Uruguay

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
República Oriental del Uruguay
Flag of Uruguay.svg Coat of arms of Uruguay.svg
Flago di Uruguay Blazono di Uruguay
Mapo di Uruguay
Chefurbo: Montevideo
·Habitanti: 1,325,968 (2004)
Precipua urbo: Montevideo
Oficala linguo: Hispaniana
Guvernerio: Republiko
·Prezidisto: José Alberto Mujica
Surfaco: (90ma granda)
·Totala: 176,220 km²
·% aquo: 1,5
Habitanti: (132ma granda)
·Totala: 3 494 382[1] (2009)
·Lojanto-denseso: 19,83 hab./km²
Nacionala himno: Orientales, la Patria o la tumba
Pekunio: Uruguayana peso
Reto-kodo: .uy
Precipua religio: katolikismo (51%)

Uruguay jacas en Sud-Amerika. Lua vicina landi esas:

En esto jacas Oceano Atlantiko. Chef-urbo: Montevideo.

Bazala fakti pri Uruguay

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Uruguay.

Ante Europani arivis en Uruguay, la regiono esis habitita da Charrua e Guarani indijeni. Hispaniani tervenis ye 1516, ma la difikultesi por koloniigar la regiono pro la rezistado di indijeni, e la manko di oro ed arjento limitis la koloniigo dum 16ma e 17ma yarcenti. Lua teritorio divenis disputita da Hispaniana e Portugalana imperii. Ye 1603 Hispaniani enduktis gebovi a la regiono. Villa Soriano, l'unesma urbo di la regiono, esis fondita nur ye 1624.

Ye 1680 Portugalani fondis forto en Colonia del Sacramento en sudo di la regiono, avan Buenos Aires. Ye 24 di decembro 1726 Hispaniani fondis Montevideo. La disputo pri Colonia del Sacramento inter Hispania e Portugal kontinuis dum quaze 100 yari, e nur ye 1777 kun Santa Ildefonso kontrakto Portugal retrodonis la kolonio a Hispania.

Ye 1807 Britaniani okupis Montevideo e pos atakis Buenos Aires, ma esis ekpulsita da Hispaniana trupi e populala rezisto. Ye 1810 kande okuris Revoluciono di Mayo en Buenos Aires, Uruguay tardigis partoprenar en la proceso. Ye 27 di februaro 1811 komencis rebeliono kun 300 homi komandita da Pedro José Viera e Venancio Benavides, konocata kom Grito de Asencio, qua esas konsiderata la komenco dil proceso di nedependeso di Uruguay. Viera e Benavides okupis l'urbi di Mercedes, Villa Soriano, El Colla (nune Rosario) e San José, e demandis la helpo dil guverno di Buenos Aires. José Gervásio Artigas, nune konsiderata Uruguayana heroo, lansis atako kontre Hispaniani en Uruguay ed okupis l'urbi di Minas ye 24 di aprilo 1811, San Carlos ye 28 di aprilo, e Maldonado ye 29. Il anke vinkis Hispaniani en Las Piedras batalio ye 18 di mayo 1811 e finale Montevideo. Colonia del Sacramento esis okupita ye 26 di mayo sam yaro, e Hispaniana dominacajo en la regiono finis.

Uruguay divenis okupita da Portugalani e depos da Braziliani de 1816 til 1827. Ye 25 di agosto 1825 José Gervasio Artigas deklaras Uruguayana nedependeso de Brazilia.

De 1864 til 1870 Uruguay, kun Arjentinia e Brazilia, kombatis en Triopla Alianco Milito kontre Paraguay. Montevideo, uzita kom navala bazo por Braziliana mar-armeo experiencis periodo di prosperado e tranquileso dum ta epoko.

Guverno di generalo Lorenzo Batlle y Grau supresis rebeliono komandita da Nacionala Partiso (Blancos). De 1875 til 1886 militisti komandis guverno. Dum ta periodo, l'enmigro di Italiani e Hispaniani augmentis populo di lando: ye 1879 lojanti esis cirkum 438,000[2].

Ye 1903 José Batlle y Ordóñez esis elektita prezidisto. Il guvernis til 1907 ed esis rielektita ye 1911 por guvernar til 1915. Dum lia duesma periodo, Uruguay adoptis laborjorno di 8 hori, indemno por chomeso ed universala votado.

Ye 1931 Gabriel Terra Leivas asumis povo. Lia mandato koincidis kun l'efekti di 1929 Granda Depreso. On okuris konfronti en ke polici e laboristi interocidis. Ye 1933 Terra Leivas komandis stato-stroko, supresis kongreso e guvernis da dekreti. Nova konstituco esis impozita ye 1934, qua donis plu povi a prezidisto.

Ye 1938 generalo Alfredo Baldomir Ferrari esis elektita prezidisto. Kande duesma mondomilito komencis, Baldomir deklaris Uruguay neutra lando. Uruguay nur eniris milito ye 1945 kontre Nacista Germania.

De 1973 til 1985 lando sufris diktatoreso. Cirkum 180 Uruguayani esis ocidigita dum ta periodo. Ye 1 di marto 1985 demokratio esis riestablisita. Julio María Sanguinetti de Colorado partiso esis elektita, e guvernis de 1985 til 1990.

Politiko[redaktar | edit source]

Uruguay esas prezidantala republiko. La prezidisto esas chefo di stato ed anke chefo di guvernerio, ed esas elektata da populo da 5-yari periodo.

La parlamento (Asamblea General) havas 2 chambri: Chambro di Deputati (Cámara de Diputados), kun 99 membri, e Senato (Cámara de Senadores) kun 31 membri.

Nuna konstituco esis adoptita ye 1967. Dum diktatoreso de 1973 til 1985 granda parto di ol esis suspensita, ma ye 1985 ol esis komplete riestablisita.

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo dil reliefo di Uruguay.

La maxim alta monto di Uruguay esas Cerro Catedral, kun 513 metri. Granda parto di lando (regiono konocata kom pampas) esas kovrata da pasturajo. La maxim importanta fluvio di lando esas Uruguay. Plata Fluvio (Río de la Plata) ne esas fluvio, ma un granda estuario.

La klimato esas subtropikala, kun granda influenco di Atlantiko. L'averajala temperaturo en somero esas 22ºC, e 10 °C en vintro.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Uruguay.

Agrokultivo reprezentas cirkum 10% di exportacaji di lando.

Demografio[redaktar | edit source]

Preske 88% di Uruguayana populo havas Europana acendenti, precipue Hispaniani, Italiani (1/4 di populo), Franciani, Germaniani, ed altra, specale enmigrante ke arivis dum 19ma yarcento.

Populo-kresko esas un di maxim basa de Latin Amerika. De 1963 til 1985 cirkum 320,000 Uruguayani ekmigris, e lua destini esis precipue Arjentinia, Usa, Australia, Hispania, Brazilia e Venezuela[3].

Metropolala regiono di Montevideo koncentras cirkum 1,3 milioni lojanti. La restajo koncentras su precipue en 20 altra urbi. Altra importanta urbi esas Salto e Paysandú. Lando havas basa lojanto-denseso kande komparata a Brazilia ed Arjentinia.

Kulturo[redaktar | edit source]

Eduardo Galeano.

Tango esas la maxim konocata muzikala jenro di Uruguay. En literaturo, José Enrique Rodó esas la precipua Uruguayan autoro. Altra importanta nomi esas teatral autoro Florencio Sánchez, poeto Juan Zorrilla de San Martín, autorini Juana de Ibarbourou e Delmira Agustini, ed autori Horacio Quiroga, Juan Carlos Onetti e specale historiisto Eduardo Galeano, por lia libro Las venas abiertas de América Latina ("L'apertita veini di Latin Amerika").

External links[redaktar | edit source]

Referi[redaktar | edit source]

  1. CIA The World Factbook - March 21, 2009
  2. "Evolution of the economy and society - Uruguay"
  3. "Population - Uruguay Library of Congress studies


LocationSouthAmerica.png
Landi en Sud-Amerika
Arjentinia | Bolivia | Brazilia | Chili | Kolumbia | Equador | Guyana | Panama | Paraguay | Peru | Surinam | Trinidad e Tobago | Uruguay | Venezuela
dependanta teritorii: Falklandi | Franca Guyana