Interna milito di Rusia

De Wikipedio
Interna milito di Rusia
CWRArticleImage.jpg
Kelk imaji pri l'interna milito di Rusia.
Konflikto:
Dato: de la 6ma di novembro 1917 til la 18ma di junio 1923
Loko: teritorii dil olima Rusa imperio, Mongolia, Tuva e Persia
Rezulto: Bolsheviki vinkis en Rusia, Ukraina, Bielorusia, Transkaukazia, central Azia, Tuva e Mongolia. Estonia, Letonia, Lituania, Finlando e Polonia nedependanteskis.
Militanti
Bolsheviki de Rusia, Besarabia, Galicia, Bielorusia ed altra regioni, suportita dal "Verda Armeo" (rurani), "Nigra armeo" (anarkiisti) ed altri "Blanka Armeo" (ex-membri dil Imperial Armeo rusa)
Grupi qui luktis por nedependo di Flag of Estonia.svg Estonia, Flag of Lithuania.svg Lituania, Flag of Latvia.svg Latvia, Flag of Poland.svg Polonia ed altri, suportita da extera landi (Flag of the United Kingdom.svg Unionita Rejio, Flag of the United States.svg Usa, Flag of Japan.svg Japonia, Flag of France.svg Francia, Flag of Italy.svg Italia, Germana imperio), kelkafoye federita kun Mohamedana grupi, exemple Basmachi, Otomani ed altri
Komanderi
Vladimir Lenin
Lev Trocki
Iosif Stalin
Lev Kamenev
Mihail Vladimirski
Mihail Kalinin
Mihail Tuachevski
Mihail Frunze
Semion Budioni
Yakov Sverdlov
Alexander Kolchak Skull and Crossbones.svg (mortigita)
Lavr Kornílov †, ed altra komanderi Rusa
Simon Petliura
Józef Piłsudski
Kārlis Ulmanis
Ernestas Galvanauskas
Johan Laidoner
Carl Gustaf Emil Mannerheim
chefi di stati e chefi di guvernerii de nacioni federita a Blanka Armeo.
Trupi/equipuri
430 mil (oktobro 1918)
3 til 5 milion (1920)
250 mil de Blanka Armeo
30 mil de Flag of Azerbaijan.svg Azerbaijan
40 mil de Flag of Estonia.svg Estonia
738 mil de Flag of Poland.svg Polonia
100 mil de Flag of Finland.svg Finlando
c. 100 mil de Flag of Ukraine.svg Ukraina
50 mil de Flag of the Czech Republic.svg Chekoslovakia
mili de Germana imperio, de altra exterlanda armei e da altra rebela grupi
Perdaji
1 213 000 militisti e civili mortinta dum kombati, pro vunduri o pro politikala represo 1 376 000 mortinti dum kombati, pro vunduri o pro politikala represo
---------
3 til 5 milion personi mortis pro hungro, cirkume 2 milion pro politikala represo, 2 til 2,3 milion pro diversa morbi (nome tifo), cirkume 150 mil Judi mortigita en pogromi

L'interna milito di Rusia esis multopla milito qua eventis de 1917 til 1923 en la teritorio dil olima Rusa imperio, inter la nova bolshevika guvernerio e sua Reda Armeo, en la povo depos tale nomizitaa Revoluciono di oktobro 1917, kontre militisti del olima Imperial armeo di Rusia, grupigita en tale nomizita "blank armeo", konsistanta ek konservemi e liberali, favorebla a la monarkio e kun streta relati al Ortodoxa Eklezio Rusa, ed anke kun la partopreno di demokrata socialisti, inkluzinte social-demokrati e "mencheviki", qui esis kontre bolshevika revoluciono.

Omna grupi recevis extera suporto: la Reda Armeo suportesis da sinistrana e revolucionala grupi, kontre ke blanki suportesis da stranjera nacioni (nome da Usa, Japonia, Francia e Britanian imperio). Ca suporto konocesas kom «exterlanda interveno en Rusia».

Altra nacionalisti e lokala grupi politikala anke partoprenis la milito, inkluzinte Ukrainana nacionalisti de tale nomizita "Verda Armeo", anarkiisti Ukraninana de tale nomizita Nigra Armeo e Nigra Guardo, e "milito-chefi" lokala, konocata kom «atamani».

La plu intensa kombati eventis de 1918 til 1920, tamen la rezisto duris en kelka regioni di la lando til 1922, exemple la sedicio di Kronstadt, l'anarkiisti de tale nomizita Nigra Armeo, la sedicio di Tambov, e la finala rezisto di Blanki este de la lando. La granda kampanii militala finis ye la 22ma di oktobro 1922, kande Reda Armeo okupis Vladivostok, olim okupita dal provizora guvernerio di Primorie. La lasta enklavo di Blanki esis la distrikto Ayano-Mayski, sur la rivo di Pacifiko, qua kapitulacis erste ye la 17ma di junio 1923.

Historiisti Sovietiana ordinare ne uzis la nomo «rusa» por la milito. Vice, li uzis la frazo «interna milito e milital internveno de 1917 til 1922», qua inkluzis ambe la milito Polona-Sovietiana, la milito pri nedependo di Popul-Republiko Ukraina, ed anke la revolto di Basmachi e l'interveno Sovietiana en Central Azia.