Nova-Zelando

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Nova-Zelando
New Zealand
Aotearoa
Flag of New Zealand.svg Coat of arms of New Zealand.svg
Flago di Nova-Zelando Blazono di Nova-Zelando
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
God Defend New Zealand
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
NZL orthographic NaturalEarth.svg
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: Wellington
· Habitanti: 386,000 (2009)
· Habitanti: {{{Habitanti_chefurbo}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: Auckland
· Habitanti: {{{Habitanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Angla, maoriana
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Monarkio
· Rejino: Elizabeth la 2ma
· Prezidanto (serbo): {{{Serbiana_prezidanto}}}
· Prezidanto (kroato): {{{Kroata_prezidanto}}}
· Prezidanto (Bosno): {{{Bosna_prezidanto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
Chefo di la Kongreso dil Populo: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· Generala-guberniestro: Patsy Reddy
· Chefministro: John Phillip Key
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (74ma granda)
· Totala: 268,021 km²
· Aquo: 2.1%
Habitanti: (123ma granda)
· Totala: {{{Lojanti}}} (2013)
· Totala: 4,242,048 (2013)
· Denseso di habitantaro: {{{Lojanto-denseso}}} hab./km²
· Denseso di habitantaro: 16.8 hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Dolaro di Nova-Zelando
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .nz
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: kristanismo
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}


Nova-Zelando o Nov-Zelando esas lando qua jacas en Oceania, sude del Pacifiko. Ol kompozesas ek 2 precipua insuli (Nordala Insulo ed Sudala Insulo) ed altra mikra vicina insuli.

Bazala fakti pri Nova-Zelando.

Historio[redaktar | edit source]

 Precipua artiklo: Historio di Nova-Zelando
Migrado di Maori tra Pacifiko.

Unesma habitanti di Nova-Zelando, le Maori, arivis en l'arkipelago inter la 9ma e la 14ma yarcenti pos Kristo. Unesma Europano qua arivis ibe esis Nederlandan explorero Abel Tasman en 1642.

L'unesma Britaniano esis James Cook, qua arivis en l'insuli en 1769. Depos la 19ma yarcento, Britaniana misionisti komecis arivar e konvertar Maori. Ye la 6ma di februaro 1840, tra la pakto di Waitangi, Britaniana suvereneso agnoskesis sur la teritorio.

En 1852 Unionita Rejio aprobis lego qua kreis reprezentala administro por Nova-Zelando. Lua unesma elektita parlamento asemblis en 1854. En 1893 Nova-Zelando divenis l'unesma stato qua grantis voto-yuro por mulieri[1].

Nova-Zelando divenis nedependanta de Unionita Rejio ye la 26ma di septembro 1907. En 1947 ol adoptis la statuto di Westminster qua deklaras lando un rejio en la Commonwealth[1].

Nova-Zelando suportis Unionita Rejio dum l'Unesma e la Duesma mondomilito. Lando kreskis rapide pos la Duesma mondomilito, ma kande l'Unionita Rejio eniris l'Europana Komuneso Ekonomiala en 1973 lando perdis granda parto di lua precipua merkato.

Politiko[redaktar | edit source]

Edifico dil Parlamento di Nova-Zelando.

Nova-Zelando esas konstitucala monarkio kun parlamentala demokratio,[2] quankam ol ne havas kodexigita konstituco.[3] La rejino di Anglia, Elizabeth la 2ma, esas la chefo di stato di lando.[4] El reprezentesas da un generala-guberniestro, quan el indikas sub konsilo dil chefministro. Nuna generala-guberniestro esas Patsy Reddy. La generala-guberniestro povas indikar o revokar ministri e povas revizar kazi pri ne-yusteso. La povi di la rejino e di la generala-guberniestro esas limitizita e ordinare on bezonas la konsilo dil ministraro.

La chefo di guvernerio esas la chefministro, qua ordinare esas la chefo dil partiso qua havas la majoritato di la deputati, o la chefo di la koaliso. Ilu esas la chefo dil ministraro, e tota la ministri mustas esar membri del parlamento. Pos la 19ma di novembro 2008 la chefministro esas John Phillip Key.

La parlamento havas unika chambro, House of Representatives (Chambro di Deputati) kun 121 membri qui elektesas dal populo por servar admaxime 3 yari. De la membri dil parlamento 71 elektesas direte en lua regioni e l'altra 50 elektesas segun la tantimo di voti recevita da singla partiso. Tota civitani evante 18 yari o pluse povas votar.

La Supra Korto havas 6 membri, ed esas la maxim alta judiciala korto di Nova-Zelando. La sideyo di l'Apelo-Korto jacas en Wellington, e ordinare la majoritato di la rekursi judiciesas da ol. L'Alta Korto administras la tribunali en Nova-Zelando, dum ke lokale funcionas la distriktala korti - entote 66.

Geografio[redaktar | edit source]

Precipua urbi di Nova-Zelando.
Monto Cook (Aoraki), la maxim alta monto di Nova-Zelando.

Nova-Zelando formacesas da du precipua insuli: Norda Insulo, kun 113,729 km² e 3,250,700 habitanti en 2008, e la Suda Insulo, la maxim granda, kun 151,215 km² e 1,017,300 habitanti en 2008. La stretajo di Cook, kun 20 km en lua maxim streta punto, separas la du insuli. La totala surfaco di lando esas poke plu granda kam l'Unionita Rejio.

La maxim alta monto di lando esas Monto Cook (Maori-linguo: Aoraki), kun 3,754 metri di altitudo.

Lando havas moderema klimato kun marala influo (Cfb, segun la klasifikuro di Köppen), kun mezvalora yarala temperaturi di 10°C en Suda Insulo e 16°C en Norda Insulo.[5] La maxima temperaturo enrejistrita en la historio di lando esis 42.4 °C en Rangiora, Canterbury, e la minima esis −25.6 °C en Ranfurly, Otago.[6]

Ekonomio[redaktar | edit source]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Nova-Zelando

Demografio[redaktar | edit source]

La maxim granda urbo esas Auckland. Altra importanta urbi esas la chefurbo Wellington, Christchurch, e Hamilton.


La maxim granda urbi di [[{{{lando}}}]] (2015) La maxim granda urbi di Nova-Zelando (2015)
Rango Nomo Provinco Regiono Habitantaro Rango Nomo Provinco Regiono Habitantaro
1ma Auckland [[{{{provinco1}}}]] [[{{{regiono1}}}]] 1,454,300 11ma [[{{{nomo11}}}]] [[{{{provinco11}}}]] [[{{{regiono1}}}]] {{{hab11}}}
2ma Wellington [[{{{provinco2}}}]] [[{{{regiono2}}}]] 398,300 12ma [[{{{nomo12}}}]] [[{{{provinco12}}}]] [[{{{regiono12}}}]] {{{hab12}}}
3ma Christchurch [[{{{provinco3}}}]] [[{{{regiono3}}}]] 381,800 13ma [[{{{nomo13}}}]] [[{{{provinco13}}}]] [[{{{regiono13}}}]] {{{hab13}}}
4ma Hamilton, Nova-Zelando [[{{{provinco4}}}]] [[{{{regiono4}}}]] 224,000 14ma [[{{{nomo14}}}]] [[{{{provinco14}}}]] [[{{{regiono14}}}]] {{{hab14}}}
5ma Tauranga [[{{{provinco5}}}]] [[{{{regiono5}}}]] 130,800 15ma [[{{{nomo15}}}]] [[{{{provinco15}}}]] [[{{{regiono15}}}]] {{{hab15}}}
6ma Napier-Hastings [[{{{provinco6}}}]] [[{{{regiono6}}}]] 129,700 16ma [[{{{nomo16}}}]] [[{{{provinco16}}}]] [[{{{regiono16}}}]] {{{hab16}}}
7ma Dunedin [[{{{provinco7}}}]] [[{{{regiono7}}}]] 117,400 17ma [[{{{nomo17}}}]] [[{{{provinco17}}}]] [[{{{regiono17}}}]] {{{hab17}}}
8ma Palmerston North [[{{{provinco8}}}]] [[{{{regiono8}}}]] 83,500 18ma [[{{{nomo18}}}]] [[{{{provinco18}}}]] [[{{{regiono18}}}]] {{{hab18}}}
9ma Nelson, Nova-Zelando [[{{{provinco9}}}]] [[{{{regiono9}}}]] 64,800 19ma [[{{{nomo19}}}]] [[{{{provinco19}}}]] [[{{{regiono19}}}]] {{{hab19}}}
10ma Rotorua [[{{{provinco10}}}]] [[{{{regiono10}}}]] 56,800 20ma [[{{{nomo20}}}]] [[{{{provinco20}}}]] [[{{{regiono20}}}]] {{{hab20}}}
Auckland-skyline.jpg
Auckland
Wellington at dawn.jpg
Wellington
[[Arkivo:{{{imajo3}}}|180px]]
Christchurch
[[Arkivo:{{{imajo4}}}|180px]]
Hamilton, Nova-Zelando
Fonto: Statistiki por 2015[7]


Kulturo[redaktar | edit source]

Le Maori adoptis tropikala Polineziana kulturo, ma adaptis ol a lokala cirkumajo e fine kreis lia propra kulturo. Recente, kelk artisti lansis muziki en Maori-linguo, e la danso Haka divenis un di la simboli di Nova-Zelandana kulturo.

Sporto[redaktar | edit source]

La maxim multa sporti praktikata en Nova-Zelando havas Britaniana origino.[8] Rugbio* konsideresas la nacionala sporto,[9] ed atraktas la maxim multa spektanti.[10] Golfo, netball, teniso e kriketo esas la preferata sporti por l'adulti, dum ke netbal, rugbio* e futbalo esas la preferata por la yunaro. Cirkume 54% del adolecanti di Nova-Zelando praktikas e konkursas en sporti por lua skoli.

Referi[redaktar | edit source]

  1. 1.0 1.1 Political and constitutional timeline New Zealand
  2. Queen and New Zealand (en Angla). The British Monarchy. URL vidita ye la 28 di aprilo 2010.
  3. (15 di februaro 2005) Factsheet - New Zealand - Political Forces (en Angla). The Economist Group. URL vidita ye la 4 di agosto2009.
  4. (Februaro 1974) New Zealand Legislation: Royal Titles Act 1974. New Zealand Government. URL vidita ye la 8ma di januaro 2011.
  5. (March 2009) Climate – New Zealand’s climate. Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand. URL vidita ye la 15ma di januaro 2011.
  6. (2004). Summary of New Zealand climate extremes (en Angla). National Institute of Water and Atmospheric Research. URL vidita ye la 30ma di aprilo 2010.
  7. (22ma di oktobro 2015) Infoshare; Group: Population Estimates - DPE; Table: Estimated Resident Population for Urban Areas, at 30 June (1996+) (Annual-Jun). Statistics New Zealand. URL vidita ye la 23ma di oktobro 2015.
  8. Hearn, Terry (March 2009). English – Popular culture. Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand. URL vidita ye la 22ma di januaro 2012.
  9. (2000). Sport, Fitness and Leisure. New Zealand Official Yearbook. Statistics New Zealand. URL vidita ye la 21ma di julio 2008.
  10. Phillips, Jock (Februaro 2011). Sports and leisure – Organised sports. Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand. URL vidita ye la 23ma di marto 2011.

Extera ligili[redaktar | edit source]


Landi e teritorii en Oceania
Atolo Johnston | Atolo Midway | Australia | Estal Timor| Fidji | Franca Polinezia | Guam | Havayi | Insulo Baker | Insuli Cook | Insulo Howland | Insulo Jarvis | Insulo Wake | Insuli Marshall | Insuli Salomon | Kingman Rifo | Kiribati | Federata Stati di Mikronezia | Nauru | Nova Kaledonia | Nova-Zelando | Niue | Norfolk | Norda Mariani | Palau | Palmyra | Papua-Nova-Guinea | Pitkern | Samoa | Tokelau | Tonga | Tuvalu | Usana Samoa | Vanuatu | Wallis e Futuna