Historio di Usa

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
R Puzzle.png
Ca artiklo bezonas gramatikala revizo. Ka tu povas helpar ni en la revizo?
Historio di Usa
Great Seal of the United States (obverse).svg

On povas dicar ke la historio di Usa komencis kun Angla koloniigo di Nord-Amerika, facita da Britaniana enmigranti qui fondis, inter la yarcenti 16ma e 18ma, Dek e Tri Kolonii an la litoro dil Nord-Amerikala subkontinento weste del Apalachi, inter la Franca teritorii di Quebec e Louisiana.

Pos la developo di la kolonii, la militi kontre la Franci al la nordo obligis al kreado di koloniala armeo, un ek l'unesma exempli di nacional identeso.

Amerikana revoluciono[redaktar | edit source]

Usa spricis ek la Britaniana koloniigo di Amerika, facita da Britaniana enmigrati qui fondis inter la yarcenti 16ma e 18ma, la Dek e Tri Kolonii an la litoro dil Nord-Amerikala subkontinento weste del Apalachi, inter la Franca teritorii di Kebek e Louisiana.

Pos la developo dil koloneri, la militi kontre la Franci al la nordo obligis la kreado di koloniala armeo, un ek l'unesma exempli di nacional identeso. Posa e fomentita da l'idei dil Franca enciklopediisti, komencis la sedicii, quale la Bostona tea festo en la portuo di Boston (1773). La represiv-mezuri facita dal Angla administrado enduktis la komenco dil Usa nedependo-milito. La kolonigiisti kreis armeo guidinta da George Washington, qua obtenis helpo de Francia.

Usana deklaro di nedependo[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Usana deklaro di nedependo.

En 1783 per la pakto di Versailles, Anglia agnoskis la nedependo dil dek e tri kolonii, quale skribita en la famoza deklaro di nedependo di Usa en 1776.

Aboliso dil sklaveso[redaktar | edit source]

Depos lua nedependo, Usa konvertis su en la maxim importanta komprero di sklavi por satisfacar la demando di labor-povo por l'agrokultivala labori. La sklaveso expansis inter la sudala stati qua praktikis prencipue l'agrikulturo e li konvertigis en separita stati.

En 1858, kande la senatano Douglas kandidatis su a rielekto, ilu defiesis da Abraham Lincoln e la Republikana Partiso (nova partiso kontre la sklaveso qua havis nula relato kun la Republikana Partiso de l'epoko di Jefferson). En historiala debati kun Douglas, Lincolon postulis alta expanso dil sklaveso. Il tolerus ol en la suda stati ma il anke dicis ke "ca governo ne povas durar permane esanta mez-sklavala e mez-libera".

Usana interna milito[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Usana interna milito.

La majoritato dil sudala stati votis kontre Lincoln, ma la nordo apogis il e, ilu ganis l'elekti. Kelka semani pose, Sudal Karolina decidis abandonar l'Uniono. Balde Mississippi, Florida, Alabama, Georgia, Louisiana, Texas, Virginia, Arkansas, Tennessee e Nordal Karolina facis la sama. Ca stati proklamis nedependo del Uniono kun la nomo di Kunfederita Stati di Amerika e tale komencis l'Usana interna milito. Ca episodio esis la maxim traumatala de la historio di Usa, pro multa konsequantaji - quale rasismo - durar til nun.

Historio di Usa (1865-1918)[redaktar | edit source]

Ecepte la kompro di Alaska de Rusian imperio en 1867, la teritoriala expanso di Usa finigis en 1848. Tamen, cirkume 1890, kande multa Europana nacioni expansis lua koloniala imperii, nova spirito animis l'extera politiko di Usa, qua esis kam ta di nordala Europa. La politikisti, la jurnalo-diretori e la protestanta misiisti deklaris que l'Anglo-Saxona raso havas la devo di portar la benefici di l'Ocidentala civileso al popoli di Azia, Afrika e Sud-Amerika. En la maxim punto di ta periodo (1895), Kuba sublevis kontre la kolonialismo di Hispania. E pro komencar tala milito, Usa brulis unu di lua milito-navi dicanta ke esis Hispania qua facis lo. Ta lukto esis neegala nam Hispania ne havis la potencaleso di armizo ke Usa havis.

Interdikto di alkoholajo[redaktar | edit source]

Ye la 16ma di januaro 1919, la 18ma emendo di la konstituco, pri la interdikto di alkaholajo, propozita dal Senato en 1917, aprobesis da la 36ma stato; do ol esis ratifikata, e la interdikto esis efektigata pos la 17ma di januaro 1920. To sequis multa debato dum antea yardeki pri ca temo. Pos nacionala interdikto, la quanteso di alkoholajo drinkata diminutis; tamen kriminala organizuri aparis por la distributo e vendo di alkoholajo, e publika susteno dil interdikto diminutis. La 21ma emendo, qua revokis la 18ma emendo, esis ratifikata ye 5 di decembro 1933.

Videz anke[redaktar | edit source]