Protektorato di Bohemia e Moravia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Reichsprotektorat Böhmen und Mähren (Germana)
Protektorát Čechy a Morava (Chekiana)
1939 til 1945
Flag of Bohmen und Mahren.svg Bohemia Moravia Greater Arms 1939-1945.svg
Mapo di Protektorato di Bohemia e Moravia
Chef-urbo: Praha
·Lojanti: c.800,000
Oficala lingui: Germana, Cheka
Guvernerio: protektorato
·Reichsprotektor: Konstantin von Neurath
Wilhelm Frick
Surfaco: 49,363 km² (1940)
Habitanti: 7,380,000 (1940)
Pekunio: krono di Bohemia e Moravia
Precipua religio: kristanismo
Finis kun: vinkeso di Nacionalsocialista Germania e riunigo di Chekoslovakia pos Duesma mondomilito.

Protektorato di Bohemia e Moravia (en Germana, Reichsprotektorat Böhmen und Mähren, en Cheka Protektorát Čechy a Morava) esis un protektorato kreita da Nacionalsocialista Germania e formita da teritorii de nuna Chekia (anciena westo di Chekoslovakia) min la regiono di Sudeti, qua enkorpigesis a la teritorio di Nacionalsocialista Germania en 1938.

Origino[redaktar | edit source]

Historiale, de la 13ma yarcento la majoritato dil habitantaro de regiono di Sudeti, en la frontiero di Chekoslovakia kun Germania ed Austria, esis Germani. Kun fino di l'unesma mondomilito Austria-Hungaria desaparis, e la majoritato dil habitanti manifestis la deziro por divenar parto di Germania. Malgre to, la vinkanti ne aceptis ta ideo, ed enkorpigis Sudeti a la teritorio di Chekoslovakia. La habitantaro revoltis ma Chekoslovakian armeo vinkis la rebeleso.

Studenti facas nacionalsocialista saluto en Sudetlando.

Kande nacionalsocialisti asumis povo en Germania, un nacionalsocialista partiso kreesis en Sudeti. Lia chefo, Konrad Henlein, formacis sekret alianco kun Hitler, e provokis rebeleso en la regiono samatempe ke Germani facis militala manovri en la frontiero. Ta kreis la nomizita krizo di Sudeti.

Ocidentala povi, Unionita Rejio e Francia establisis diplomacala kontakti kun nacionalsocialista Germania por preventar milito en la regiono, e cedis a la postuli di Hitler pri la regiono. Finale dum konfero en München Francia ed Unionita Rejio permisis Hitler okupar la Sudeti en 29 di septembro 1938, quankam sen la permiso di Chekoslovakiana prezidanto Edvard Beneš. Germaniana trupi komencis okupar la regiono en 1 di oktobro ed en 5 di oktobro 1938 prezidanto Beneš renoncis ed exilis su en London. Sama dio, Jozef Tiso forcis la kreado di autonoma guvernerio en Slovakia. Hitler kunvokis la sucedanto di Beneš, Emil Hácha, a Berlin en 13 di marto 1939, ed en 14 di marto Tiso proklamis Slovakia nedependanta. Karpato-Ukrainia anke deklaris nedependo la sama dio, ma Hungariana trupi okupis ol.

Hitler minacis bombardar Praha se Emil Hácha ne aceptis la nedependo di Slovakia. Hácha aceptis, e la protektorato establisesis en 15 di marto 1939 super l'anciena teritorii di Bohemia e Moravia. Kun ta acepteso, Chekoslovakia finis existar.

L'anciena Chekoslovakia esis importanta por Hitler: ol havis industrii di mitraliosi, fusili, tanki ed altra armeala vehili muntita en la fabrikerio di automobili Škoda. La regiono anke esis strategiala por lansar ataki kontre Polonia, la sequanta skopo di Hitler.

La vivo dum la protektorato[redaktar | edit source]

Formale Emil Hácha kontinuis esar la chefo di stato di la protektorato, ma reale la Reichsprotektor Konstantin von Neurath komandis ol. La Gestapo divenis l'oficala polico dil teritorio. Judi perdis la civitaneso, e la Germani de Sudeti divenis oficale Germana civitani.

Politikala partisi proskriptesis, e komunisti fugis vers Sovietia por preventar mortigi. Kande duesma mondomilito komencis en 1 di septembro 1939 lokala habitantaro konvokesis por partoprenar en la milito-esforco. La regiono furnisis fero, stalo ed armi por nacionalsocialist armeo.

Dum l'unesma monati dil okupeso, Germana administrado esis moderema - la represo nur atingis politikal opozanti ed intelektuali, quankam nacionalsocialisti konsideris Cheki "subraso". Germani konsideris posibla forcar 50% de la habitanti a kulturala similigo.

Ye 28 di oktobro 1939, aniversario di Chekoslovakiana nedependo, Chekiani protestis kontre German okupeso. Nacionalsocialisti represis forte la protesti, e 1,800 studenti e docisti esis arestita. En 17 di novembro tota skoli ed universitati klozesis, non chefi di la rebelioni mortigesis e 1,200 studenti sendesis a koncentreso-kampeyi en Sachsenhausen, Germania.

Judi mortigita en Volary, Bohemia.

En 29 di septembro 1941 Hitler elektis radikala Reinhard Heydrich de SS kom Reichsprotektor. Sub lia komando, chefministro Alois Eliáš arestesis e mortigesis. Tota kultural organizuri klozesis, e komencis la deportado di judi a koncentreso-kampeyi. En 4 di junio 1942 Heydrich mortis pos sufrar vundi dum la sekret Operaco Anthropoid, planigita kun la helpo di Britaniana sekret oficio kun la skopo di legitimar Chekoslovakiana guverno en exilo. La sucedanto di Heydrich, Kurt Daluege imperis grandanombra mortigi e la kompleta destrukturo di l'urbeti Lidice e Ležáky, ube la nacionalsocialisti pensis ke l'asasineri di Heydrich recevis suporto.

Por Cheki, l'epoko di la protektorato esis di brutal opreseso. Inter 35,000 e 55,000 Cheki perisis en koncentreso-kampeyi[1]. Judi (118,000 personi segun demografiala kontado en 1930) esis preske nihiligita: plu kam 75,000 esis exekutita[1]. De 92,199 personi konsiderita judi da nacionalsocialisti en 1939 84.8% o 78,154 personi perisis[2]. Cigani esis preske komplete extingita (probable nur 100 transvivis), e lua dialekto desaparis (lasta transvivanta qua savis la dialekto mortis c. 1970).

En mayo 1943 Daluege sufris kordial aresto, ed esis remplasita da Wilhelm Frick, qua kontinuis en povo til la falio di nacionalsocialista rejimo.

Fino di la protektorato[redaktar | edit source]

Monumento en homajo a kombatanti ke mortis por liberigar Praha en mayo 1945.

En komenco di novembro 1944 Reda Armeo eniris Slovakiana teritorio. Pos vinkar Germani proxim lago Balaton Sovietani komencis avancar vers anciena Chekoslovakiana teritorio, ma ne eniris la protektorato. Fakte, l'unesma trupi de la Federiti qui atakis la protektorato esis Usana 3ma Armeo, komandita da generalo George S. Patton. La 3ma Armeo okupis la precipua urbi di Bohemia: Pilsen, Ústí nad Labem e Karlovy Vary) dum la komenco di aprilo 1945. Sovietiani okupis Moravia e lua precipua urbi (Olomouc, Ostrava, Brno, e Zlín) en fino di aprilo, dum ke nacionalsocialisti okupis Praha til lua finala kapitulaco en 9 di mayo 1945. Emil Hácha enkarcerigesis en 14 di mayo e mortis en 27 di junio sam yaro. Wilhelm Frick anke arestesis e judiciesis da Nürnberg judicio. Il recevis mortopuniso e mortigesis en 16 di oktobro 1946.

Referi[redaktar | edit source]

  1. 1.0 1.1 The Czechs and the lands of the Bohemian crown, pag. 215 Hugh LeCaine Agnew
  2. Historical dictionary of the Czech State, p. 128 Rick Fawn, Jiří Hochman