Guyana

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Co-operative Republic of Guyana
Flag of Guyana.svg Coat of arms of Guyana.svg
Flago di Guyana Blazono di Guyana
Mapo di Guyana
Chefurbo: Georgetown
·Habitanti: 239.227 (2009)
Precipua urbo: Georgetown
Oficala linguo: Angliana
Guvernerio: Republiko
·Prezidanto: Donald Ramotar
Surfaco: (84ma granda)
·Totala: 214.790 km²
·% aquo: 8,4
Habitanti: (161ma granda)
·Totala: 752,940[1] (2010)
·Lojanto-denseso: 3,5 hab./km²
Nacionala himno: Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains
Pekunio: Dolaro di Guyana
Reto-kodo: .gy
Precipua religio: kristanismo 50%, Hinduismo 35%, islamo 10%

Guyana esas lando qua jacas en Sud-Amerika. Lua vicina landi esas Suriname en esto, Brazilia en sudo e sud-westo, e Venezuela en westo. En nordo jacas Karibeano.

Chef-urbo: Georgetown.

Bazala fakti pri Guyana:

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Guyana.

Guyana habitesis da Arawak e Karibi indijeni ante l'arivo di Europani. Cristoforo Colombo vizitis la regiono dum 15ma yarcento, ma l'unesma kolonii fondesis da nederlandani en 1621. Nederlandani fondis Essequibo en 1616, Berbice en 1627 e Demerara en 1752. Li plantacis tabako en la kolonio.

Britanii okupis la regiono en 1814. Depos sklavo-libereso en 1834, chiniani ed indiani agrokultivisti esis kontraktita. Ili laboris precipue in sukrokano kultivo.

Ye la 26ma di mayo 1966 Guyana divenis nedependanta de Unionita Rejio. Ol divenis republiko en 1970. Usa ed Unionita Rejio suportis Forbes Burnham, de partiso People's National Congress - PNC -, unesme kom chefministro de 1966 til 1980 e pos kom prezidanto de 1980 til 1985, pro lia opozanto de PPP, Cheddi Jagan esis deklarita marxista.

En 1978 Guyana ganis internaciona atenciono kande Usana religiala chefo Jim Jones e 300 altra adepti di sekto Popula Templo (Peoples Temple) suocidis ensemble.

En mayo 2008 prezidanto Bharrat Jagdeo signatis konstitucanta kontrato di UNASUR, qua establisas doganala uniono inter Sud-Amerikana landi.

Politiko[redaktar | edit source]

Guyana esas prezidantala republiko. La prezidanto esas la chefo di stato e chefo di guvernerio ed elektesas da la parlamento, kustume por 5 yari. Segun la konstituco la prezidanto havas la autoritato por dissolvar la parlamento. La parlamento anke elektas la chefa ministro, quo mustas esar parlamentano, e nur esas la chefo dil ministraro.

La Parlamento (Nacional Asemblajo, National Assembly) havas unika chambro kun 53 membri, qui elektesas dal populo til la dissolvo dil parlamento - admaxime 5 yari pos lasta elekto.

Nuna konstituco adoptesis en 6 di oktobro 1980. Ol havas 232 artikli, e til nun recevis 12 emendi. Antea konstituco adoptesis en 1966, pos la nedependo.

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Guyana.
Savano en Rupununi.

Guyanana teritorio jacas inter latitudi 1º e 9º N, e longitudi 56º e 59º W. Ol povas dividesar en kin regioni: basa tereni proxim litoro, ube vivas granda parto di lua habitantaro; un teritorio kovrata da sablo ed argilo ube jacas granda parto di la minerali di lando; l'Equatorala foresto, qua kovras granda parto di lua teritorio ed esas lua precipua vejetantaro; alta montari en sudo di lando, e savano en sud-westo. La maxim alta monto di Guyana esas Monto Roraima, kun 2,835 metri di altitudo, en la frontiero kun Brazilia e Venezuela.

La precipua fluvii esas Essequibo, kun 1,100 km qua naskas en la frontiero kun Brazilia e Venezuela. Altra importanta esas Courantyne fluvio (Corantijn en Nederlandana) kun 742 km en la frontiero kun Suriname, Berbice fluvio (595 km), e Demerara (346 km). Lua litoro kovras 459 km en la Karibeano.

La klimato esas tropikala kun du pluvoza sezoni: l'unesma de mayo til la duimo di agosto, e la duesma de la duimo di novembro til la duimo di januaro. En Georgetown la mezvalora maxima temperaturo esas 32º C e la mezvalora minima temperaturo esas 26ºC.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Ekonomial aktivesi en Guyana, 1973.
Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Guyana.

L'ekonomio di lando bazas su en agrokultivo (precipue rizo e sukrokano), minado di bauxito, oro ed altra minerali, produktado di ligno, e la pesko di kreveto.

Demografio[redaktar | edit source]

La totalo di habitanti di Guyana esas cirkume 770,000 habitanti[2] di qui 90% vivas proxim litoro. Indo-Guyanani reprezentis 43,5% di totala habitantaro en 2002, ed Afro-Guyanani reprezentis 30,2%.

La maxim granda urbo esas la chef-urbo, Georgetown. Altra importanta urbi esas Linden e New Amsterdam.

Kulturo[redaktar | edit source]

La kulturo di Guyana esas simila ad Angla-parolanta landi e teritorii de Karibeano. Lua mixuro di Afro-Guyanana ed Indo-Guyanana kulturi esas simila a Trinidad.

Referi[redaktar | edit source]

  1. The World Factbook: Guyana"
  2. The World Factbook
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:


LocationSouthAmerica.png
Landi en Sud-Amerika
Arjentinia | Bolivia | Brazilia | Chili | Kolumbia | Equador | Guyana | Panama | Paraguay | Peru | Surinam | Trinidad e Tobago | Uruguay | Venezuela
dependanta teritorii: Falklandi | Franca Guyana