Protektorato di Bohemia e Moravia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
{{{Nomo}}}
Reichsprotektorat Böhmen und Mähren (Germana)
Protektorát Čechy a Morava (Chekiana)
1939 til 1945
[[{{{Preexisto}}}]] {{{Nomo}}} [[{{{Posexisto}}}]]
Flag of Bohmen und Mahren.svg Greater arms of Bohemia and Moravia (1939-1945).svg
[[Arkivo:{{{Flagooblazono}}}|140px]]
{{{Informo}}}
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
{{{Himno}}}
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
ProtectoradoBohemiaMoravia.PNG
{{{Imajo_informo}}}
Urbi
Chefurbo: Praha
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
Precipua urbo: {{{Precipua_urbo}}}
Linguo
Oficala linguo: [[{{{Oficala_linguo}}}]]
Lingui
Oficala lingui: Germana, Cheka
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Guvernerio
Tipi: protektorato
· Reichsprotektor: Konstantin von Neurath
Wilhelm Frick
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
· [[Listo di generala guberniestri di {{{Nomo}}}|General-guverniestro]]: {{{Generala_guverniestro}}}
· [[{{{Nomo_listo_chefo_guverno}}}|{{{Titulo_chefo_guverno}}}]]: {{{Unesma_chefo_guverno}}}
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco
· Totala: 49 363 km² (1940)
Habitanti
· Entote: 7 380 000 (1940)
· Denseso di habitantaro: {{{Denseso di habitantaro2}}} hab./km²
Valuto: krono di Bohemia e Moravia
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Religio: {{{Religio}}}
Religii: kristanismo
Nune parto di: {{{Nunepartodi}}}
Kauzo di la fino: vinkeso di Nacional-socialista Germania e riunigo di Chekoslovakia pos Duesma mondomilito.

Protektorato di Bohemia e Moravia (en Germana, Reichsprotektorat Böhmen und Mähren, en Cheka Protektorát Čechy a Morava) esis protektorato kreita da Nacional-socialista Germania qua konsistis ek teritorii de la nuna Chekia (anciena westo di Chekoslovakia) ecepte la regiono Sudeti, qua enkorpigesis a la teritorio di Nacional-Socialista Germania en 1938.

Origino[redaktar | redaktar fonto]

Historiale, de la 13ma yarcento la maxim multa habitantaro de la regiono Sudeti, en la frontiero di Chekoslovakia kun Germania ed Austria, esis Germani. Kun fino di l'unesma mondomilito Austria-Hungaria desaparis, e la majoritato dil habitanti manifestis la deziro por divenar parto di Germania. Malgre to, la vinkanti ne aceptis ta ideo, ed enkorpigis Sudeti a la teritorio di Chekoslovakia. La habitantaro revoltis ma Chekoslovakian armeo vinkis la rebeleso.

Studenti facas nacional-socialista saluto en Sudetlando.

Kande nacional-socialisti asumis povo en Germania, kreesis nacional-socialista partiso ank en Sudeti. Lua chefo, Konrad Henlein, formacis sekret alianco kun Hitler, e provokis rebeleso en la regiono samatempe kam Germani facis militala manovri en la frontiero. To kreis la nomizita krizo di Sudeti.

Ocidentala povi, Unionita Rejio e Francia establisis diplomacala kontakti kun nacional-socialista Germania por preventar milito en la regiono, e cedis a la postuli di Hitler pri la regiono. Fine, dum konfero en München, Francia ed Unionita Rejio permisis Hitler okupar la Sudeti ye la 29ma di septembro 1938, quankam sen la permiso di Chekoslovakiana prezidanto Edvard Beneš. Germana trupi komencis okupar la regiono ye la 1ma di oktobro ed ye la 5ma di oktobro 1938 prezidanto Beneš renuncis ed exilis su en London. Sama dio, Jozef Tiso forcis la kreado di autonoma guvernerio en Slovakia. Hitler kunvokis la sucedanto di Beneš, Emil Hácha, a Berlin ye la 13ma di marto 1939, ed en 14ma di marto Tiso proklamis Slovakia nedependanta. Karpato-Ukraina anke deklaris nedependo la sama dio, ma Hungariana trupi okupis ol.

Hitler minacis bombardar Praha se Emil Hácha ne aceptis la nedependo di Slovakia. Hácha aceptis, e la protektorato establisesis ye la 15ma di marto 1939 super l'anciena teritorii di Bohemia e Moravia. Kun ta acepteso, Chekoslovakia finis existar.

L'anciena Chekoslovakia esis importanta por Hitler: ol havis industrii di mitraliosi, fusili, tanki ed altra armeala vehili muntita en la fabrikerio di automobili Škoda. La regiono anke esis strategiala por lansar ataki kontre Polonia, la sequanta skopo di Hitler.

La vivo dum la protektorato[redaktar | redaktar fonto]

Quankam formale Emil Hácha duris esar la chefo di stato di la protektorato, fakte la Reichsprotektor Konstantin von Neurath komandis ol. Gestapo divenis l'oficala polico dil teritorio. Judi perdis la civitaneso, e la Germani de Sudeti divenis oficale Germana civitani.

Politikala partisi proskriptesis, e komunisti fugis vers Sovietia por preventar mortigi. Kande duesma mondomilito komencis la 1ma di septembro 1939 lokala habitantaro konvokesis por partoprenar en la milito-esforco. La regiono furnisis fero, stalo ed armi por nacional-socialist armeo.

Dum l'unesma monati dil okupeso, German administrado esis moderema - la represo nur atingis politikal opozanti ed intelektuali, quankam nacional-socialisti konsideris Cheki "subraso". Germani konsideris posibla forcar 50% de la habitanti a kulturala similigo.

La 28ma di oktobro 1939, aniversario di Chekoslovakiana nedependo, Chekiani protestis kontre German okupeso. Nacional-socialisti represis forte la protesti, e 1,800 studenti e docisti esis arestita. En 17ma di novembro tota skoli ed universitati klozesis, non chefi di la rebelesi mortigesis e 1,200 studenti sendesis a koncentreyi en Sachsenhausen, Germania.

Judi mortigita en Volary, Bohemia.

En 29ma di septembro 1941 Hitler elektis radikala Reinhard Heydrich de SS kom Reichsprotektor. Sub lua komando, chefministro Alois Eliáš arestesis e mortigesis. Tota kultural organizuri klozesis, e komencis la deportado di judi a koncentreyi. Ye la 4ma di junio 1942 Heydrich mortis pos sufrar vunduri dum la sekret Operaco Anthropoid, planigita kun la helpo di Britaniana sekret oficio kun la skopo legitimar Chekoslovakiana guvernerio en exilo. La sucedanto di Heydrich, Kurt Daluege imperis grandanombra mortigi e la kompleta destrukturo di l'urbeti Lidice e Ležáky, de ube la nacional-socialisti pensis ke l'asasineri di Heydrich recevis suporto.

Por Cheki, l'epoko di la protektorato esis di brutal opreseso. Inter 35.000 e 55.000 Cheki perisis en koncentreyi[1]. Judi (118,000 personi segun demografiala kontado en 1930) esis preske nihiligita: plua kam 75.000 mortigesis[1]. De 92.199 personi konsiderita judi da nacional-socialisti en 1939 84.8% o 78.154 personi perisis[2]. Cigani esis preske komplete extingita (probable nur 100 transvivis), e lua dialekto desaparis (lasta transvivanta qua savis la dialekto mortis c. 1970).

En mayo 1943 Daluege sufris kordial aresto, e substitucesis da Wilhelm Frick, qua duris en povo til la falio di nacional-socialista rejimo.

Fino di la protektorato[redaktar | redaktar fonto]

Monumento memorigas kombatanti qui mortis dum la liberigo di Praha en mayo 1945.

Dum la komenco di novembro 1944 Reda Armeo eniris Slovakiana teritorio. Pos vinkar Germani proxim lago Balaton Sovietani komencis avancar vers anciena Chekoslovakiana teritorio, ma ne eniris la protektorato. Fakte, l'unesma trupi de la Federiti qui atakis la protektorato esis Usana 3ma Armeo, komandita da generalo George S. Patton. La 3ma Armeo okupis la precipua urbi di Bohemia: Pilsen, Ústí nad Labem e Karlovy Vary) dum la komenco di aprilo 1945. Sovietiani okupis Moravia e lua precipua urbi (Olomouc, Ostrava, Brno, e Zlín) en fino di aprilo, dum ke nacional-socialisti okupis Praha til lua finala kapitulaco en 9ma di mayo 1945. Emil Hácha enkarcerigesis ye 14ma di mayo e mortis en 27ma di junio sam yaro. Wilhelm Frick anke arestesis e judiciesis da Nürnberg judicio. Il recevis mortopuniso e mortigesis ye la 16ma di oktobro 1946.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. 1,0 1,1 The Czechs and the lands of the Bohemian crown, pag. 215 Hugh LeCaine Agnew
  2. Historical dictionary of the Czech State, p. 128 Rick Fawn, Jiří Hochman