Sudan

'جمهورية السودان Jumhuriyat as-Sudan Republic of Sudan Flago di Sudan Blazono di Sudan Chefurbo: Khartoum ·Lojanti: 639,538 (2008) Precipua urbo: Omdurman Oficala linguo: Araba, Angliana Guvernerio: Republiko ·Prezidisto: Omar Hasan Ahmad al-Bashir Surfaco: (16ma granda) ·Totala: 1,886,068 km² ·% aquo: ? Lojanti: (31ma granda) ·Totala: kontado: 30,894,000 (polemiko) (2008) ·Lojanto-denseso: 16,9 loj./km² Nacionala himno: Nahnu Jund Allah Jund Al-watan Pekunio: Pundo di Sudan Reto-kodo: .sd Precipua religio: islamo, 70,3%

Sudan esas lando en nord-esta Afrika, kun la maxim areo di Afrika. Lua vicina landi esas:

• en nordo, Egiptia,
• en esto, Eritrea ed Etiopia,
• en sudo, Sud-Sudan,
• en sud-westo, Centrafrika,
• en westo, Chad,
• en nord-westo, Libia.

En nord-esto jacas Reda maro.

Bazala fakti pri Sudan.

Historio

Anciena Sudan esis konocita kom Nubia, regiono di avana civilizeso. Arkeologiala evidentaji indikas homala prezenteso en la regiono cirkum 70.000 yari ante nun. Egiptiani guvernis Nubia de 1500 aK til aproxime 1000 aK. Li nomizis la regiono kom rejio di Kush, qua havis forta kulturala e religiala relati kun Egiptia.

Segun la tradiciono ye 540 un Bizantina misionero arivis en Nobatia e komencis introduktar kristanismo en la regiono, ma posible monofizita misioneri de Egiptia ja komencis konverti en la regiono ante. L'adopto di kristanismo riestablisis kulturala kontakto kun Mediterranea regiono. L'eklezio stimulis alfabetizuro per lua entrenita Egiptiana klerikali.

Islamo arivis en la regiono ye 661 de Egiptia. Ye 1093, Islama princo de Nubiana origino divenis rejulo di Dunqulah.

La nordo di moderna Sudan esis okupita da Egiptia ye 1820, e divenis Britaniana ed Egiptiana teritorio ye 1899. Sudan divenis nedependanta de Unionita Rejio e de Egiptia ye 1 di januaro 1956. Ma ante la nedependeso, interna milito komencis ye 1955 inter norda e suda Sudan. Populi en sudo timis la dominaco di guvernerio per dukteri de nordo. Ica interna konflikto lastis til 1972.

Ye 1983 komencis altra interna milito, di nordo kontre sudo, qua lastis til 2005. Ye 2003 komencis Darfur-milito, en la regiono di Darfur, westo di lando. Depos la yaro 2005 la Sud-Sudan havas autonomeso. Ca interkonsento finis la longa interna milito inter la nordo e la sudo dil Sudan. Ye la 9-ma di januaro 2011 decidos referendumo pri la nedependeso dil provinco. Ye 9 di julio 2011 Sud-Sudan oficale deklaris lua nedependeso di Sudan.

Politiko

Guvernerio: Sudan esas republiko (administrata despote). La chefo di stato e di guvernerio esas la prezidisto, nune generalo Omar Hasan Ahmad al-Bashir, qua regnas depos 1989.

Segun la 2005 konstituco, la legifanta povo esas kompozata da du chambri: basa chambro, kun 450 membri, e supra chambro, kun 50 membri.

Geografio

Regioni di Sudan. En verda esas konfliktoza regiono di Darfur.

Suli en nordo ed en centro di lando esas sabloza. En sudo predominacas argiloza suli.

Klimato: tropikala en sudo, dezerto en nordo.

La precipua rivero di lando esas Nilo, formata da uniono di Blua Nilo kun Blanka Nilo proxim Khartoum.

Ekonomio

Videz anke: Ekonomio di Sudan.

Precipua produkti di exportacajo: petrolo, kotono, sezamo, produkti ek bruti. Futura problemo por Sudan esas ke preske 85% di lua rezervi di petrolo jacis en Sud-Sudan, nune nedependanta.

Demografio

La maxim granda urbo esas Omdurman, en la metropolala regiono di Khartoum. Altra importanta urbi esas Khartoum, Norda Karthoun, Port Sudan, e Kassala.

• Kresko di habitanto-quanteso: 2,2 %

Kulturo

La precipua ed oficala lingui esas Araba ed Angliana. Altra importanta linguo esas Dinka. Lando havas plu 115 altra lingui.

Literaturo

Importanta nomi en Sudanana literaturo esas Muhsin Khalid, Leila Aboulela, Ra'ouf Mus'ad, Malkat Ed-Dar Mohamed, Tayeb Salih, e la poeti Al-ssadiq Al-raddi, Abed Elrahim Abu Zakrra, Gely Abdel Rahman, ed altra.

Religio

Ante la nedependeso di Sud-Sudan, cirkum 70% di Sudanana populo esis Islamo. Kristanismo e naturala religii formis la restajo. Kun la nedependeso di Sud-Sudan, hodie 97% di Sudanani esas islamo.