Fidji

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Fidji
Matanitu Tu-Vaka-i-koya ko Viti
फ़िजी द्वीप समूह गणराज्य
Fijī Ripablik
Republic of the Fiji Islands
Flag of Fiji.svg Coat of arms of Fiji.png
Flago di Fidji Blazono di Fidji
Nacionala himno:
God Bless Fidji
LocationFiji.png
Urbi:
Chefurbo: Suva
· Habitanti: 210 472 (2003)
Precipua urbo: Suva
Lingui:
Oficala lingui: Fidjiana, Angla
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Jioji Konousi Konrote
· Chefministro: Frank Bainimarama
Surfaco: (155ma granda)
· Totala: 18 274 km²
· Aquo: neglijebla %
Habitanti: (162ma granda)
· Totala: 916 306[1] (2016)
· Denseso di habitantaro: 50,1 hab./km²
Pluse informi:
Valuto: Dolaro di Fidji
Veho-latero: sinistre
ISO: FJ
FJI
242
Reto-domeno: .fj*
Precipua religio: kristanismo, 56,8%


Fidji esas lando ed arkipelago en Oceania, sude de Oceano Pacifiko.

Bazala fakti pri Fidji.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Fidji

L'unesma habitanti di Fidji arivis a l'insuli cirkume 3500 til 1000 yari aK, o posible ante. Posible la populo Lapita, o l'ancestri di Polineziani koloniigis l'insuli unesmafoye. Kun 1000 kilometri di extenso de esto til westo, Fidji esas lando di multa lingui, e diversa populi establisis su en o ekmigris de l'insuli. Dum yarcenti, unika Fidjiana kulturo developis.

Nederlandana Abel Tasman esis l'unesma Europano qua vizitis la teritorio, en 1643. L'unesma permananta Europana koloniigo komencis dum la 19ma yarcento: unesma kristana misioneri arivis en l'arkipelago en 1830, ed en 1840 unesma Usana expediciono arivis en insuli.

Fidjiana militero, 1870.

Seru Epenisa Cakobau divenis rejulo di Fidji en 1852. Quankam il deziris impedar Britaniani okupar Fidji, ye la 10ma di oktobro 1874 l'arkipelago submisesis. Britaniani adportis Indiana laboristi por verkar en plantacerii di sukrokano.

En 1942 l'arkipelago havis 210 mil habitanti, di qui 94 mil esis Indiani, 102 mil nativa fidjiani, 2 mil Chiniani e 5 mil Europani[2].

Fidji divenis nedependanta de Unionita Rejio ye la 10ma di oktobro 1970. Pos la nedependo, demokratiala guvernerio interruptesis du foyi en 1987, pro stato-stroki. La duesma stato-stroko abolisis la monarkio e adoptis la republiko.

En 1990 nova konstituco augmentis la dominacajo di rasala Fidjiani en la politiko. En respondo, aparis Group Against Racial Discrimination, opozanta grupo qua defensis l'aboliso di 1990 konstituco e riadopto di la konstituco di 1970. Lietnanto Sitiveni Rabuka, komandero di la duesma stato-stroko en 1987 divenis chefministro di la lando en 1992. Pos tri yari, il establisis komiso por revizar la konstituco, ed en 1997 la nuna konstituco adoptesis kun la suporto di Fidjiani ed Indo-Fidjani. Pos ta reformi Fidji riadmisesis en la Commonwealth.

En 1999 l'unesma Indo-Fidjiana chefministro, Mahendra Chaudhry elektesis, ma en la stato-stroko ye la 19ma di mayo 2000 ilu kidnapesis kun altra 35 deputati da George Speight,dum civila stato-stroko. Lore prezidanto Kamisese Mara probis augmentar lua povo dum la krizo e kontrolar la situeso per la remplaso di Chaudhry ye la 27ma di mayo sam yaro. Tamen, ye la 29ma di mayo komodoro Frank Bainimarama forcis Mara renuncar.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Edifico dil parlamento di Fidji.

Quankam Fidji esas demokratiala parlamentala republiko pos 1987, Britaniana rejino Elizabeth havas la simbolala titulo di supra chefo di lando. Lando subisis du militala stato-stroki en 1987 ante adoptar la republiko, e du altra stato-stroki en 2000 ed en 2006.

La prezidanto elektesas dal Granda Konsilantaro di Chefi por 5-yara periodo. La nuna prezidanto esas Jioji Konousi Konrote, depos la 12ma di novembro 2015.[1] La nuna chefministro pos 2007 esas Frank Bainimarama.

Legifala povo konsistas ek du chambri. La Domo di Reprezenteri havas 71 membri qui elektesas por 5 yari, di qui 25 direte elektesas dal populo per universala votado, e 46 reprezentas la komunesi: 19 Indo-Fidjiani, 23 Fidjiani, 1 la raso Rotumana, e 3 l'altra. La Senato havas 32 membri qui formale elektesas dal prezidanto. La funcioni dil Senato esas revizar la legi, e povas emendar o refuzar ula lego.

La Judiciala povo konsistas ek tri korti: Alta Korto, Apela Korto e Supra Korto.

En septembro 2013 Fidji adoptis lua 4ma e nuna konstituco, qua abolisis l'influo di rasala origino en l'elekti, e l'influo di la heredala konsilantaro di chefi.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Mapo di Fidji.
Bayo di Yalobi, an l'insulo Waya.

Fidji havas entote 18 700 km², preske equivalanta a la surfaco di Slovenia o Kuwait. Lua insuli havas volkanala origino. Ol jacas 4 450 km sude de Honolulu e 1 700 km norde de Nova-Zelando.

Fidji konsistas ek 322 insuli, di qui 1/3 havas habitanti. La precipua esas Viti Levu - ube jacas la chefurbo, Suva - e Vanua Levu. Viti Levu reprezentas 57% de la surfaco totala di la lando ed esas hemo por 3/4 de totala habitanti. La du insuli esas montoza, kun monti qui superiras 1,200 metri di altitudo. La maxim alta monto esas Monto Tomavini, en Viti Levu, kun 1,324 metri di altitudo. Anke existas 522 insuleti en l'arkipelago[3]. L'insulo di Rotuma esas la maxim nordal insulo di la lando, e jacas 646 km norde de Suva.

L'insuli kovresas da tropikala foresto e la pluvozeso en Viti Levu e Vanua Levu superiras 3.000 mm omnayare. Varma sezono esas de novembro til aprilo.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

Plajo en Fidji.
 Precipua artiklo: Ekonomio di Fidji

Fidji esas un ek la maxim developita landi en Pacifiko, quankam ol havas importanta produktado por entratenado. Inter lua naturala moyeni esas ligno, fisho, oro, kupro, petrolo e hidroelektral energio. Turismo e la exportacajo di sukro anke esas importanta.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Fidjiana mulieri en 1935.

Preske 55% de la habitanti havas Fidjiana (Polineziana e Melaneziana) origino; altra 38% havas Indiana acendenti (Indo-Fidjiani). La maxim granda urbo esas la chef-urbo Suva. Altra importanta urbi esas Lautoka e Nadi.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Fidji esas richa mozaiko di indijena, Indiana, Chiniana ed Europana tradicioni, inkluzite lua sociala sistemi, lingui, nutraji, religii, stofi, arkiteturi, edc. Preske 70% de Indo-Fidjiani esas Mohamedani, e preske 97% de Fidjiani esas kristani.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. 1,0 1,1 The World Factbook - "Fiji". CIA. URL vidita ye la 16ma di aprilo 2017.
  2. TIME. World Battlefronts: Yanks in the Cannibal Islands.
  3. Our Country - guvernerio di Fidji


Landi e teritorii en Oceania
Atolo Johnston | Atolo Midway | Australia | Estal Timor| Fidji | Franca Polinezia | Guam | Havayi | Insulo Baker | Insuli Cook | Insulo Howland | Insulo Jarvis | Insulo Wake | Insuli Marshall | Insuli Salomon | Kingman Rifo | Kiribati | Federata Stati di Mikronezia | Nauru | Nova Kaledonia | Nova-Zelando | Niue | Norfolk | Norda Mariani | Palau | Palmyra | Papua-Nova-Guinea | Pitkern | Samoa | Tokelau | Tonga | Tuvalu | Usana Samoa | Vanuatu | Wallis e Futuna