Vichy Francia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
État français
1940 til 1945
Flag of France.svg Informal emblem of the French State (1940–1944).svg
Mapo di Vichy Francia
Chef-urbo: Vichy
Oficala lingui: Franciana
Guvernerio: autoritatema stato
·chefo di stato: Philippe Pétain
(kontinuis til fino dil rejimo)
Surfaco: (sen informo) km² (1941)
Habitanti: (sen informo) (1941)
Pekunio: Franko
Precipua religio: katolikismo
Finis kun: libereso di Francia

Vichy Francia, Vichy-rejimo, guvernerio di Vichy o simple Vichy esis la nomo kreita por identifikar la guverno establisita en l'urbo di Vichy dal marshalo Philippe Pétain, qua kunlaboris kun nacionalsocialista Germania pos l'invado di Paris e la signato di un armistico kun Germani en 22 di junio 1940.

Pétain establisis lia guvernerio en Vichy, urbo en la centro di Francia. Paris kontinuis esar l'oficala chef-urbo di lando, e Pétain intencis riestablisar l'administrerio en ta urbo kande esus posibla. Malgre il nomizis "libera zono" (zone libre) la regiono ke il administris (centro e sudo di Francia, ecepte la westala litoro til la frontiero kun Hispania) il adopis autoritatema rejimo e kunlaboris kun rasala politiki de nacionalsocialisti.

Pos finar la duesma mondomilito granda parto di la chefi di Vichy Francia enkarcerigesis, judiciesis por trahizo e mortigesis. Pétain anke recevis verdikto pri mortopuniso, pose modifikita por dumviva enkarcerigo.

Origino dil rejimo[redaktar | edit source]

Ye la 10ma di mayo 1940 nacionalsocialista Germania komencis frontal atako kontre Francia. Sen preparo por rezistar kontre la intens atako kun tanki ed avioni en un regiono ube ne existis la Maginot-lineo, en poka dii divenis klara ke militarala fiasko di Francia esis proxima[1]. Membri di Franca guvernerio e de l'armeo debatis quale facar: chefministro Paul Reynaud e kelka militestri defendis l'ideo di transferar la chef-urbo di Francia provizore por la nordo di Afrika e kontinuar la milito kun Franca mar-armeo e kun la rekursi de Franca kolonii, dum ke marshalo Philippe Pétain, anciena heroo di Francia dum l'unesma mondomilito e lore vice-chefministro defendis urjanta fino dil militado[2]. En un monato, Germana trupi sucesoze atingis Paris, okupita en 14 di junio.

Ye 16ma di junio Paul Reynaud renuncis, e lore prezidanto Albert Lebrun indikis Pétain kom chefministro. Pétain blamis la guverni di la Triesma Republiko por la vinkeso di Francia. En 22 di junio Pétain signatis armistico kun Germani en la sama charioto di treno en ke l'armistico inter vinkanta Francia e vinkita Germanian imperio signatesis en 1918, pos l'unesma mondomilito. Ante, en 10 di junio altra armistico signatesis kun Italia.

L'armistico dividis Francia en du zoni: l'okupita Francia en nordo ed en estala litoro til la frontiero kun Hispania, e la ne-okupita Francia en centro e sudo di lando. Francia anke pagis la kusti di susteno di 300,000 Germana soldati en lua teritorio, e aceptis divenar responsebla por preventar l'eskapo di Franca civitani vers l'exilo.

La Triesma Republiko finis oficale en 10 di julio 1940, kande Pétain establisis un guvernerio kun sideyo en l'urbo di Vichy, centro-sudo di Francia]]. Diferanta de altra kunlaboranta rejimi, Pétain asumis povo kun la helpo di la parlamento: 569 deputati kontre 80 de la parlamento plu 20 absteni votis por substitucar Lebrun e dissolvar la triesma republiko. Pétain anke recevis povo por skribar nova konstituco[3]. En 10 di julio Pétain divenis chefo di Franca Stato (État français) kun sideyo en Vichy. Pierre Laval divenis la chefministro dil rejimo.

La vivo dum la rejimo e la kunlaboro kun Germania[redaktar | edit source]

Pétain manuprezas Hitler.

Pétain kunlaboris kun nacionalsocialisti por mantenar la paco e preventar l'invado dil sudo di Francia. Quankam ilu nomizis "libera zono" (zone libre) la regiono qua il administris (centro e sudo di Francia, ecepte la westala litoro til la frontiero kun Hispania) il adopis autoritatema rejimo e kunlaboris kun rasala politiki de nacionalsocialisti. Kom exemplo, 76,000 judi deportesis e mortigesis en koncentreso-kampeyi[4]. De julio til agosto 1940 cirkum 15,000 personi, specale judi, perdis Franca civitaneso[5].

La 30ma di oktobro 1940 Pétain deklaris per radio: "Me eniras hodie en la voyo di la kunlaboreso..."[6], ed en 22 di junio 1942 Pierre Laval deklaris ke il deziris "la triumfo di Germania". La kompozuro di la guvernerio di Vichy esis mixurita: Pétain ed altra esis reaktema, qui blamis la Triesma Republiko, specale la socialisti quale Léon Blum, por la fiasko en la milito. Altra, exemple Joseph Darnand, esis antisemidi. Kelka Franciani anke aceptis la kunlaboreso, ed exemple divenis membri di SS o kombatis kontre Sovietiani en la Légion des Volontaires.

La rejimo emfazis la patriarkala familio e rezervis sekundara rolo por mulieri. La rejimo opozis l'aborto e la kontrolo di naski.

Diplomacala relati kun altra nacioni[redaktar | edit source]

  • Usa mantenis kompleta diplomacala relati kun Vichy Francia, e sendis admiralo William D. Leahy kom ambasadisto en Francia, en atempto por preventar l'eniro di Vichy Francia en la milito alonge Germania.
  • Sovietia anke mantenis diplomacala relati kun la rejimo di Pétain til 30 di junio 1941. Ta relati suspensesis kande Vichy Francia deklaris suporto a l'Operaco Barbarossa.
  • Kanada mantenis diplomacala relati kun Francia pro Britaniana postulo e por ne afektar la sentivesi di Franca parolanti en Kanada, til novembro 1942.
  • Australia anke mantenis diplomacala relati kun Vichy Francia til la fino dil rejimo, e pos mantenis diplomacala relati kun Libera Francia.
  • Unionita Rejio atakis Franca mar-armeo en Mers-el-Kebir imediate pos la kapitulaco en 22 di junio 1940, e kom rezulto 1,297 navani mortis. Vichy Francia ruptis diplomacala relati kun Unionita Rejio.

La rezisto e la Forci di Libera Francia[redaktar | edit source]

Flago di Libera Francia.

Multa Franciani ne aceptis German invado e la kunlaboreso da Pétain. Generalo Charles de Gaulle, exiliita en London, kunvokis Francani a rezistar kontre Germani (la Résistance), qua agis en Franca teritorio okupita da Germani ed anke en Vichy Francia. En rurala zoni, li divenis konocita kom maquis. La rezisto-grupi uzis militeto-ataki kontre Germana trupi, e sabotis sistemi di telekomuniko, energio e transporto por desfaciligar la movado e riorganizo di Germana trupi e dil administro di Vichy Francia. Li anke informis Westala Federiti (specale Unionita Rejio ed Usa) pri la defendo-sistemi kreita da Germaniani en Franca litoro. Pos la desembarki en Dunkerque ed en Provenco la forci di Libera Francia esis plu formale organizita. On kalkulas ke cirkum 100,000 personi partoprenis en ol.

En l'Unionita Rejio mili di Franca soldati qui eskapis tra Dunkerque formacis la Forci di Libera Francia. Li facis mult ataki kontre la forci de Vichy Francia en la kolonii di Nord-Afrika ed en Siria. Pos la desembarki en Dunkerque e Provenco, li atakis la trupi de nacionalsocialista Germania en Franca teritorio ed en altra landi.

Invado da nacionalsocialisti[redaktar | edit source]

Pos desembarki di trupi de Westala Federiti en nordo di Afrika en 8 di novembro 1942 kun l'enkarcerigo dil generalo Alphonse Juin e dil admiralo François Darlan, Hitler desquietesis pri un atako kontre la sudo di Francia. Pos konversi kun Pierre Laval, Hitler imperis l'okupeso di Korsika til 11 di novembro e di Vichy Francia til la sequanta dio. Dum la nokto di 10 di novembro Italiana trupi okupis Azur-rivo, ed ye 11 di novembro Germana trupi atingis Mediteraneo. Vichy armeo probis defendar la portuo di Toulon, ma kande recevis ordeni por dispersar, li kapitulacis. Tamen, oficiri de Franca mar-armeo havis suficanta tempo por destruktar 38 surfaca navi e 20 submarala navi ante ke la nacionalsocialisti povis uzar ol. Dum ke German oficiri esis deceptita kun la perdajo di navi, Hitler konsideris l'elimino di Franca mar-armeo un suceso[7].

Samatempe kam okuris German invado di Vichy Francia da nacionalsocialisti, Usana generalo Dwight D. Eisenhower imperis la libereso di generalo François Darlan, qua signatis paco-pakto kun Westala Federiti. Generalo Henri Giraud, qua eskapis de Germana karcero proxim Dresden, arivis en la nordo di Afrika ed aceptis subordino a François Darlan, lore komandinto di Franca trupi en Afrika - ja unionita a Westala Federiti kontre la trupi dil Axo. Pos la morto di Darlan, Henri Giraud divenis lia sucedinto en Afrika.

Nacionalsocialist okupeso en tota Francia afektis precipue le judi: de cirkum 350,000 judi en 1940, 76,000 deportesis e mortigesis en koncentreso-kampeyi, segun la historiisto Robert Paxton[8]. Pierre Laval imperis la deporto di pueri, kontre explicita German ordeni. De 22 til 24 di januaro 1943 proxim Marseille Vichy polico komandita da René Bousquet organizis inkurso por identifikar ed arestar judi e "teroriganti". Cirkum 2,000 personi arestesis e fine sendesis a koncentreso-kampeyi. La regiono vicina a l'olda portuo di Marseille, konsiderita "ideala por velizar teroriganti" esis komplete destruktita.

Fino dil rejimo[redaktar | edit source]

La 6ma di junio 1944 Westala Federiti komencis desembarkar en Normandia, Francia, kun skopo di liberigar Paris. La 15ma di agosto sam yaro li komencis ataki en Provenco, sudo di Francia ("Operaco Dragono"). La 25ma di agosto Paris liberigesis, e la 7ma di septembro sam yaro Germani transportis Pétain e la membri di lua rejimo vers Sigmaringen, urbo en sudo di Germania, ube un "guverno-en-exilo", qua lastis til aprilo 1945, establisesis.

La provizora guvernerio di Libera Francia, establisita pos l'ekpulsado di Germani quick riestablisis legala sistemi en omna parto di Francia. La majoritato dil agi e legi establisita da Vichy-rejimo konsideresis nelegala e ne-konstitucala, specale la legi kontre judi, kontre "sekret organizuri" exemple la framasonaro, e tota l'agi qui kreis specala tribunali.[9] Organizuri kreita por kunlaborar kun nacionalsocialisti anke extingesis.

Paris, 1944: mulieri akuzita por kunlaboro kun nacionalsocialisti recevis publika humiligo en la stradi.

Pos libereso, Francia vivis periodo di populala venjo kontre kunlaboranti dil nacionalsocialisti e di Vichy-rejimo. Multa ex-kunlaboranti mortigesis e mulieri suspektita pri havar aferi kun nacionalsocialisti havis lia hari komplete razita e pose obligesis a pedirar en stradi, ube esis reprochita. Kande tribunali riestablisesis e la guvernerio komencis judiciar kunlaboranti por trahizo, populala revolto kontre kunlaboranti kontrolesis. De Gaulle kalkulis ke cirkum 10,000 kunlaboranti mortigesis dal populo.

Marshalo Pétain retroiris a Francia en 24 di aprilo 1945, dio di lia aniversario. Il judiciesis e kondamnesis a mortopuniso, ma Charles de Gaulle reduktis lia verdikto ad enkarcerigo dumvive. Joseph Darnand, ex-chefo di la milico favorebla a Vichy-rejimo e l'ex-chefministro Pierre Laval judiciesis e recevis mortopuniso en 10 e 15 di oktobro 1945, respektive. Sume, de 1944 til 1951 Franca tribunali kondamnis 6,735 kunlaboranti a mortopuniso, di qui 791 mortigesis, inkluzite Laval e la jurnalisto Robert Brasillach, mortigita la 6ma di februaro 1945. Royalisto Charles Maurras, chefo di Action Française ed intelektualo di Vichy-rejimo punisesis kum enkarcerigo dumvive. Multa altra kunlaboranti recevis amnestio.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Robert A. Doughty, The Breaking Point: Sedan and the Fall of France, 1940 (1990)
  2. Julian Jackson (2004). The Fall of France: The Nazi Invasion of 1940. Oxford U.P.. pp. 101-42
  3. Jean-Pierre Maury. "Loi constitutionnelle du 10 juillet 1940". Mjp.univ-perp.fr.
  4. Robert O. Paxton, Vichy France, Old Guard and New Order, New York, 1972
  5. François Masure, "État et identité nationale. Un rapport ambigu à propos des naturalisés", en Journal des anthropologues, hors-série 2007, pp. 39-49 (videz p. 48)
  6. En Franciana Pétain: "J'entre aujourd'hui dans la voie de la collaboration...."
  7. Deist, Wilhelm; Klaus A. Maier et al. (1990). Germany and the Second World War. Oxford University Press. p. 827
  8. Le rôle du gouvernement de Vichy dans la déportation des juifs, noti skribita dum konfero da Robert Paxton en Lyon, la 4 di novembro 2000
  9. Jean-Pierre Maury "Ordonnance du 9 août 1944 relative au rétablissement de la légalité républicaine sur le territoire continental". Mjp.univ-perp.fr