Fidji

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Matanitu Tu-Vaka-i-koya ko Viti
फ़िजी द्वीप समूह गणराज्य
Fijī Ripablik
Republic of the Fiji Islands
Flag of Fiji.svg Coat of arms of Fiji.png
Flago di Fidji Blazono di Fidji
Mapo di Fidji
Chefurbo: Suva
·Habitanti: 210,472 (2003)
Precipua urbo: Suva
Oficala linguo: Fidjiana, Angliana
Guvernerio: Republiko
·Prezidanto: Epeli Nailatikau
·Chefministro: Frank Bainimarama
Surfaco: (155ma granda)
·Totala: 18,274 km²
·% aquo: neglijebla
Habitanti: (156ma granda)
·Totala: 849,000[1] (2009)
·Lojanto-denseso: 46,4 hab./km²
Nacionala himno: God Bless Fidji
Pekunio: Dolaro di Fidji
Reto-kodo: .fj
Precipua religio: kristanismo, 56,8%

Fidji esas lando ed arkipelago en Oceania, suda di Oceano Pacifiko.

Bazala fakti pri Fidji.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Fidji.

La unesma habitanti di Fidji arivis a l'insuli posible ante o cirkum 3500 til 1000 yari aK. Posible Lapita populo o l'ancestri di Polineziani koloniigis l'insuli por unesma foyo. Kun 1000 kilometri di extenso de esto til westo, Fidji esas lando di multa lingui, e diversa populi establisis su en o ekmigris de l'insuli. Dum yarcenti, unika Fidjiana kulturo developis.

Nederlandana Abel Tasman esis l'unesma Europana qua vizitis la teritorio, en 1643. Unesma permananta Europana koloniigo komencis en la 19ma yarcento: unesma kristana misionisti arivis en arkipelago en 1830, ed en 1840 unesma Usana expediciono arivis en insuli.

Fidjiana militero, 1870.

Seru Epenisa Cakobau divenis rejulo di Fidji en 1852. Quankam il deziris impedar Britaniani okupar Fidji, ye la 10ma di oktobro 1874 l'arkipelago submisesis. Britaniani adportis Indiana laboristi por verkar en plantacerii di sukrokano.

En 1942 l'arkipelago havis 210 mil habitanti, di qui 94 mil esis Indiani, 102 mil nativa fidjiani, 2 mil Chiniani e 5 mil Europani[2].

Fidji divenis nedependanta de Unionita Rejio ye la 10ma di oktobro 1970. Depos nedependo, demokratiala guvernerio interruptesis du foyi en 1987, da stato-stroki. La duesma stato-stroko abolisis la monarkio e adoptis la republiko.

En 1990 nova konstituco augmentis dominacajo di rasala Fidjiani en la politiko. En respondo, aparis Group Against Racial Discrimination, opozanta grupo qua defendis l'aboliso di 1990 konstituco e riadopto di 1970 konstituco. Lietnanto Sitiveni Rabuka, komandero di la duesma stato-stroko en 1987 divenis chefministro di lando en 1992. Pos tri yari, il establisis komiso por revizar la konstituco, ed en 1997 nuna konstituco adoptesis kun la suporto di Fidjiani ed Indo-Fidjani. Pos ta reformi Fidji esis riadmisita en Commonwealth.

En 1999 l'unesma Indo-Fidjiana chefministro, Mahendra Chaudhry elektesis, ma en la stato-stroko ye la 19ma di mayo 2000 il kidnapesis kun altra 35 deputati da George Speight,dum civila stato-stroko. En atempto por augmentar lia povo dum la krizo e kontrolar la situeso lore prezidanto Kamisese Mara remplasis Chaudhry ye la 27ma di mayo. Malgre to, ye 29 di mayo komodoro Frank Bainimarama forcis Mara renuncar.

Politiko[redaktar | edit source]

Quankam Fidji esas demokratiala parlamentala republiko pos 1987, Britaniana rejino Elizabeth havas la simbolala titulo di supra chefo di lando. Lando sufris du militala stato-stroki en 1987 ante adoptar la republiko, e du altra stato-stroki en 2000 ed en 2006.

La prezidanto elektesas da la Granda Konsilantaro di Chefi por 5-yara periodo. Nuna prezidanto esas Epeli Nailatikau. Nuna chefministro pos 2007 esas Frank Bainimarama.

Legifala povo konsistas ek du chambri. La Domo di Reprezenteri hava 71 membri elektita por 5 yari, di qui 25 direkte elektita da universala votado, e 46 reprezentas la komunesi: 19 Indo-Fidjiani, 23 Fidjiani, 1 Rotumana raso, e 3 altra. La Senato havas 32 membri formale elektita dal prezidanto. La funcioni dil Senato esas revizar la legi, e povas emendar o refuzar un lego.

Judiciala povo konsistas ek tri korti: Alta Korto, Apela Korto e Supra Korto.

En septembro 2013 Fidji adoptis lua 4ma e nuna konstituco, qua abolisis l'influo di rasala origino en l'elekti, e l'influo di heredita konsilantaro di chefi.

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Fidji.
Bayo di Yalobi, en Waya insulo.

Fidji havas totala surfaco di 18,700 km² aproxime equivalanta ad Slovenia o Kuwait. Lua insuli havas vulkanala origino. Ol jacas 4,450 km sude de Honolulu e 1,700 km norde de Nova-Zelando.

Fidji konsistas ek 322 insuli, di qui 1/3 havas habitanti. La precipua esas Viti Levu - ube jacas la chefurbo, Suva - e Vanua Levu. Viti Levu reprezentas 57% di totala surfaco di lando ed esas hemo por 3/4 de totala habitanti. La du insuli esas montoza, kun monti qui superigas 1,200 metri di altitudo. La maxim alta monto esas Monto Tomavini, en Viti Levu, kun 1,324 metri di altitudo. Anke existas 522 insuleti en l'arkipelago[3]. L'insulo di Rotuma esas la maxim nordal insulo di lando, e jacas 646 km norde de Suva.

L'insuli kovresas da tropikala foresto e pluvi en Viti Levu e Vanua Levu superigas 3,000 mm omnayare. Varma sezono esas de novembro til aprilo.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Plajo en Fidji.
Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Fidji.

Fidji esas un di la maxim developita landi en Pacifiko, quankam ol havas importanta producajo por entratenado. Inter lua naturala rekursi esas ligno, fisho, oro, kupro, petrolo e hidroelektro. Turismo e la exportacajo di sukro anke esas importanta.

Demografio[redaktar | edit source]

Fidjiana mulieri en 1935.

Preske 55% de la habitanti havas Fidjiana (Polineziana e Melaneziana) origino; altra 38% havas Indiana acendenti (Indo-Fidjiani). La maxim granda urbo esas la chef-urbo Suva. Altra importanta urbi esas Lautoka e Nadi.

Kulturo[redaktar | edit source]

Fidji esas richa mozaiko di indijena, Indiana, Chiniana ed Europana tradicioni, inkluze sociala sistemi, lingui, nutraji, religii, stofi, arkiteturi, edc. Preske 70% di Indo-Fidjiani esas Mohamedisti, e preske 97% di Fidjiani esas kristani.

Referi[redaktar | edit source]

  1. World Population Prospects, Table A1 Unionita Nacioni
  2. TIME. World Battlefronts: Yanks in the Cannibal Islands.
  3. Our Country - guvernerio di Fidji


Landi e teritorii en Oceania
Usana Samoa | Australia | Baker-insulo | Cook-Insuli | Fidji | Franca Polinezia | Guam | Havayi | Howland Insulo | Jarvis-insulo | Johnston-atolo | Kingman Rifo | Kiribati | Marshall Insuli | Federati Stati di Mikronezia | Midway-atolo | Nauru | Nova Kaledonia | Nova-Zelando | Niue | Norfolk Insulo | Norda Mariani | Palau | Palmyra Atolo | Papua-Nova-Guinea | Pitkern | Samoa | Samoa Usana | Salomon Insuli | Timor Leste| Tokelau | Tonga | Tuvalu | Vanuatu | Wake Insulo | Wallis e Futuna