Paraguay

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
República del Paraguay
Tetã Paraguái
Flag of Paraguay.svg Coat of arms of Paraguay.svg
Flago di Paraguay Blazono di Paraguay
Mapo di Paraguay
Chefurbo: Asuncion
·Habitanti: 512 112 (2002)
Precipua urbo: Asuncion
Oficala linguo: Hispaniana, Guarani
Guvernerio: Republiko
·Prezidanto: Horacio Cartes
Surfaco: (59ma granda)
·Totala: 406 752 km²
·% aquo: 2,3
Habitanti: (101ma granda)
·Totala: 6 831 206 (2008)
·Lojanto-denseso: 15 hab./km²
Nacionala himno: Paraguayos, República o Muerte
Pekunio: Guarani
Reto-kodo: .py
Precipua religio: katolikismo (90,1%)

Paraguay esas terinkluzata lando qua jacas en la centro di Sud-Amerika. Lua vicina landi esas en nord-westo e nordo Bolivia, en esto Brazilia, en sud-esto, sudo e westo Arjentinia. Chef-urbo: Asuncion.

Guaraní indijeni ja vivis en la regiono adminime 1,000 yari ante l'arivo di Hispaniani.Jezuiti portis kristanismo a la lando. En la 19ma yarcento Paraguay-milito o Triopla alianco-milito mortigis 60% til 70% de lua habitanti. Dum la 20ma yarcento lando havis epoki di diktatoreso, la lasta komandita da Alfredo Stroessner. Pos la fino dil autoritatema rejimo, komencis demokratiala periodo kun multa partisi, e yusta elekti okuris en 1993. La sequanta yaro, Paraguay esis un di la fondinti di Mercosur.

En 2009 on kalkulis ke lando havis 6.5 milion habitanti di qui la majoritato vivas en esto di lando.

Bazala fakti pri Paraguay

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Paraguay.

Ante l'arivo di Europani, Paraguay habitesis da 17 indijena kulturi di Guaraní raso. Ta kulturi kontinuas existar til nun. Unesma Hispaniani arivis en la regiono cirkum 1516. L'urbo di Asuncion fondesis ye la 15ma di agosto 1537 da Juan de Salazar y Espinosa. L'urbo divenis importanta centro por jezuiti komencar lia verki en Sud-Amerika.

En 1542 Paraguay divenis parto di Vicerejio di Peru, kun sideyo en Lima. En 1604 dum la guvernerio di Hernando Arias ("Hernandarias") de Saavedra jezuiti arivis en la kregiono. Dum plu kam 150 yari, li verkis en Paraguay ed en la regioni di Corrientes (nune Arjentinia) e Rio Grande do Sul til esar ekpulsita da Hispaniani e Portugalani en 1767. Anke dum la guvernerio di Hernandarias la regiono esis dividita en du administrala regioni: Paraguay y Buenos Aires. En 1776 Hispana rejulo Carlos 3ma kreis la Vicerejio di Plata fluvio, ed unionis Paraguay kun ta vicerejio. Ta uniono lastis til 1811.

En 1810 arivis en la regiono di Buenos Aires la notico ke Napoleon Bonaparte okupis Hispania ed ekpulsis la rejulo Fernando 7ma. Sen la rejulo, komencis em Sud-Amerika la Revoluciono di Mayo en Buenos Aires. Paraguayani ne partoprenis en la revoluciono, por existar rivaleso inter la habitanti di Asuncion e di Buenos Aires (Porteños).

Fulgencio Yegros, Gaspar de Francia e Pedro Juan Caballero, heroi de Paraguayana nedependo.

José Espínola y Peña esis la reprezentero di Paraguayani en Asuncion. Ilu mentiis pri la suporto di la habitanti di Asuncion a la revoluciono. Do, en la fino di 1810, Buenos Aires sendis Manuel Belgrano en komando di expediciono por liberigar Paraguay de Hispaniana dominacajo. Belgrano perdis la batalii di Tacuari e Paraguarí kontre royalisti en 9 di mayo 1811, ma ye la 14ma di mayo Pedro Juan Caballero komencis la revoluciono qua rezultis en Paraguayana nedependo. En 17 di junio un kongreso kreis un uniono por guvernar komandita da ex-royalisto Fulgencio Yegros. Ta uniono establisis un projeto di konfederuro inter Paraguay e l'Unionita Provinci di Río de la Plata. En 1821 Fulgencio Yegros esis exekutita.

José Gaspar Rodríguez de Francia esis un di la precipua nomi de Paraguayana historio. Ilu guvernis de 1814 til lia morto en 1840. Dum lia guvernisteso l'unesma industrii instalesis en Paraguay.

Ye la 14ma di marto 1844 Carlos Antonio López asumis kom unesma prezidanto di Paraguay. Lia filiulo, Francisco Solano López, komencis modernigar lando, instalar skoli, konstruktar navi ed inauguris l'unesma fervoyo di lando. En decembro 1864, pos Bernardo Berro, lia asociiito en Uruguay, esar ekpulsita de povo kun la helpo di Brazil, Solano López deklaris milito a Brazilia ed komencis la Triopla Alianco Milito, anke konocata kom Paraguay milito. Por atakar la sudo di Brazilia ed Uruguay, Paraguay krucumis Arjentiniana teritorio di Corrientes, e provokis Arjentiniana eniro en la milito. Paraguay perdis la milito pos 6 yari di kombati, e Francisco Solano López, lore diktatoro di lando, esas mortigita en batalio. Kun la milito lando perdis 2/3 di lua maskula populo, ed ye 1870 nur sejornis precipue mulieri, ancieni e pueri, lua industrio esis severe destruktita, publika eduko preske desaparis e la fervoyo e la telegrafo esis konfiskita por pagar debi pri la milito. Lando anke perdis teritorii por Brazilia e la nuna provinco di Formosa por Arjentinia.

Dum 20ma yarcento, de 1932 til 1935, okuris Chaco milito, en qua Paraguay vinkis Bolivia. De marto til agosto 1947 okuris interna milito en lando, qua rezultis 30.000 morti[1].

En 1954 generalo Alfredo Stroessner kaptis povo pos renversar prezidanto Federico Chávez Careaga. Stroessner sejornis en povo til 3 di februaro 1989 kande stato-stroko imperita da generalo Andrés Rodríguez Pedotti reversis il.

En 1992 Paraguay adoptis nova konstituco qua limitis ofico-tempo di prezidanteso a 5 yari. En 1993 okuris elekto, e Juan Carlos Wasmosy divenis l'unesma civila prezidanto di lando pos 40 yari, en yusta e neta elekti. La sequanta yaro, Paraguay esis un di la fondinti di Mercosur.

Politiko[redaktar | edit source]

La prezidanto di Paraguay esas chefo di stato ed anke chefo di guvernerio. Segun la 1992-konstituco, il elektesas dal populo por 5-yara periodo.

La parlamento havas 2 chambri: chambro di deputati (Cámara de Diputados) kun 80 membri elektata por 5-yara periodo, e Senato (Senado) kun 45 membri anke elektita por 5 yari.

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Paraguay.
Peizajo en la regiono di Gran Chaco.

Paraguay fluvio dividas lando en du parti. Estala rivo (konocata kom Paraná regiono) e westala rivo, konocata kom Chaco. Estala regiono esas la maxim populoza di lando, e la maxim populoza urbi di lando jacas en ol. En la frontiero kun Brazilia - sud-esto di lando - jacas Itaipu aquobarilo, en Paraná fluvio. Itaipu furnisas 95% ti tota elektrikala energio konsumita da Paraguay, e permisas lando exportar elektro a Brazilia. Altra granda aquobarilo en Paraná fluvio esas Yaciretá, en la frontiero kun Arjentinia.

Lua klimato varias de subtropikala a temperema. Lando havas du sezoni: la sika e la pluvoza. Venti influas multe en Paraguayana klimato: de oktobro til marto, varma venti suflas de Amazon-baseno, dum ke de aprilo til septembro kolda venti suflas de Andi. La foresti en esto di lando recevas omnayare cirkum 1,700 mm di pluvi, dum ke la Chaco recevas admaxime cirkum 500 mm.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Paraguay.

Demografio[redaktar | edit source]

Preske 95% de Paraguayana habitanti esas mestici di Hispaniani kun indijeni. Cirkum 56% de la habitantaro vivas en urbi, e la majoritato vivas en esto di lando.

Le maxim granda urbi segun la 2002-kontado[2] esas Asuncion (512.112 habitanti), Ciudad del Este (222.274 habitanti), San Lorenzo (204.356 habitanti) e Luque (170.986 habitanti).

Kulturo[redaktar | edit source]

Paraguayana kulturo mixuras Hispaniana ed indijena kulturi: plu kam 80% de la habitantaro parolas Hispaniana e Guarani. "Jopara", un mixuro inter ta du lingui, anke esas larje uzata.

Danko a la bilingueso di la populo, existas en Paraguay un literaturo en Guarani linguo, kun verki di autori kom Natalicio de María Talavera e la poeti Rigoberto Fontao Meza e Félix Fernández Galeano. Nune 94,6% de Paraguayani savas lektar e skribar.

En la muziko, Paraguayana polko kombinas binara e ternara ritmi, dum ke Europana polko uzas nur binara ritmo. La maxim konocata stilo di muziko de Paraguay esas "guarania" kreita da muzikistulo José Asunción Flores en 1925[3]. Importanta nomo en la historio di Paraguayana muziko esas Luis Alberto del Paraná. Pos la 1990a yari aparis kelka grupi di rock, kom Enemigos de la Klase[4] ("punk rock") e Ripe Banana Skins[5] (ska).

La maxim populala sporto di lando esas futbalo. La precipua fubtalo-klubi di lando esas Club Olimpia e Club Cerro Porteño.

Referi[redaktar | edit source]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:
  1. http://www.exordio.com/1939-1945/paises/Latinoamerica/paraguay.html
  2. http://www.citypopulation.de/ citypopulation.de
  3. José Asunción Flores
  4. http://www.portalrockero.com/e/enemigos-de-la-klase/
  5. http://www.myspace.com/ripebananaskinsrbs


LocationSouthAmerica.png
Landi en Sud-Amerika
Arjentinia | Bolivia | Brazilia | Chili | Kolumbia | Equador | Guyana | Panama | Paraguay | Peru | Surinam | Trinidad e Tobago | Uruguay | Venezuela
dependanta teritorii: Falklandi | Franca Guyana