Protektorato di Bohemia e Moravia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Reichsprotektorat Böhmen und Mähren (Germana)
Protektorát Čechy a Morava (Chekiana)
1939 til 1945
Flag of Bohmen und Mahren.svg Bohemia Moravia Greater Arms 1939-1945.svg
Mapo di Protektorato di Bohemia e Moravia
Chef-urbo: Praha
·Lojanti: c.800,000
Oficala lingui: Germana, Cheka
Guvernerio: protektorato
·Reichsprotektor: Konstantin von Neurath
Wilhelm Frick
Surfaco: 49,363 km² (1940)
Habitanti: 7,380,000 (1940)
Pekunio: krono di Bohemia e Moravia
Precipua religio: kristanismo
Finis kun: vinkeso di Nacionalsocialista Germania e riunigo di Chekoslovakia pos Duesma mondomilito.

Protektorato di Bohemia e Moravia (en Germana, Reichsprotektorat Böhmen und Mähren, en Cheka Protektorát Čechy a Morava) esis un protektorato kreita da Nacionalsocialista Germania formita da teritorii de nuna Chekia (anciena westo di Chekoslovakia) min la regiono di Sudeti, qua esis enkorpigita a la teritorio di Nacionalsocialista Germania en 1938.

Origino[redaktar | edit source]

Historiale, de la 13ma yarcento la majoritato dil habitantaro de regiono di Sudeti, en la frontiero di Chekoslovakia kun Germania ed Austria, esis Germani. Pos desaparo di Austria-Hungaria kun fino di unesma mondomilito la majoritato dil habitanti manifestis la deziro por divenar parto di Germania. Malgre to, la vinkanti ne aceptis ta ideo, ed enkorpigis Sudeti a la teritorio di Chekoslovakia. La populo rebelionis ma Chekoslovakian armeo vinkis la rebeleso.

Studenti facas nacionalsocialista saluto en Sudetlando.

Kande nacionalsocialisti asumis povo en Germania, un nacionalsocialista partiso esis kreita en Sudeti. Lia chefo, Konrad Henlein, formis sekret alianco kun Hitler, e provokis rebeliono en la regiono samatempe ke Germani facis militala manovri en la frontiero. Ta kreis la nomizita krizo di Sudeti.

Ocidentala povi, Unionita Rejio e Francia establisis diplomacala kontakti kun nacionalsocialista Germania por preventar milito en la regiono, e cedis a la postuli di Hitler pri la regiono. Finale dum konfero en München Francia ed Unionita Rejio permisis Hitler okupar la Sudeti en 29 di septembro 1938, sen la permiso di Chekoslovakiana prezidanto Edvard Beneš. Germana trupi komencis okupar la regiono ye 1 di oktobro ed ye 5 di oktobro 1938 prezidanto Beneš renoncis ed exilis su en London. Sama dio, Jozef Tiso forcis la kreado di autonoma guverno en Slovakia. Hitler kunvokis la sucedanto di Beneš, Emil Hácha, a Berlin en 13 di marto 1939, ed ye 14 di marto Tiso proklamis Slovakia nedependanta. Karpato-Ukrainia anke deklaris nedependeso samadio, ma Hungariana trupi okupis ol.

Hitler minacis bombardar Praha se Emil Hácha ne aceptis la nedependeso di Slovakia. Hácha aceptis, e la protektorato esis establisita ye 15 di marto 1939 super l'anciena teritorii di Bohemia e Moravia. Kun ta acepteso, Chekoslovakia finis existar.

L'anciena Chekoslovakia esis importanta por Hitler: ol havis industrii di mitraliosi, fusili, tanki ed altra armeala vehili muntita en la fabrikerio di automobili Škoda. La regiono anke esis strategiala por lansar ataki kontre Polonia, la sequanta skopo di Hitler.

La vivo dum la protektorato[redaktar | edit source]

Formale Emil Hácha kontinuis esar la chefo di stato di la protektorato, ma reale la Reichsprotektor Konstantin von Neurath komandis ol. La Gestapo divenis l'oficala polico dil teritorio. Judi perdis la civitaneso, e la Germani de Sudeti divenis oficale Germana civitani.

Politikala partisi esis proskriptita, e komunisti fugis vers Sovietia por preventar mortigi. Kande duesma mondomilito komencis ye 1 di septembro 1939 lokala habitantaro esis konvokita por partoprenar en la milito-esforco. La regiono furnisis fero, stalo ed armi por nacionalsocialist armeo.

Dum l'unesma monati dil okupeso, Germana guverno esis moderema - la represo nur atingis politikal opozanti ed intelektuali, malgre nacionalsocialisti konsideris Cheki "subraso". Germani konsideris posibla forcar 50% de la populo a kulturala similigo.

Ye 28 di oktobro 1939, aniversario di Chekoslovakiana nedependeso, Chekiani protestis kontre German okupeso. Nacionalsocialisti represis forte la protesti, e 1,800 studenti e docisti esis arestita. Ye 17 di novembro tota skoli ed universitati esis klozita, non chefi di la rebelioni esis exekutita e 1,200 studenti esis sendita a koncentreso-kampeyi en Sachsenhausen, Germania.

Judi mortigita en Volary, Bohemia.

Ye 29 di septembro 1941 Hitler elektis radikala Reinhard Heydrich de SS kom Reichsprotektor. Sub lia komando, chefministro Alois Eliáš esis arestita ed exekutita. Tota kultural organizuri esis klozita, e komencis la deportado di judi a koncentreso-kampeyi. Ye 4 di junio 1942 Heydrich mortis pos sufrar vundi dum la sekret Operaco Anthropoid, planigita kun la helpo di Britana sekret oficio kun la skopo di legitimar Chekoslovakiana guverno en exilo. La sucedanto di Heydrich, Kurt Daluege imperis grandanombra mortigi, e la kompleta destrukturo di l'urbeti Lidice e Ležáky, ube la nacionalsocialisti pensis ke l'asasineri di Heydrich recevis suporto.

Por Cheki, l'epoko di la protektorato esis di brutal opreseso. Inter 35,000 e 55,000 Cheki perisis en koncentreso-kampeyi[1]. Judi (118,000 personi segun demografiala kontado en 1930) esis preske nihiligita: plu kam 75,000 esis exekutita[1]. De 92,199 personi konsiderita judi da nacionalsocialisti ye 1939 84.8% o 78,154 personi perisis[2]. Cigani esis preske komplete extingita (probable nur 100 transvivis), e lua dialekto desaparis (lasta transvivanta qua savis la dialekto mortis c. 1970).

En mayo 1943 Daluege sufris kordial aresto, ed esis remplasita da Wilhelm Frick, qua kontinuis en povo til la falio di nacionalsocialista rejimo.

Fino di la protektorato[redaktar | edit source]

Monumento en homajo a kombatanti ke mortis por liberigar Praha en mayo 1945.

En komenco di novembro 1944 Reda Armeo eniris Slovakiana teritorio. Pos vinkar Germani proxim lago Balaton Sovietani komencis avancar vers anciena Chekoslovakiana teritorio, ma ne eniris la protektorato. Fakte, l'unesma trupi de l'Unionita Povi ke atakis la protektorato esis Usana 3ma armeo, komandita da generalo George S. Patton, qua okupis la precipua urbi di Bohemia: Pilsen, Ústí nad Labem e Karlovy Vary) dum la komenco di aprilo 1945. Sovietani okupis Moravia e lua precipua urbi (Olomouc, Ostrava, Brno, e Zlín) en fino di aprilo, dum ke nacionalsocialisti okupis Praha til lua finala kapitulaco ye 9 di mayo 1945. Emil Hácha esis enkarcerigita ye 14 di mayo e mortis ye 27 di junio sam yaro. Wilhelm Frick anke esis arestita e judiciita da Nürnberg judicio. Il recevis morto-puniso ed esis ekekutita ye 16 di oktobro 1946.

Referi[redaktar | edit source]

  1. 1.0 1.1 The Czechs and the lands of the Bohemian crown, pag. 215 Hugh LeCaine Agnew
  2. Historical dictionary of the Czech State, p. 128 Rick Fawn, Jiří Hochman