Historio di Samoa

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

Samoani originis de Austroneziana populi qui expansis su de Sud-Est Azia inter 2500 e 1500 yari aK. Studii pri la populo Lapita, qua habitis en la regiono, indikas que li voyajis inter Samoa, Fidji e Tonga.

Kontakti kun Europani komencis dum la komenco dil 18ma yarcento. Nederlandana Jakob Roggeveen esis l'unesma Europano qua vidis l'insuli, en 1722. Pose, Francian explorero Louis Antoine de Bougainville arivis en la regiono.

Nur pos la yari 1830ma komencis la viziti di Angliana misioneri e komercisti. Dum ta epoko, Samoani divenis konocita kom sovaja e militema, e facis violentoz ataki kontre Franciani, Britaniani, Germaniani ed Usani. Segun Barbara A. West, Samoani kapo-tranchis lia enemiki por donar lua kapi a lua chefi, kom pruvo di braveso.[1] Germaniani komencis komercar kun habitanti di Upolu, dum ke Usani komencis komercar kun habitanti di Tutuila e Manu'a, ke pose formacis Usana Samoa.

En 1918 la habitantaro di Samoa konsistis ek cirkume 38.000 Samoani e 1.500 Europani. Dum la fino dil yari 1920ma komencis movado kontre Europana koloniigo. Ye la 28ma di decembro 1929 l'alta chefo Tupua Tamasese Lealofi komandis ne-violentoza demonstro kontre Nova-Zelandan administrado, ma la polico pafis kontre la demonstro e mortis Tamasese e 10 alta personi. En 2002 Nova-Zelandana chefministro Helen Clark apologiis por l'incidento.

Samoa divenis nedependanta de Nova-Zelando ye la 1ma di januaro 1962, kun la nomo Westala Samoa. En julio 1997 la lando chanjis lua nomo vers Samoa, malgre la protesto di Usa, qua kontrolas Samoa Usana. Ye la 29ma di decembro 2011 Samoa chanjis lua kalendario ed eliminis 1 dio. Do ol modifikis lua horala zono, e nune jacas este de l'Internaciona Lineo di la Dato.

Nune, malgre Samoa Usana e Samoa partigas la sama linguo e raso, la kulturo di la du evolucionas aparte: Samoana Usani adoptas Usana futbalo e basbalo kom populala sporti e subisas Usana kultural influo, dum ke la west-Samoani adoptas kriketo e rugbio* kom sporti, ed adoptas Nova-Zelandana kulturo.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. Barbara A. West, Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania, Infobase Publishing, p.704


Historio di Oceania
Australia | Fidji | Est-Timor | Kiribati | Marshall Insuli | Federata Stati di Mikronezia | Nova-Zelando | Palau | Papua-Nova-Guinea | Samoa | Salomon Insuli | Tonga | Tuvalu | Vanuatu