino di 2007, e sufris retrakto dum la 2ma duimo di 2008[1].

agrokultivo[redaktar | redaktar fonto]

Vit-agri en La Rioja.

L'agrokultivo[3] esis til la 1960ma yari la precipua produktado dil Hispanian ekonomio, ma nuntempe ol okupas nur c. 5% di l'aktiva lojantaro. La precipua kultivayi esas frumento, hordeo, sukera beto, maizo, terpomi, sekalo, aveno, rizo, tomati e cepi[4]. La lando anke posedas amplexa vit-agri e horti kun citrus-arbi e olivarbi. En 2010 la yara produktado (en tuni) di cereali esis antekalkulata ye 23,7 milioni[5]; inter qui trovesas tritiko, hordeo, maizo e sekalo. La yarala produktado di altra grava produkti esis: 6,7 milioni di tuni ek beto, 2,6 milioni di terpomi, 5,9 milioni di vitoberi, 3,9 milioni di tomati, preske 3 milioloni di oranji e ulquanta kaj iom min a miliono di cepi.

Brutaro[redaktar | redaktar fonto]

Speciale mutona e porka, havas grava ekonomika signifo. En 2005 la brutaro kalkuligis ye 22,7 milioni di bruti, 25,1 milioni di porki, 6,5 miliono di bovi, 3 milioni di kapri, 240 000 di kavali e 131 milioni di pultri. En Hispania oni produktis 32 milioni kg di mielo en la yaro 2001.

Forest-kultivado e fish-kaptado[redaktar | redaktar fonto]

La korko esas la precipua arbara rimedo di Hispania[6] ed en 2001 la produktado atingis 57 581 tuni. La produktado dil paperpulpo e ligno dil hispan arbari esas nesufica por kovrado di necesaji dil lando.

La fish-industrio[7] nuntempe esas min grava kam pasinte, cirkume se ol okupas l'unesma loki inter l'Europana landi[8] (en la tuta mondo) e pro la quanto di lua navi e pro la fish-kaptado. La yarala fish-kaptado augmentis a 1,2 milioni di tuni 2004 e precipue temis pri la kaptado di atuno[9] (26% de atun-reti, Hispania fish-kaptas la 60% dil omna fish-kaptado en l'Europana Uniono, preske 230.000 t, qua konvertas ol en la duesma monda produktanto), kalmari, merluchi, sardini (Vigo ed Insulo Cristina), anchovi (haveni che la Biskaya Golfo), makreli e merlani. Ek ante kelka yardeki l'aquokulturo (marala e kontinentala) forte disvolvigis, remarkante la edukado di or-fishi, truti, turboti e salmono; l'omnala produktado en 2003 kalkulesis ye 311.287 tuni.

Min-industrio[redaktar | redaktar fonto]

Monumento al la ministo en Riotinto, Huelva.

La hispana min-industrio[10] ek 1996 esis markita dil progresiva redukto e l'exkavado di karbi, stagnado en la metala min-industrio e la konstanta kreskado dil minerali ed indutriala roki (celestino, natria sulfato, sepiolito, fluorino, gipso, feldspato, ardezo, marmoro, granito…) sempre plu peze en la min-sektoro. En 2003 la yarala mino-produktado (en tuni) kalkulesis ye 20,6 milioni di karbo[11] e lignito, 265.000 di fero, 70.000 di koncentrayi ek zinko, 2.000 di plombo, 6,5 milioni di gipso, e 2.409.554 bareli da kruda nafto yare.

En 2001 la precipua energiala minproduktaji esis la lignito e karbo; inter la metala minerali remarkis la zinko ed inter la roki e industriala minerali, la salo[12] e la speciala argilii. La precipua karbomineyi trovesas en Asturia[13] e norde dil provinco di León; la precipua fermineraluyi trovesas cirkum Santander (Kantabria) e Bilbao (Baskia); Almadén, en la provinco Ciudad Real esis tre produktiva en la exkavo di merkurio; ed Andaluzia remarkas pro la metala min-industrio[14], kun plo kam la duono dil landala produktado.

Industrio[redaktar | redaktar fonto]

En Hispania esas produktata, i.a., texayi[15], fero e stalo, motor-veturili, kemiala produkturi[16], vestayi e shui, navi, naftorafinado e cemento, e remarkas pro lua valoro l'industriala sektori en la produktado di nutrivi[17], trinkayi e transporta materiali, inter qui remarkas la la auto-sektoro e la aeronautika sektoro. Hispania esas unu ek l'unesma mondala vinproduktanti[18], la produktado di 2003 kalkulesis ye 30 milioni di hektolitri. La siderurga industrio, ante la rekonvertijo en la 1990ma yari, koncentrigis en Bilbao, Santander, Oviedo ed Avilés.

Internaciona rezervi[redaktar | redaktar fonto]

Internaciona monrezervi mondskale - yaro 2007

L'internaciona rezervi esas rezervo di pekunio kontrolata da centrala banki ed altra monetal autoritati. L'internaciona rezervi di Hispania[19] dum 2008 superiris 19.000 milion Usana dolari.

L'internaciona rezervi di Hispania esas 50.35 miliardi dolari ye la 31ma di decembro 2014, multa min kam Japonia, 1 313 miliardi dolari, dum la sama periodo.[1] Kontraste, ol esas 4 000 milioni plu granda kam la rezervi di Belgia, 7 000 milioni plu granda kam la di Portugal o 11 000 milioni plu granda kam la di Finlando.

Extera komerco[redaktar | redaktar fonto]

En 2003 Hispania importis[20] produkti ye la valoro di 210.860 milioni di dolari e l'exportayi grandigis a 158 213 milioni di dolari pro quo Hispania importacas multe plu kam quo ol ex`portas. Inter la chefa importayi trovijis la minerala e lubrika karburayi, mashinifado e transportili, krudayo, manufakturayi, nutrivi, vivanta beri e kemiala produkturi. La chefa expotita produkti[21] esas: mashinifado e transportili, nutrivi e vivanta besti, motorili, fero e stalo, textaji e konfekaciayi. La chefa komarkala interchanji di Hispania okazaskun la cetera landi di l'Europana Uniono (destakante Francia, Germania, Italia, Britania, Landi dil Benelux e Portugal, Usa e Japonia. La revenui ek la turisma sektoro, qua en 2004 augmentis a 37 250 bilioni di euri, helpis kompensar la deficito dil Hispaniana komerca bilanco, la nombro di personi qua vizits la lando en ta yaro esas cirkum 85 milioni.

Habitanti[redaktar | redaktar fonto]

Hispania havis cirkume 24 677 227 en 2006[22], segun datumi dil Banko di Hispania, sur totalo di 16,03 milioni di hispana domi. Ta ciferi indikas mezumo di 1,54 habitanti por hispana domo. Segun la sama fonti, 85% dil loyeji en Hispania esas propra[23], kaj nur 15% estas luataj.

La mezuma prezo dil nova lojeyo en Hispania esas 2510 /m2, segun datumi dil Sociedad de Tasación ye la 31 di decembro 2005. Tamen, la preco dil loyejo varias multe segun autonoma regiono e la provincala chef-urbi.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. 1,0 1,1 1,2 CIA. The World Factbook. URL vidita ye la 6 di aprilo 2013. Citala eroro: Invalid <ref> tag; name "CIA" defined multiple times with different content
  2. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html
  3. http://club.telepolis.com/geografo/regional/espa/rural.htm
  4. http://club.telepolis.com/geografo/regional/espa/produccion.htm
  5. http://www.eleconomista.es/economia/noticias/678415/07/08/Economia-Agricultura-La-produccion-de-cereales-en-Espana-alcanzara-este-ano-237-millones-de-toneladas.html
  6. http://www.asecor.com/cont.asp?lang=es&sec=3&subsec=5
  7. http://www.lukor.com/not-neg/sectores/0712/21131239.htm
  8. http://www.google.es/search?hl=es&rlz=1G1GGLQ_ESES319&q=espa%C3%B1a+mayor+pa%C3%ADs+en+pesquera&aq=f&aqi=&aql=&oq=&gs_rfai=
  9. http://www.lavanguardia.es/premium/publica/publica?COMPID=53460805343&ID_PAGINA=22088&ID_FORMATO=9&turbourl=false
  10. http://www.igme.es/internet/default.asp
  11. http://www.laecologia.net/cambio-climatico/el-carbon-como-fuente-de-energia-para-la-produccion-electrica-para-espana/
  12. http://www.institutodelasal.com/subcat/main.html
  13. http://html.rincondelvago.com/mineria-en-asturias.html
  14. http://www.gestiopolis.com/recursos/documentos/fulldocs/eco/indand.htm
  15. http://www.lukor.com/not-neg/sectores/portada/08082705.htm
  16. http://www2.uca.es/asociacion/agadeiq/paginas/iq.htm
  17. http://www.lukor.com/not-soc/cuestiones/portada/08060525.htm
  18. http://www.noticiasdelvino.com/2/4817/la-produccion-vino-espana-descendera-casi-10.html
  19. http://www.mexicomaxico.org/Voto/ReservInt.htm
  20. http://www.indexmundi.com/es/espana/importaciones.html
  21. http://www.plancameral.org/
  22. http://www.ub.es/geocrit/-xcol/260.htm
  23. http://www.extremaduraprogresista.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3189:vivienda-propia--aquella-trampa-del-qfranquismoq-&catid=40:libre-opinion&Itemid=59