Vyborg

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search
Vyborg
Vyborg montage 2017.jpg
Kelk imaji pri Vyborg.
Flag of Vyborg.svg Coat of arms of Vyborg.svg
Flago di Vyborg Blazono di Vyborg
Lando: Flag of Russia.svg Rusia
Informo:
Latitudo: 60°43' N
Longitudo: 28°46' E
Altitudo: 3 m
Surfaco: 160,85 km²
Habitanti: 78 457 (2017)
Denseso di habitantaro: 487,77 hab./km²
Horala zono: UTC+3
Mapo:
Mapo di Vyborg
• Vyborg
Oficala retosituo:
www.city.vbg.ru
La Turmo dil Horlojo, en Vyborg.

Vyborg (Ruse Выборг, Finlandane Viipuri, Suede Viborg) esas nun Rusa urbo an la Gulfo di Finlando, en westa fino dil istmo di Karelia, proxim la frontiero kun Finlando. Segun statistiki dil yaro 2017, ol havis 78 457 habitanti (la demografiala kontado di 2010 trovis 79 962 habitanti). Entote ol havas 160,85 km².

Nune, l'industrio di papero duras esar importanta por l'ekonomio dil urbo. Turismo kreskabas multe dum recenta yari. La Festivalo pri Cinemo nomizita Window to Europe eventas en ol omnayare.

Jacante an la frontierala zono inter la kulturi Finlandana e Slava, l'urbo chanjis lua mastro multafoye dum la Historio, lastafoye en 1944, kande Sovietia kaptis ol de Finlando. Finlandani konsideras ke l'urbo esas anciena Finlandana urbo, dum ke Rusi konsideras olu kom Rusa urbo.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

La regiono habitesis dal Kareliani, tribuo qua dominacesis dal Republiko di Novgorod e dal Suedi. Segun exkavuri ed inquesti arkeologiala, la regiono di Vyborg esis faktorio Kareliana dum la 10ma yarcento.[1] En 1293, Sueda Torkel Knutsson fondis dum Sueda “krucomilito” (konquesto) mikra stono-fortreso en l'anciena komerceyo. Dum sequanta yari Novgorodani probis multafoye konquestar la fortreseto ma sen rezulto. En 1295 la Suediana nomo dil urbo, Viborg, mencionesis unesmafoye en literala fondo, kande rejo di Suedia skribis pri ol en letro al imperiestro Germana.

En 1323, pacigo en Pähkinäsaari konfirmis ke esta limito di Suedia jacas este de Viipuri. Tale la fortreso divenis limitala facioneyo di Suedia kontre Novgorod. En 1350 Novgorod venjis la destruktanta expediciono dal Suedani ed aplastis tota Viipuri ecepte la fortreso. Samatempe la pesto expansis che la populo. Dum ca yari Novgorodani atakis multafoye la fortreso ma ne sucesis en konquesto.

En 1403 la rejo Erik la Pomerana vizitis l'urbo e grantis olu l'urbala yuro. En 1471 la princio di Moskva vinkis Novgorod. La preso kontre Viipuri diminuteskis.

Viipuri/Vyborg cirkum la yaro 1709.

En 1710 la povo di Sueda reji finis en Viipuri, kande Pyotr 1ma la Granda konquestis l'urbo. Nova funciono dil fortreso esis protektar Sankt Peterburg, qua fondesis en 1703 en delto dil fluvio Neva. En 1721, per pacala pakto en Uusikaupunki, la frontiero inter Suedia e Rusia movesis weste de Viipuri, do l'urbo divenis Rusa.

En 1809, pos Napoleonala militi, Suedia e Rusa imperio paktis pri paco en Hamina. Finlando esis anexita a Rusia kom autonomio, ma l'areo di Viipuri (tale dicita Anciena Finlando) restis en Rusia. Fine en 1812, l'Anciena Finlando (e Viipuri) juntesis ad autonoma Finlando.

En 1870, fervoyo inter Helsinki e Sankt Peterburg konstruktesis tra Viipuri. En fino dil 19ma yarcento Viipuri kreskis tre rapide. On parolis ibe en la Finlandana, Sueda, Rusa e Germana.

En 1917 Finlando divenis nedependanta. L'areo di Viipuri divenis parto di Finlando.

En 1958, l'unesma Finlandani retrovenis a Viipuri kom turisti.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Choseala e ferovoyala ponti super la kanalo di Saimaa.

La reliefo di Vyborg esas partale kolinoza. Ol distas 30 km de la frontiero kun Finlando e 138 km de Sankt Peterburg, apud la gulfo di Finlando e proxim la kanalo di Saimaa. Lua mezavalora altitudo esas 3 metri super la marala nivelo. Lua maxim alta punto, Batarejnaja Gora, jacas 33 metri super la marala nivelo.

La klimato dil urbo esas humida kontinentala (Dfb segun la klimatala klasifikuro di Köppen). Pro la proximeso dil maro, la temperaturi dil urbo esas min kolda kam marfora regioni en la sama latitudo. La mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 18,3°C, dum ke la mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas -6,7°C.

La mezavalora yarala pluvozeso esas 677 mm, e la maxim pluvoza monato esas agosto, kun mezavalore 82 mm.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. Jussi Katajala (2010). Suomen kaupungit keskiajalla (en Finlandana). URL vidita ye la 12ma di februaro2016.