Vichy Francia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
État français
1940 til 1945
Flag of France.svg Coat of Arms of the French State.svg
Mapo di Vichy Francia
Chef-urbo: Vichy
Oficala lingui: Franciana
Guvernerio: autoritatema stato
·chefo di stato: Philippe Pétain
(kontinuis til fino dil rejimo)
Surfaco: (sen informo) km² (1941)
Habitanti: (sen informo) (1941)
Pekunio: Franko
Precipua religio: katolikismo
Finis kun: libereso di Francia

Vichy Francia, Rejimo di Vichy, Guverno di Vichy o simple Vichy esis la nomo kreita por identifikar la guverno establisita en l'urbo di Vichy da marshalo Philippe Pétain, qua kunlaboris kun nacionalsocialista Germania pos l'invado di Paris e la signato di un armistico kun Germani en 22 di junio 1940.

Pétain establisis lia guverno en Vichy, urbo en la centro di Francia. Paris kontinuis esar l'oficala chef-urbo di lando, e Pétain intencis riestablisar l'administrerio en ta urbo kande esus posibla. Malgre il nomizis "libera zono" (zone libre) la regiono ke il administris (centro e sudo di Francia, ecepte la westala litoro til la frontiero kun Hispania) il adopis autoritatema rejimo e kunlaboris kun rasala politiki de nacionalsocialisti.

Pos fino di duesma mondomilito granda parto di la chefi di Vichy Francia esis enkarcerigita, judiciita ed exekutita por trahizo. Pétain anke recevis morto-puniso verdikto, pose modifikita por dumviva enkarcerigo.

Origino dil rejimo[redaktar | edit source]

Ye 10 di mayo 1940 nacionalsocialista Germania komencis frontal atako kontre Francia. Sen preparo por rezistar kontre la intens atako kun tanki ed avioni en un regiono ube ne existis la Maginot-lineo, en poka dii divenis klara ke militarala fiasko di Francia esis proxima[1]. Membri di Franca guverno e de l'armeo debatis quale facar: chefministro Paul Reynaud e kelka militestri defendis l'ideo di transferar la chef-urbo di Francia provizore por la nordo di Afrika e kontinuar la milito kun Franca mar-armeo e kun la rekursi de Franca kolonii, dum ke marshalo Philippe Pétain, anciena heroo di Francia dum unesma mondomilito e lore vice-chefministro defendis urjanta fino di militado[2]. En un monato, Germana trupi sucesoze atingis Paris, okupita ye 10 di junio.

Ye 16 di junio Paul Reynaud renoncis, e lore prezidanto Albert Lebrun indikis Pétain kom chefministro. Pétain blamis la guverni di la Triesma Republiko por la vinkeso di Francia. Ye 22 di junio Pétain signatis armistico kun Germani en la sama charioto di treno en ke l'armistico inter vinkanta Francia e vinkita Germanian imperio esis signatita en 1918, pos l'unesma mondomilito. Ante, ye 10 di junio altra armistico esis signatita kun Italia.

L'armistico dividis Francia en du zoni: l'okupita Francia en nordo ed en estala litoro til la frontiero kun Hispania, e la ne-okupita Francia en centro e sudo di lando. Francia anke pagis la kusti di susteno di 300,000 Germana soldati en lua teritorio, e aceptis divenar responsebla por preventar l'eskapo di Franca civiteni vers l'exilo.

La Triesma Republiko finis oficale ye 10 di julio 1940, kande Pétain establisis un guverno kun sideyo en l'urbo di Vichy, centro-sudo di Francia]]. Diferanta de altra kunlaboranta rejimi, Pétain asumis povo kun la helpo di la parlamento: 569 deputati kontre 80 de la parlamento plu 20 absteni votis por substitucar Lebrun e dissolvar la triesma republiko. Pétain anke recevis povo por skribar nova konstituco[3]. Ye 10 di julio Pétain divenis chefo di Franca Stato (État français) kun sideyo en Vichy. Pierre Laval divenis la chefministro dil rejimo.

La vivo dum la rejimo e la kunlaboro kun Germania[redaktar | edit source]

Pétain manuprezas Hitler.

Pétain kunlaboris kun nacionalsocialisti por mantenar la paco e preventar l'invado di sudo di Francia. Malgre il nomizis "libera zono" (zone libre) la regiono ke il administris (centro e sudo di Francia, ecepte la westala litoro til la frontiero kun Hispania) il adopis autoritatema rejimo e kunlaboris kun rasala politiki de nacionalsocialisti. Kom exemplo, 76,000 judi esis deportita e mortis en koncentreso-kampeyi[4]. De julio til agosto 1940 cirkum 15,000 personi, specale judi, perdis Franca civitaneso[5].

Ye 30 di oktobro 1940 Pétain deklaris per radio: "Me eniras hodie en la voyo di la kunlaboreso..."[6], ed ye 22 di junio 1942 Pierre Laval deklaris ke il deziris "la triumfo di Germania". La kompozuro di la guverno di Vichy esis mixurita: Pétain ed altra esis reaktema, qui blamis la Triesma Republiko, specale la socialist kom Léon Blum, por la fiasko en la milito. Altra, kom Joseph Darnand, esis antisemidi. Kelka Franciani anke aceptis la kunlaboreso, e kom exemplo divenis membri di SS o kombatis kontre Sovietani en la Légion des Volontaires.

La rejimo emfazis la patriarkala familio e rezervis sekundara rolo por mulieri. La rejimo opozis aborto e kontrolo di naski.

Diplomacala relati kun altra nacioni[redaktar | edit source]

  • Usa mantenis kompleta diplomacala relati kun Vichy Francia, e sendis admiralo William D. Leahy kom ambasadisto en Francia, en atempto por preventar l'eniro di Vichy Francia en la milito alonge Germania.
  • Sovietia anke mantenis diplomacala relati kun la rejimo di Pétain til 30 di junio 1941. Ta relati esis suspensita kande Vichy Francia deklaris suporto a l'Operaco Barbarossa.
  • Kanada mantenis diplomacala relati kun Francia pro Britana postulo e por ne afektar la sentivesi di Franca parolanti en Kanada, til novembro 1942.
  • Australia anke mantenis diplomacala relati kun Vichy Francia til fino dil rejimo, e pos mantenis diplomacala relati kun Libera Francia.
  • Unionita Rejio atakis Franca mar-armeo en Mers-el-Kebir imediate pos la kapitulaco ye 22 di junio 1940, e kom rezulto 1,297 navani mortis. Vichy Francia ruptis diplomacala relati kun Unionita Rejio.

La rezisto e la Forci di Libera Francia[redaktar | edit source]

Flago di Libera Francia.

Multa Franciani ne aceptis German invado e la kunlaboreso da Pétain. Generalo Charles de Gaulle, exiliita en London, kunvokis Francani a rezistar kontre Germani (la Résistance), qua agis en Franca teritorio okupita da Germani ed anke en Vichy Francia. En rurala zoni, li divenis konocita kom maquis. La rezisto-grupi uzis militeto-ataki kontre Germana trupi, e sabotis sistemi di telekomuniko, energio e transporto por desfaciligar la movado e riorganizo di Germana trupi e di l'administro di Vichy Francia. Li anke informis Westala Federiti (specale l'Unionita Rejio ed Usa) pri la defendo-sistemi kreita da Germaniani en Franca litoro. Pos la desembarki en Dunkerque ed en Provenco la forci di Libera Francia esis plu formale organizita. On kalkulas ke cirkum 100,000 personi partoprenis en ol.

En l'Unionita Rejio mili di Franca soldati qua eskapis tra Dunkerque formis la Forci di Libera Francia. Li facis multa ataki kontre forci de Vichy Francia en la kolonii di Nord-Afrika ed en Siria. Pos Dunkerque e Provenco, li facis ataki kontre trupi de nacionalsocialista Germania en Franca teritorio ed en altra landi.

Invado da nacionalsocialisti[redaktar | edit source]

Pos desembarki di trupi de Westala Federiti en nordo di Afrika ye 8 di novembro 1942 kun l'enkarcerigo di generalo Alphonse Juin e di l'admirado François Darlan, Hitler desquietesis pri un atako kontre la sudo di Francia. Pos konversi kun Pierre Laval, Hitler imperis l'okupeso di Korsika til 11 di novembro e di Vichy Francia til la sequanta dio. Dum la nokto di 10 di novembro Italiana trupi okupis Azur-rivo, ed ye 11 di novembro Germana trupi atingis Mediteraneo. Vichy armeo atemptis defendar la portuo di Toulon, ma kande recevis ordeni por dispersar, kapitulacis. Malgre to, oficiri de Franca mar-armeo havis suficanta tempo por destruktar 38 surfaca navi e 20 submarala navi ante ke nacionalsocialisti povis uzar ol. Dum ke German oficiri esis deceptita kun la perdajo di navi, Hitler konsideris l'elimino di Franca mar-armeo un suceso[7].

Samatempe ke okuris German invado di Vichy Francia da nacionalsocialisti, Usana generalo Dwight D. Eisenhower imperis la libereso di generalo François Darlan, qua signatis paco-pakto kun Westala Federiti. Generalo Henri Giraud, ke eskapis de Germana karcero proxim Dresden, arivis en nordo di Afrika ed aceptis subordino a François Darlan, lore komandinto di Franca trupi en Afrika ja unionita a Westala Federiti kontre la trupi dil Axo. Pos la morto di Darlan, Henri Giraud divenis lia sucedinto en Afrika.

Nacionalsocialist okupeso en tota Francia afektis precipue le judi: de cirkum 350,000 judi en 1940, 76,000 esis deportita e mortigita en koncentreso-kampeyi, segun l'historiisto Robert Paxton[8]. Pierre Laval imperis la deporto di pueri, kontr explicita German ordeni. De 22 til 24 di januaro 1943 proxim Marseille Vichy polico komandita da René Bousquet organizis inkurso por identifikar ed arestar judi e "teroristi". Cirkum 2,000 personi esis arestita e finale sendita a koncentreso-kampeyi. La regiono vicina a l'olda portuo di Marseille, konsiderita "ideala por velizar teroristi" esis komplete destruktita.

Fino dil rejimo[redaktar | edit source]

Ye 6 di junio 1944 Westala Federiti komencis desembarkar en Normandia, Francia kun skopo di liberigar Paris. Ye 15 di agosto sam yaro li komencis ataki en Provenco, sudo di Francia ("Operaco Dragono"). Ye 25 di agosto Paris esis liberigita, ed ye 7 di septembro sam yaro Germani transportis Pétain e la membri di lua rejimo vers Sigmaringen, urbo en sudo di Germania, ube esis establisita un "guverno-en-exilo" qua lastis til aprilo 1945.

La provizora guverno di Libera Francia, establisita pos l'ekpulsado di Germani quick riestablisis legala sistemi en omna parto di Francia. La majoritato di l'agi e legi establisita da Vichy rejimo esis konsiderita nelegala e ne-konstitucala, specale la legi kontre judi, kontre "sekret organizuri" kom la framasonaro, e tota l'agi ke kreis specala tribunali.[9] Organizuri kreita por kunlaborar kun nacionalsocialisti anke esis extingita.

Paris, 1944: mulieri akuzita di kunlaborar kun nacionalsocialisti recevis publika humiligo en la stradi.

Pos libereso, Francia vivis periodo di populala venjo kontre kunlaboranti di nacionalsocialisti e di Vichy rejimo. Multa ex-kunlaboranti esis exekutita e mulieri suspektita di havar aferi kun nacionalsocialisti havis lia hari komplete razita e pos esis obligita a pedirar en stradi, ube esis reprochita. Kande tribunali esis riestablisita e la guverno komencis judiciar kunlaboranti por trahizo, populala revolto kontre kunlaboranti esis kontrolita. De Gaulle kalkulis ke cirkum 10,000 kunlaboranti esis exekutita da populo.

Marshalo Pétain retroiris a Francia ye 24 di aprilo 1945, dio di lia aniversario. Il esis judiciita e kondamnita a morto-puniso, ma Charles De Gaulle reduktis lia verdikto vers dumviva enkarcerigo. Joseph Darnand, ex-chefo di la milico favorebla a Vichy rejimo e l'ex-chefministro Pierre Laval esis judiciita e recevis morto-puniso ye 10 e 15 di oktobro 1945, respektive. Sume, de 1944 til 1951 Franca tribunali kondemnis 6,735 kunlaboranti a morto-puniso, di qui 791 esis exekutita, inkluze Laval e jurnalisto Robert Brasillach, exekutita ye 6 di februaro 1945. Royalisto Charles Maurras, chefo di Action Française ed intelektualo di Vichy rejimo recevis dumviva enkarcerigo. Multa altra kunlaboranti recevis amnestio.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Robert A. Doughty, The Breaking Point: Sedan and the Fall of France, 1940 (1990)
  2. Julian Jackson (2004). The Fall of France: The Nazi Invasion of 1940. Oxford U.P.. pp. 101–42
  3. Jean-Pierre Maury. "Loi constitutionnelle du 10 juillet 1940". Mjp.univ-perp.fr.
  4. Robert O. Paxton, Vichy France, Old Guard and New Order, New York, 1972
  5. François Masure, "État et identité nationale. Un rapport ambigu à propos des naturalisés", en Journal des anthropologues, hors-série 2007, pp. 39–49 (videz p. 48)
  6. En Franciana Pétain: "J'entre aujourd'hui dans la voie de la collaboration...."
  7. Deist, Wilhelm; Klaus A. Maier et al. (1990). Germany and the Second World War. Oxford University Press. p. 827
  8. Le rôle du gouvernement de Vichy dans la déportation des juifs, noti skribita dum konfero da Robert Paxton en Lyon, ye 4 di novembro 2000
  9. Jean-Pierre Maury "Ordonnance du 9 août 1944 relative au rétablissement de la légalité républicaine sur le territoire continental". Mjp.univ-perp.fr