Guatemala-Urbo

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Guatemala-Urbo
Guatemala City (663).jpg
Guatemala-urbo, vidita de la choseo qua ligas Guatemala a Salvador.
Bandera de la Ciudad de Guatemala.svg Escudo de Armas Ciudad de Guatemala.jpg
Flago di Guatemala-urbo
Ciudad de Guatemala
Blazono di Guatemala-urbo
Ciudad de Guatemala
Lando: Flag of Guatemala.svg Guatemala
Informo:
Latitudo: 14º37'22” N
Longitudo: 90º31'53” W
Altitudo: 1500 m
Surfaco: 996 km²
Habitanti: 2 149 107 (2014)
Denseso di habitantaro: 1153.71 hab./km²
Horala zono: UTC-6
Urbestro: Álvaro Arzú Irigoyen
Mapo:
Mapo di Guatemala-Urbo
Oficala retosituo:
www.muniguate.com

Guatemala (kompleta nomo: La Nueva Guatemala de la Asunción) esas chef-urbo e maxim grand urbo di Guatemala. Ol esas la politikala e kulturala centro di la lando. Guatemala-urbo jacas centre-sude di Guatemala en montoza valo, e havas vasta verda regioni.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

L'urbo fondesis ube ante existis Maya urbo Kaminaljuyu. Kaminaljuyu komence okupesis de 1200 til 1000 aK, e duris esar habitita dum la sequanta 2.000 yari, ante abandonesar dum la klasik-epoko di Mezoamerika (600 til 900 pos Kristo). La centro di l'anciena kolonieto Maya distas poke de la nuna Guatemala-urbo.

Ante la nuna urbo, altra tri recevis la nomo "Guatemala". L'unesma, nune konocita kom Antigua Guatemala (Santiago de los Caballeros) fondesis en 25ma di julio 1524[1] e subisis ataki dal indijeni dum la sequanta tri yari. La duesma, nune konocita kom Ciudad Vieja fondesis ye la 22ma di novembro 1527 dal Hispana conquistador Pedro de Alvarado proxim la volkano Volcán del Agua. Alvarado mortis ye la 4ma di julio 1541.[1] Dum la nokto de 10 til 11ma di septembro 1541 l'urbo subisis granda terkrulato, qua mortigis la vidvo di Alvarado, Beatriz de la Cueva, qua administris l'urbo pos lua morto.[1]

La triesma Santiago de los Caballeros (Antigua Guatemala) fondesis ye la 10ma di marto 1543 en la valo di Panchoy, ed esis chef-urbo dil Rejio ed Audienco di Guatemala dum la sequanta 223 yari, til esar destruktita pro ter-tremo ye la 29ma di julio 1773, en qua mili di personi perisis.[1] Pos du-yara diskuti, l'urbo rifondesis ye la 2ma di januaro 1776 en lua nuna situo. Ye la 23ma di mayo sam yaro, rejulo Carlos la 3ma di Hispania baptis ol kun la nomo Nueva Guatemala de la Asunción.[1]

Guatemala-urbo esis la loko ube la nedependo di l'Unionita Provinci di Centr-Amerika proklamesis, ye la 15ma di septembro 1821. Dum la yari 1850ma, prezidanto Rafael Carrera y Turcios inauguris Nacionala Teatro en la centro dil urbo. L'urbo komencis expansar sude pos 1871.

Yurrita kirko.

Ye la 18ma di aprilo 1902 forta ter-tremo frapis l'urbo e produktis 800 til 900 morti. La sam yaro ye la 24ma di oktobro volkano Santa María eruptis, e produktis cirkum 5,000 morti.[2] Felipe Yurrita, richa kafeo-kultivisto, konstruktis la kirko di Nia Siorino di l'Angori (Nuestra Señora de las Angustias, anke konocita kom "Yurrita kirko") en gratitudo por ne perisar dum l'erupto.

Posto nacionala.

En 1923 komencis la konstrukturo dil aeroportuo La Aurora. Dum la yari 1930ma membri di la elito komencis konstruktar lia domi en la bulvardo 30 di Julio. Dum l'administrado di Jorge Ubico Castañeda la posto e l'internaciona aeroportuo La Aurora, inter altra edifici, konstruktesis.

Pos la revoluciono di 1944 la habitanti recevis yuro pri votar por urbestro. L'unesma elektita urbestro, Mario Méndez Montenegro (1946-1948), ampligis la reto di drinkebla aquo e la sistemo di kloaki. En 1951 Guatemala-urbo ja havis cirkum 250,000 habitanti.

Ye la 4ma di februaro 1976 ter-tremo kun forteso 7.5 che skalo di Richter frapis Guatemala e produktis 23.000 morti e 77.000 vunditi serioze en un zono di 30.000 km² cirkum l'urbo. En 1980 e 1981 eventis diversa bombal ataki dal gerileri* en l'urbo.

De la 29ma til la 30ma di mayo 2010 l'urbo subisis severa inundadi dum la tropikala tempesto Agatha, qua anke produktis tri morti. Ante, ye la 27ma di mayo sam yaro komencis l'erupto dil volkano Pacaya, qua produktis du morti e forcis la klozado dil aeroportuo La Aurora dum kin dii.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Volkani Agua, Fuego ed Acatenango, proxim l'urbo.
Katedralo Metropolita di Guatemala.

Guatemala-urbo jacas en la valo di Ermita, kun altitudi inter 1.500 e 1.600 metri super marala nivelo. Malgre ol jacas en tropikala zono lua klimato esas subtropikala, danko al influo dil altitudo. La pluvoza sezono eventas de mayo til novembro, dum ke la sika sezono eventas de decembro til aprilo. La mezvalora temperaturo dil urbo esas 21ºC.

L'urbo dividesas en 22 zoni, projetita dal injenioro Raúl Aguilar Batres. Altra tri zoni nune esas parti de vicina urbi. Singla zono havas lua propra stradi ed avenui. En la zoni 1, 2 e 3 jacas inter altra la historiala centro dil urbo, muzei (exemple l'Arkidiocezala Muzeo e l'Arkeologiala Muzeo), la katedralo, la Nacionala Palaco, e la nacionala biblioteko. En la zono 10 jacas la botanika gardeno, la Muzeo Popol Vuh (kun objekti de Maya kulturo) e l'universitato Francisco Marroquín.

Lua metropolala regiono konsistas ek Guatemala-urbo propre e la vicina urbi Villa Nueva, San Miguel Petapa, Mixco, San Juan Sacatepequez, San José Pinula, Santa Catarina Pinula, Fraijanes, San Pedro Ayampuc, Amatitlán, Villa Canales, Palencia, e Chinautla.

Urbala panoramo di la quartero Zona 14.
Urbala panoramo di la quartero Zona 14.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Fundación de la Antigua Guatemala (Santiago de los Caballeros) - Historia de Guatemala (en Kastiliana). URL vidita ye la 4ma di marto 2015.
  2. (oktobro 2013). Cuando el día se volvió noche; La erupción del volcán Santa María de 1902. Revista Estudios Digital, No. 1, Guatemala. URL vidita ye la 7ma di novembro 2014.