Tramveturo

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Tramveturi en Wien, Austria.

Tramveturo esas sistemo di publika transporto ke movas super reli instalita alonge stradi, kelkafoye en separata treki. Ol generale ligas quarteri de un urbo, ma anke povas ligar vicina urbi. Generale, la sistemo di tramveturi esas konsiderata sistemo kun mediata kapaceso di transporto, kande komparata kun autobusi (basa kapaceso) od urbala fervoyi o treni (alta kapaceso).

Nune la majoritato di cetera sistemi di tramveturi uzas elektro, generale provizata da pantografo, kom fonto di energio, ma dum granda parto di 19ma yarcento on existis sistemi tirita da kavali o muli.

Vaporomashino por tirar tramveturi, prezervata en Germania.

La vorti tram o tramway (origino di Ido vorto "tramveturo") origine signifikis la charioti uzita por transportar karbono en mineyi, e la voyi ube ol esis uzita. Unesma sistemo uzita por transportar pasajeri e tirita da kavali aparis en suda Wals ye 1807. En Nord-Amerika unesma sistemo esis inaugurita ye 1832 en New York. Anke en komenco di 19ma yarcento aparis sistemi tirita da lokomotivi a vaporo. Paris uzis multe ta sistemo. En l'urbo di San Francisco, Kalifornia, un sistemo tirita da kabli esis inaugurita ye 1873 e kontinuas esar uzata.

Tramveturo ke unionas centro di Rio de Janeiro a la quartero di Santa Teresa.

Elektrala sistemi remplasis preske komplete vaporala lokomotivi ed animali de fino di 19ma til komenco di 20ma yarcento. Pionira urbo ke probis ta sistemo esis St. Peterburg, cirkum 1880. Ye 1881 Berlin inauguris lua unesma lineo di elektrala tramveturi. Ye 1883 Magnus Volk inauguris lineo kun 610 mm di disto inter reli en Brighton, Anglia. Ye 1884 ta disto modifikesis a 840 mm, e ta lineo kontinuas esar uzata til nun. Ye 1892 Bendigo, Australia, inauguris sistemo di tramveturi ke uzis baterii, ma abolisis ol cirkum 3 monati pos l'inaugureso.

En Amerika, granda parto di la sistemi di tramveturi inaugurita dum 20ma yarcento desaparis, e nur kelka urbi, kom Rio de Janeiro (tramveturo di Santa Teresa), Buenos Aires (Tranvía del Este), Boston (Green Line "E") ed altra mantenas ta sistemi precipue por turistala e historiala motivi. Toronto havas ankore sua reto. En Europa tamen, ta sistemo kontinuas o ri-aparis en granda e mediata urbi, en multa kazi integrigata ad altra sistemi di transporti, kom autobusi od urbala fervoyi.

Wikipedio
Wikivortaro explikas
ca rubriko
en altra lingui: Tramveturo