Liberia

Republic of Liberia Flago di Liberia Blazono di Liberia Chefurbo: Monrovia ·Lojanti: 1,010,970 (2008) Precipua urbo: Monrovia Oficala linguo: Angliana Guvernerio: Republiko ·Prezidisto: Ellen Johnson-Sirleaf Surfaco: (103ma granda) ·Totala: 111,370 km² ·% aquo: 13,5 Lojanti: (129ma granda) ·Totala: 3,489,072 (2008) ·Lojanto-denseso: 29 loj./km² Nacionala himno: Hail, Liberia, Hail! Pekunio: Dolaro di Liberia Reto-kodo: .lr Precipua religio: Kristanismo

Liberia esas lando en west Afrika sude di Sierra Leone, Guinea, Ivora Rivo e norde di Atlantiko.

Bazala fakti pri Liberia.

Historio

Videz anke: Historio di Liberia.

Unesma habitanti di nuna Liberia esis Mende, Kru, Bassa ed altra populi. Ica habitanti kultivis kotono, rizo e sorgumo e konocis la metalurgio di fero. Unesma Europani en la regiono esis Portugalani, qua arivis ye 1461 e nomizis la regiono Costa da Pimenta ("Pipro Rivo" en portugalana linguo).

Ye 1822, kompanio American Colonization Society establisis Liberia kom loko por sendar libera sklavi. Ex-sklavi di Usa graduale migris a Liberia.

Liberia divenis nedependanta de Usa ye 26 di julio 1847.Joseph Jenkins Roberts esis lua unesma prezidisto. La sociala kustumi, kulturala modeli e la religio di ex-sklavi havis origino en sudo di Usa, ed esis totala diferanta de aborijena. Ica diferenco kreis enemikalaji inter "Usani" ed "aborijeni".

Liberia konservis lua nedependeso dum la Divido di Afrika en 19ma yarcento, ma perdis lua postulo di extensa teritorii, anexita da Unionita Rejio e Francia. Ye 1926 kompanio Firestone recevis granda extensi di landi por kultivar kauchuk-figiero.

Ye 12 di aprilo 1980 Samuel Kanyon Doe divenis prezidisto pos sucesoza stato-stroko, en qua la prezidisto William Richard Tolbert, Jr. esis mortigita. Doe developis alianco kun Usa por recevar ekonomiala helpo, malgre la denunci di korupto. Ye decembro 1989 Charles Ghankay Taylor lansis atako kontre forci di Doe e komencis Unesma interna milito di Liberia. Ye septembro 1990 Doe kontrolis nur mikra teritorio cirkum la chef-urbo, Monrovia. Doe esis kaptita ed exekutita.

Politiko

Sub nuna konstituco adoptita ye 6 di januaro 1986, Liberia esas prezidantala republiko. La chefo di stato e la chefo di guvernerio esas la prezidisto, nune Ellen Johnson-Sirleaf.

La parlamento havas 2 chambri: Senato, kun 30 membri, e House of Representatives, kun 64 membri.

Geografio

Mapo di Liberia

Oceano Atlantiko jacas en sud-westo ed en westo di Liberia. Vejetantaro en litoro esas kompozata da marshi e manglieri. En nord-esto jacas basa monti. La maxim alta monto di lando esas Monto Nimba, en esto di lando, kun 1752 metri di altitudo, en la frontiero kun Ivora Rivo e Guinea. Monto Nimba anke esas la maxim alta monto di le altra du landi.

Klimato esas tropikala, kun forta pluvi de mayo til oktobro.

Ekonomio

Videz anke: Ekonomio di Liberia.

Liberia dependas de l'exportacajo di kauchuko e mineralo di fero. Lando anke havas diamanto, ligno, oro e potencialo por hidroelektrozeso.

Demografio

Populo partoprenas ad 16 aborijena rasala grupi, ed altra extera minoritati. Aborijena populo reprezentas preske 95% di totala populo di lando, la precipua grupo esas la kpelle.