Guinea Bisau

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
República da Guiné-Bissau
Flag of Guinea-Bissau.svg Emblem of Guinea-Bissau.svg
Flago di Guinea Bisau Blazono di Guinea Bisau
Mapo di Guinea Bisau
Chefurbo: Bissau
·Habitanti: 407,424 (2007)
Precipua urbo: Bissau
Oficala linguo: Portugalana
Guvernerio: Republiko
·Prezidanto: Manuel Serifo Nhamadjo
·Chefa ministro: Domingos Simoes Pereira
Surfaco: (136ma granda)
·Totala: 36,544 km²
·% aquo: 22,4
Habitanti: (148ma granda)
·Totala: 1,586,000 (2005)
·Lojanto-denseso: 44 hab./km²
Nacionala himno: Esta é a Nossa Pátria Bem Amada
Pekunio: West-Afrikana Franko CFA
Reto-kodo: .gw
Precipua religio: tribuala religii 45,2%, islamo 39,9%

Guinea Bisau esas lando qua jacas en westal-Afrika. Lua vicina landi esas:

En westo jacas Oceano Atlantiko. La lando olim nomesis Portugalana Guinea.

Bazala fakti pri Guinea Bisau.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Guinea Bisau.

Guinea Bisau esis parto de Gabu Rejio e de Mali Imperio. Portugalani arivis en la regiono ye 1446. Kun la kunlaboro di lokala tribui, ol komencis komercar sklavi. Bissau esis fondita ye 1687 kom fortifikita portuo e komercala centro. Dum 19ma yarcento Portugalani okupis dop-lando di teritorio. La disputo kontre Britaniani pri la kontrolo di Bolama insulo esis solvita favoroza a Portugal da Usana prezidanto Ulysses S. Grant.

Guinea Bisau deklaris lua nedependeso de Portugal ye 24 di septembro 1973. Luís Cabral divenis lua unesma prezidanto e guvernis de 1973 til 14 di novembro 1980 kande il esis renversita da stato-stroko komandita da João Bernardo "Nino" Vieira. Vieira guvernis til 1984 e lando esis kontrolita da militarala konsilantaro.

L'unesma libera prezidantala elekto okuris ye 1994, vinkita da João Bernardo Vieira, ma militarala revolto renversis la prezidanto ye 1998 e konduktis lando ad interna milito. Nova elekto okuris ye 2000, vinkita da Kumba Ialá. Nova militarala revolto renversis Ialá ye 2003.

Ye 2005 nove okuris prezidantala elekto, vinkita da João Bernardo Vieira. Vieira guvernis til 2 di marto 2009 kande il esis asasinita da militisti. Raimundo Pereira asumis kom provizora prezidanto til la rezulto di nova prezidantala elekto, qua okuris ye 28 di junio 2009, vinkita da Malam Bacai Sanhá. La sequanta yaro, ye 1 di aprilo okuris armeala revolto, e chefministro Carlos Gomes Junior esis enkarcerigita en lia domo.

Politiko[redaktar | edit source]

Segun lua konstituco Guinea Bisau esas parlamentala republiko. Ante la guvernerio esis forte centraligita, ma pos 1991 lando havas multa politikala partisi. La chefo di stato esas la prezidanto, qua elektesas dal populo por 5-yara periodo. La chefministro esas la chefo di guvernerio, ed elektesas dal prezidanto pos konsultar la politikala partisi.

La parlamento havas unika chambro kun 100 membri, qui elektesas dal populo por 4-yara periodo.

João Bernardo Vieira qua guvernis lando de 1980 til 1999 pos stato-stroko ed esis ekpulsita de povo pos interna milito, esis elektita prezidanto ye 2005. Ma ye 2 di marto 2009 ilu esis mortigita dum nova stato-stroko. Raimundo Pereira asumis kom provizora prezidanto pos lia morto.

Ye 28 di junio 2009 okuris elekto en lando[1] vinkita da Malam Bacai Sanhá, qua asumis povo ye 8 di septembro 2009[2].

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Guinea Bisau.

Tereni en Guinea Bisau esas basi: la maxim alta monto havas 300 metri di altitudo. En esto, vejetantaro esas savano. En litoro esas plano, kovrata da marshi.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Guinea Bisau.

Guinea Bisau esas un di maxim povra landi dil mondo.

Demografio[redaktar | edit source]

La precipua rasala grupi di lando esas Fula e Mandinka. Altra grupi esas Balanta, Pepel, Manjaku e Mancanha.

Nur 14% di la populo parolas Portugalana; 44% parolas Kriol, la Portugalana kreolo. Altra Afrikana lingui esas parolata.

Kulturo[redaktar | edit source]

La precipua muzikala genero di lando nomizas Gumbe, qua esas poka konocata exterlande.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Bissau Digital. URL vidita ye 1 di aprilo 2009.
  2. Malam Bacai Sanhá toma posse como presidente de Guiné-Bissau - Folha Online, 8 de setembre de 2009


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sud-Afrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii

Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra

Ne agnoskata nedependesi
Somalilando | Puntlando