Historio di Belize

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Flago di Belize.

Ante l'arivo di Europani, Maya populi habitis la regiono di nuna Belize. Ante yaro 1000 cirkum 400 mil personi vivis en ta regiono. Hispania komencis konquestar la regiono di Yukatan-peninsulo ye 1527, ma Maya populi rezistis la konquesto.

Dum 17ma yarcento Hispaniana misioneri establisis kirki en Maya urbeti. En sama epoko, ye 1638, Angliana e Skotiana pirati establisis su en la regiono por atakar Hispaniana navi, e pos por explorar mahagono. Ye 1642 e nove ye 1648 pirati atakis Salamanca de Bacelar (nune Bacalar, Quintana Roo, en Mexikia), sideyo di Hispaniana guverno en Yukatan peninsulo. Kom konsequo, Hispaniani abandonis Yukatan.

Dum kelka tempo okuris konflikti inter Angliani e Hispaniani pri Yukatan. Finale, pos un milito ye 1796, Britaniani kaptis la regiono. Sklaveso esis abolisita en Britan imperio ye 1838, malgre ta poka kozi chanjis por laboristi en la regiono di Belize. Ye 1862 Unionita Rejio formale deklaris Belize kolonio di Britana Krono, subordinita a Jamaika. Kom kolonio, Belize komencis atraktar kolokanti, kom l'entraprezo Belize Estate e Produce Company, qua divenis proprietanto di cirkum 50% di privata proprieti di Belize.

L'exploro di ligno, specale mahagono, esis la precipua ekonomial aktiveso di la kolonio, ma preske sufris krako dum 1930a yari kun Granda depreso. L'ekonomiala situo plubonigis dum Duesma mondomilito, kande granda nombro di Belizeani eniris l'armeo, o kunlaboris kun laboro por militala esforco. Pos milito, l'ekonomio divenis nove stagnita. La decido di Unionita Rejio pri decensar valoro dil Dolaro di Honduras (lokala valuto) maladesis la situo di ekonomio ed enduktis la kreado di People's Committee (populala komitato), partiso ke defendis nedependeso. La sucedanto di Populala Komitato, People's United Party - PUP - demandis konstitucala reformi por grantar yuro por votar a tota l'adulti.

Ye 1954 komencis konstitucala reformi, e rezultis la kreado di nova konstituco 10 yari pose. Unionita Rejio grantis propra guverno a Belize ye 1964, e George Cadle Price, chefo di PUP, divenis chefa ministro di lando. Ye 1973 nomo di kolonio esis chanjita de Britaniana Honduras vers Belize. Finale, Belize divenis nedependanta ye 28 di septembro 1981, ma Guatemala refuzis aceptar la nedependeso. Cirkum 1,500 Britana soldati sejornis en Belize por grantar lua nedependeso.

Kun George Price kom lia chefo, PUP vinkis tota l'elekti til 1984, kande la partiso United Democratic Party - UDP - vinkis elekto e Manuel Esquivel divenis chefa ministro. Price nove ganis povo kun elekti ye 1989, ma ye 1993 Esquivel e lia UDP nove vinkis. Ye 1994 lasta Britana soldati livis Belize.