Historio di Usa

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

Me esas tradukinta l'artiklo

Gramatikala revizo bezonata
Historio di Usa
Great Seal of the United States (obverse).svg

Oni povas dicar ke la historio di Usa komencis ek britaniana kolonizado di Nord-Amerika, protagonizigita da Britaniana enmigrati qui fondesis inter la siekli 16 e 18, Dek e Tri Kolonii in l'atlantik-kosto dil nord-amerikana subkontinento, lokata al westo di l'Apalachi, inter la Franciana posedi di Quebec e Louisiana.

Pos la developo dil koloneri, la militi kontre la Franciani al la nordo obligis al kreado di koloniala armeo, un dil unesma expresioni di naciala identeso.

Amerikana revoluciono[redaktar | edit source]

Usa spricis ek la Britaniana kolonizado di Amerika, facita da Britaniana enmigrati qui fondesis inter la siekli 16 e 18, Dek e Tri Kolonii in l'atlantik-kosto dil nord-amerikana subkontinento, lokata al westo di l'Apalachi, inter la Franciana posedi di Kebek e Louisiana.

Pos la developo dil koloneri, la militi kontre la Franciani al la nordo obligis al kreado di koloniala armeo, un dil unesma expresioni di naciala identeso. Posa e fomentita da l'idei dil Franciana enciclopedisti, komencis la subversi kam la Bostona tea festo en Boston-portuo (1773). La represiv-mezuri facita da l'Angliana governuro provokis la komenco dil Usa nedependanto-milito. La kolonuri kreis armeo sub la guido di George Washington, qua obtenis helpo de Francia.

Usana deklaro di nedependeso[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Usana deklaro di nedependeso.

Ye 1783 per la paco di Versailles Anglia rikonocis la nependeso dil dek e tri Britaniana kolonii, tala kam il redaktis en la famoza deklaro di nedependeso di Usa ye 1776.

Aboliso dil sklaveso[redaktar | edit source]

Depos lua nasko, Usa konvertis en la maxim kompranto di sklavi por satisfacar la demando di mano di obro en l'agrikola labori. La sklaveso expandis inter la sudala stati qua praktikis prencipue l'agrikulturo e li konvertigis en separita stati.

Ye 1858, kande la senatoro Douglas serchis la reeleciono, il esis defiita da Abraham Lincoln e la Republikala Partiso (nova partiso kontre la sklaveso qua havas nula relaciono kun la Republikala Partiso da Jefferson). En historiala debati kun Douglas, Lincolon postulis alta expando dil sklaveso. Il tolerus ol en la suda stati ma il anke dicis ke "ca governuro ne povas durar permane esanta mez-sklavala e mez-libera".

Usana interna milito[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Usana interna milito.

La majoritato dil sudala stati votis kontre Lincoln, ma la nordo apogis li e ganis l'elecioni. Semani plus tarda, Sud-Karolina decidis abandonar l'Uniono. Balde unigis Mississippi, Florida, Alabama, Georgia, Louisiana, Texas, Virginia, Arkansas, Tennessee e Nord-Karolina. Ca stati proklamis lia nedependeso di l'Uniono kun la nomo di Kunfederita stati di Amerika e tale komencis la Civil-Milito. Ca episodio esas la maxim traumatala dil historio di Usa, tale ke multa vundi ne fermesas hodie.

Historio di Usa (1865–1918)[redaktar | edit source]

Ecepte l'acheto di Alaska a Rusia en 1867, la teritoriala expanso di Usa finigis en 1848. Tamen, cirkume 1890, kande multa Europana nacioni expansis lua koloniala imperii, nova spirito animis l'extera politiko di Usa, qua esis kam ta di nordala Europa. La politikisti, la jurnalo-direktori e la protestanta misiisti deklaris que l'Anglo-Saxona raso havas la devo di portar la benefici di l'Ocidentala civileso al popoli di Azia, Afrika e Sud-Amerika. En la maxim punto di ta periodo (1895), Kuba sublevis kontre la kolonialismo di Hispania. E pro komencar tala milito, Usa brulis unu di lua milito-navi dicanta ke esis Hispania qua facis lo. Ta lukto esis neegala nam Hispania ne havis la potencaleso di armizo ke Usa havis.

Videz anke[redaktar | edit source]