Historio di Liberia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Mapo di Liberia en 1830.

Unesma habitanti di nuna Liberia esis Mende, Kru, Bassa ed altra populi. Ca habitanti kultivis kotono, rizo e sorgumo e konocis la metalurgio di fero. Unesma Europani en la regiono esis Portugalani, qui arivis en 1461 e nomizis la regiono Costa da Pimenta ("Pipro Rivo" en portugalana linguo).

En 1822, kompanio American Colonization Society establisis Liberia kom loko por sendar libera sklavi.[1] Ex-sklavi di Usa graduale migris a Liberia.

Liberia divenis nedependanta de Usa ye 26 di julio 1847. Joseph Jenkins Roberts esis lua unesma prezidanto. La sociala kustumi, kulturala modeli e la religio di ex-sklavi havis origino en sudo di Usa, ed esis totala diferanta de aborijena. Ica diferenco kreis enemikalaji inter "Usani" ed "aborijeni".

Flago di Liberia.

Liberia konservis lua nedependeso dum la Divido di Afrika en la 19ma yarcento, ma perdis lua postulo pri extensa teritorii anexita da Unionita Rejio e Francia. En 1926 kompanio Firestone recevis granda extensi di landi por kultivar kauchuk-figiero.

Ye 12 di aprilo 1980 Samuel Kanyon Doe divenis prezidanto pos sucesoza stato-stroko, en qua la prezidanto William Richard Tolbert, Jr. esis mortigita. Doe developis alianco kun Usa por recevar ekonomiala helpo, quankam la denunci di korupto. En decembro 1989 Charles Ghankay Taylor lansis atako kontre forci di Doe e komencis Unesma interna milito di Liberia. En agosto l'Ekonomiala Komuneso di West-Afrikala Stati (ECOWAS) kreis militala forco kun 4,000 soldati e sendis ol a Liberia. En septembro 1990 Doe kontrolis nur mikra teritorio cirkum la chef-urbo, Monrovia.

Doe kaptesis ed exekutesis ye la 9ma di septembro 1990. Lia sucedanto, Amos Sawyer, establisis lia autoritato super granda parto di Monrovia. En 1991 ex-membri dil armeo fondis l'Unionita Movado pri la Libereso di Liberia e la Demokratio (ULIMO), por luktar kontre la Nacionala Patriota Fronto por Liberia - NPFL kreita da Charles Ghankay Taylor, ancian aliancito e pos enemiko di Samuel Doe.

Fonti[redaktar | edit source]

  1. (1830) Map of Liberia, West Africa. URL vidita ye 2013-06-03.


Historio di Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sud-Afrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii

Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra

Ne agnoskata nedependesi
Somalilando | Puntlando