Bohemia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Bohemia en relato al nuna regioni di Chekia.
Historial standardo di Bohemia

Bohemia (chek. Čechy, ger. Böhmen) esas historial regiono en central Europa okupanta westa du triimi di Chekia. Kun Moravia e Chekiana Silezia, ol esas un ek l' olima landi Chekiana.

Bohemia havas areo di 52,750 km2 e cirkum 6 milion habitanti (de 10,3 milion habitanti di Chekia). Ol havas frontieri kun Germania (Bavaria en la sud-westo e Saxonia en la nord-westo), Polonia (Silezia) en la nord-esto, la Chekiana historial regiono di Moravia en l' esto ed Austria (Basa Austria e Supera Austria) en la sudo. Bohemiana frontieri formacesas dal Foresto Bohemiana, Monti Ercoza e Monti dil Giganti.

Historio[redaktar | edit source]

Blazono di Bohemia

Anciena Bohemia[redaktar | edit source]

Autori Romana provizas l' unesma klara refero di ca areo kom Boiohaemum, de Germanika Boi-Heim, "hemo dil Boii", Celta populo. Kom parto dil teritorio ofte krucumata dum la migrado di populi da chefa tribui Germanika e Slava, la westal duimo konquestesis e populizesis del 1ma yarcento aK da Germanika (probable Sueva) populi inkluzante la Markomani; l' elito di kelka Boii pose migris a nuna Suisia e sud-est-Gallia. Ta Boii, qua restis en l' estal parto, tandem absorbesis dal Markomani. Parto dil Markomani, ri-nomizata kom Bavariani, plu tarde migris al sud-westo.

Pos l'emigro Bavariana, Bohemia parte ri-populizesis en cirkum 6ma yarcento dal Slava prekursori di nuna Cheki, qui anke populizis Moravia, quankam la nombro exakta di enmigro Slava esas debatebla. La Slava veno dividesas ye du o (plu probable) tri ondi. Lo unesma venis del sud-esto ed esto, kande la Germanika Langobardi livis Bohemia (cirkum la yaro 568). Plu tarda enmigranti venis del regiono dil Nigra maro, kom montrata per lokal nomi, exemple Dudleb (nun en la regiono di Prácheňsko, sud-Bohemia) esas de Iranana origino e Charvat de Turkika origino. Balde pose, inter 630ma e 660ma yari, la teritorio inkluzesis a tribual konfedero di Samo. Ilua morto signifikis la fino dil "arkaika Slava" konfedero, same quale la duesma probo establisar tala Slava uniono pos Karantania en Karintia.

L' unesma religii di Bohemiani ne esas klara, quankam kelka kulti inspirata da religii Iranana (exemple la deo Mehr) deskovresis en tombi. Kristanismo unesme aparis en la frua 9ma yarcento, ma ol divenis dominancanta multe plu tarde, en la 10ma o 11ma yarcento. La 9ma yarcento esis decidiganta por la futuro di Bohemia - la sistemo kasteletal akute dekadis (same quale en Bavaria) e la povo di central Fraganeo kreskis.

Dinastio Přemysl-ida[redaktar | edit source]

La populo di Bohemia liberigis su del regno dil Avari dum l' est-Franka kampanii, duktata da Karolus la Granda kontre l' Avari en la tarda 8ma yarcento. En la komenco, Bohemia esis parto di Granda Moravia, ma ol venis sub la regno dil duki di Bohemia (la dinastio di Přemysl), pos ke Granda Moravia demolisesis en la yaro 907. Moravia, febligita da yari di interna konflikto e militi konstanta, fine sukombis a oftega inkursi dal Hungari nomada invadanta.

Pos la konverto Bohemiana a Kristanismo en la 9ma yarcento, proxima relati kreesis kun la rejio Est-Franka, qua plu tarde divenis la Sakra Romana Imperio. Pos vinko decidiva dil Sakra Romana Imperio e Bohemia super Hungari invadanta en la batalio di Lechfeld (955), Boleslaus 1ma di Bohemia recevis la Margravio di Moravia del Otto 1ma dil Sakra Romana Imperio. Bohemia restis stato multe autonoma sub la Sakra Romana Imperio dum kelka yardeki. La judicial resortiso definitive ri-asertesis, quande Iaromir di Bohemia recevis Bohemia kom feudo, promisinte esor vasalo di imperiestro Henrikus 2ma dil Sakra Romana Imperio, qua ri-okupis Praha per sua armeo en la yaro 1004, fininte la regno di Boleslaus 1ma la Brava di Polonia.

Le unesma, qui uzis la titulo "rejo di Bohemia", esis la Přemysl-ida duki Vratislaus 2ma di Bohemia (1085) e Vladislaus 2ma di Bohemia (1158), ma ilia decendanti restitiucis la titulo di duko. La titulo di rejo divenis heredebla sub Ottokar 1ma di Bohemia (1198). Ilua nepotulo Ottokar 2ma di Bohemia konquestis imperio kurte duranta, qua kontenis nuna Austria e Slovenia. En la mezo dil 13ma yarcento, Germana enmigrado konsiderinda komencis kom moyeno por remplasar la perdi pro la kurta Mongola invado di Europa (1241). Germani populizis chefe an la frontieri nordal, westal e sudal di Bohemia, quankam multi vivis en urbi en la tota rejio.

Dinastio di Luxemburg[redaktar | edit source]

Per la kronizo di Iohannes 1ma di Bohemia (1310), la dinastio di Luxemburg aceptis l' invito al trono Bohemiana. Ilua filiulo Karolus 4ma dil Sakra Romana Imperio divenis rejo di Bohemia en la yaro 1346 ed il fondis Karolus-universitato en Praha, l' unesma universitato en central Europa. Ilua regno signifikis la somito politikal por Bohemia; il esis l' unesma rejo di Bohemia elektita anke kom Sakra Romana Imperiestro. Sub ilua regno, la krono Bohemiana inkluzis tale diversa landi quale Moravia, Silezia, Supera Luzacia e Basa Luzacia, Brandenburg, areo cirkum Nürnberg nomata Nova Bohemia, Luxemburg e kelka mikra urbi dispersata en Germania.

Husita Bohemia[redaktar | edit source]

Dum l' ekumenika koncilo di Konstanz (1415), Jan Hus, la rektorulo di Karolus-universitato ed eminenta reformantulo e religial pensantulo, kondamnesis per brulesar sur la paliso kom hereziagintulo. La verdikto aprobesis malgre ke formal protektado garantiesis a Hus da Sigismundus dil Sakra Romana Imperio ante la voyajo. Hus invitesis al koncilo por defensar su avan la korto religial, ma kun aprobo dil imperiestro, il exekutesis en la 6ma di julio 1415. L' exekuto di Hus, same quale papal krucomilito kontre adheranti di Hus, koaktis Bohemiani a defensar su. Lia defensado obstinanta e rebeleso kontre katoliki divenis konocata kom Husita militi.

La revolto kontre imperial forci duktesis da ex-mercenario Jan Žižka di Trocnov. Kom la duktantulo dil armei Husita, il uzis taktiko ed armi novigiva, exemple hobici, pistoli (de Cheka píšťala "fluto") e charioti fortifikita, qui esis revolucional por la periodo ed establisis Žižka kom granda generalo, qua nultempe perdis batalio.

Pos morto di Žižka, Prokopius la Raza asumis la komandado dil armeo e sub ilua duktado, la Husiti esis vinkoza dum altra dek yari. La Husiti gradope desunionis ye du chefa partisi: la sobra utraquisti e la taboriti plu fanatika. L' utraquisti komencis krear bazo por konkordo kun la eklezio katolika, ne suportante la plu radikal opinioni dil taboriti. Pluse, tedata pro la milito e volante ordino, l' utraquisti fine divenis kapabla vinkar la taboriti en la batalio di Lipany. Sigismundus dicis pos la batalio, ke "nur la Bohemiani povis vinkar la Bohemiani".

Malgre quaza vinko dil katoliki, la Bohemiana utraquisti ankore esis sat forta por negociar libereso di religio en la yaro 1436. Co eventis en la tale nomata pakti di Basel, deklaranta paco e libereso inter katoliki ed utraquisti. To duris nur kurta periodo, pro ke papo Pius 2ma deklaris la pakti di Basel ne-valida en la yaro 1462.

En la yaro 1458, Georgius di Poděbrady elektesis por la trono Bohemiana. Il probis krear "Ligo Kristana" tot-Europana, qua kontenus omna stati Kristana di Europa. En la procedo di negociado, il komisis Leo di Rožmitál voyajor tra korti Europana e negiocior. Ma la negociadi ne kompletigis, pro ke la poziciono di Georgius tre domajesis per ilua relato dekadanta kun la papo.

Habsburg-a monarkio[redaktar | edit source]

Pos la morto di rejo Ludovikus 2ma di Hungaria e Bohemia en la batalio di Mohács en la yaro 1526, Ferdinandus 1ma dil Sakra Romana Imperio, arki-dukio di Austria divenis rejo di Bohemia e la lando divenis un ek la landi kompozanta dil Habsburg-a monarkio.

Bohemia juis religial libereso inter la yari 1436 e 1620 ed ol divenis un ek la landi maxim liberal dil Kristana mondumo dum ca periodo. En la yaro 1609, Rudolfus 2ma dil Sakra Romana Imperio facis Praha itere la chef-urbo dil imperio. Ipsa esante katoliko, il koaktesis dal Bohemiana nobelaro publikigar Maiestas Rudolphina, qua konfirmis la plu anciena Confessio Bohemica (1575).

Pos ke Ferdinandus 2ma dil Sakra Romana Imperio komencis opresar la yuri di protestanti en Bohemia, la revolto Bohemiana rezultis al erupto dil milito dil triadek yari en la yaro 1618. L' elektanto Friderikus 5ma di Palatenio, protestanto, elektesis dal Bohemiana nobelaro por remplasar Ferdinandus ed il divenis konocata kom rejo vintral. Ma pos ke Ferdinandus vinkis Friderikus en batalio dil Blanka Monto en la yaro 1620, 26 duktanti di Bohemiana nobelaro e Ján Jessenius, rektorulo di Karolus-universitato, exekutesis en la Placo dil Urbo Anciena, Praha; le cetera exilesis del lando e lia domeni donesis a loyal katoliki (precipue Bavariani e Saxoniani). Co finis la reformado protestanta en Bohemia e la rolo di Praha kom chef-urbo dil imperio.

Per la tale nomata ri-novigata konstitucuro (1627), la linguo Germana establisesis kom duesma linguo oficala en Bohemia e Moravia. La Cheka linguo restis l' unesma linguo. E la Germana e la Latina larje parolesis inter la klasi regnanta, quankam la Germana divenis kreskante dominacanta, dum ke la Cheka parolesis multe en la ruro.

La formal ne-dependeso di Bohemia plue pozesis en danjero, kande la dieto Bohemiana aprobis reformo di administrado en la yaro 1749. Ol inkluzis la ne-dividebleso dil Habsburg-a imperio e la centraligo di regnado.

En la fino dil 18ma yarcento, la movado por Cheka nacional ri-vivigo, kunlaborante kun parto dil aristokrataro Bohemiana, komencis kampanio por restaurar la yuri historial dil rejio, inkluzante remplaso dil linguo Germana per lo Cheka kom la linguo di administrado. L' absolutismo iluminata di Iosefus 2ma dil Sakra Romana Imperio e Leopoldus 2ma dil Sakra Romana Imperio, qua enduktis mikra lingual cedi, esis esperoza por la Cheka movado, ma multa di ca reformi plu tarde abrogesis. Dum la revoluciono dil yaro 1848, multa Cheka nacionalisti demandis autonomeso por Bohemia de Austria, ma la revolucionanti perdis. La dieto Bohemiana, un ek la lasta ceteri dil ne-dependeso, dissolvesis, quankam la Cheka linguo experiencis ri-nasko, dum ke romantika nacionalismo kreskis inter la Cheki.

En la yaro 1861, nove elektita dieto Bohemiana establisesis. La ri-novigo dil anciena Krono Bohemiana (Rejio di Bohemia, Margravio di Moravia e Dukio di Silezia) divenis l' ofical programo politikal por Cheka liberal politiki e la majoritato dil aristokrataro Bohemiana ("programo di statal yuri"), dum ke partisi reprezentanta Germani e minoritato dil aristokrataro proklamis sua loyaleso al centraligista konstitucuro ("fideleso al konstitucuro"). Pos ke Austria perdis la Milito Austriana-Prusiana (1866), Hungariana politikisti atingis kompromiso Austriana-Hungariana (1867), kreante egaleso inter la duimi Austriana e Hungariana dil imperio. Probo di Cheki Bohemiana krear triparta monarkio (Austria-Hungaria-Bohemia) faliis en la yaro 1871. Ma la programo di statal yuri restis suportesar da omna Cheka partisi politikal (exter social demokrati) til la yaro 1918.

20ma yarcento[redaktar | edit source]

Bohemia en Chekoslovakia inter la yari 1928–1938.

Pos unesma mondomilito, Bohemia divenis parto dil nove formacata Chekoslovakia, qua kontenis Bohemia, Moravia, Chekiana Silezia, Supera Hungaria (nun Slovakia) e Karpata Rutenia (nun parto di Ukrainia). Praha, la chef-urbo di Bohemia, divenis la chef-urbo di Chekoslovakia, e la flago e la blazono di Bohemia provizore (1918-1920) uzesis kom simboli di Chekoslovakia. Sub sua unesma prezidantulo Tomáš Garrigue Masaryk, Chekoslovakia divenis demokrata republiko richa e liberal.

Pos Akordo di München (1938), la frontieral regioni di Bohemia e Moravia habitata da Germani (tale nomata Sudetenlando) adjuntis Germania; co esis la sola periodo en historio di Bohemia, kande olua teritorio dividesis. La ceteri di Bohemia e Moravia pose anexesis da Nazi-Germania en la yaro 1939. Depos la yaro 1939 til la yaro 1945, Bohemia e Moravia sen Sudetenlando formacis la Germaniana Protektorato di Bohemia e Moravia. Pro pakto inter l' aliancati en la fino dil duesma mondomilito, l' Usana armeo ne eniris Praha e l'urbo mustis liberigar su ipsa ante ol oficale liberigesis dal Reda Armeo Sovetiana. Pos la duesma mondomilito, majoritatego di Germani ekpulsesis. En la yaro 1946, la Partiso Komunista di Chekoslovakia forte suportata da Sovietia vinkis elekto. En februaro 1948, la komunisti forpulsis ministri demokrata del guvernerio dum stato-stroko ed ol abolisis demokrata liberesi.

L'urbo Bohemiana di Karlovy Vary.

En la komenco dil yaro 1949, Bohemia cesis esar unajo administral di Chekoslovakia, qua nove dividesis ye regioni administral. Inter la yari 1948 e 1989, Chekoslovakia (en la yaro 1960 ol ri-nomizesis del Republiko Chekoslovaka al Republiko Socialista Chekoslovaka) esis Sovietiana satelito, quankam armeo Sovietiana esis absenta (interesante, landi cirkondanta inkluzante Austria okupesis dal Reda Armeo), til ke Partiso Komunista di Chekoslovakia komencis reformar e demokratigar su en la yaro 1968. Ca Printempo di Praha supresesis da invado di "fratal" armei dil Pakto di Warszawa en agosto 1968. En la yaro 1989, Agnes di Bohemia divenis l' unesma santino de lando di central Europa kanonizita da papo Iohannes Paulus 2ma, ante la Revoluciono di Veluro plu tarde en la yaro. Pos la desasocio di Chekoslovakia en la yaro 1993, la teritorio di Bohemia divenis parto di nova Chekia.

La Chekiana konstitucuro del yaro 1992 aludas la "civitani dil Cheka Republiko en Bohemia, Moravia e Silezia" ed ol proklamas kontinueso kun la stateso dil Krono Bohemiana. Bohemia nun ne esas unajo administral di Chekia. Vicee, ol dividesas inter la regioni di Praha, Central Bohemia, Plzeň, Karlovy Vary, Ústí nad Labem, Liberec, Hradec Králové, majoritatego dil Regiono di Sud-Bohemia, majoritato dil Regiono di Pardubice, preske duimo dil Regiono di Vysočina e un vilajo dil Regiono di Sud-Moravia.