Historio di Afganistan

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

Segun arkeologiala studii, homi ja habitis nuna Afganistan cirkum 50,000 yari ante nun. Objekti de Paleolitiko, Mezolitiko, Neolitiko, Bronz-epoko e fer-epoko trovesis en la regiono. Afganistan habitesis da Indo-Ariana populi, e dum yarcenti esis parto di Macedonian imperio, Mauryan imperio de India, Mughal imperio, ed altra. Macedoni, komandita da Alexandros la Magna okupis la regiono dum la 4ma yarcento aK.

Un di la statui di Buddho en Bamiyan.

Mauryani trovis Budhismo de India e kontrolis la regiono til cirkum 185 aK. Dum l'unesma yarcento aK Partian imperio konquestis la regiono. Arabi komencis okupar Afganistan en 642 ed introduktis islama religio. En 870 Kabul okupesis da Arabi.

Habibullah Khan, emiro di Afganistan de 1901 til 1919.

Pos la morto di Nader Shah en 1747 la moderna stato di Afganistan establisesis. Afgani elektis Ahmad Shah Durrani lia chefo di stato. Konsiderita la fondinto di moderna Afghanistan,[1] Durrani konquestis teritorii de moderna Afganistan, Pakistan, la nuna Irakana provinci di Khorasan e Kohistan, ed anke Delhi en India[2]. Il vinkis Indiana Maratha imperio.

En oktobro 1782 Durrani mortis de naturala kauzi. Lia filiulo, Timur Sha sucedis il, e transferis la chef-urbo dil rejio de Kandahar por Kabul.

Dum la 19ma yarcento Britaniani atemptis konquestar la regiono. De 1839 til 1842, e de 1870 til 1880 okuris Angla-Afgana militi. Ye 6 di oktobro 1879 Britani okupis Kabul, ed en julio 1880 li siejis Kandahar. Lando dividesis en influo-sferi de Rusian imperio e de Unionita Rejio.

Ye la 19ma di agosto 1919 Afganistan divenis nedependanta de Unionita Rejio, kun rejio Amanullah Khan kom monarko. Lando esis monarkio til 1973, kande Mohammed Daoud Khan lansis stato-stroko e proklamis la republiko.

Kabul en 1978.

De 24 di decembro 1979 til 1989 Afganistan okupesis da Sovietana trupi. Kun la departo di Sovietani ye 1989, laika rejimo di Afganistan gradoze perdis povo en lando, specale pos 1992, kande nova Rusiana guvernerio . En 1994 10,000 personi mortis en Kabul kun atako di Mujahedini (Islama soldati), armizita da NATO . En 1996 Taliban asumis povo en Afganistan e proklamis Islama Emirato di Afganistan. En 2000 Taliban kontrolis preske 95% di lando.

Pos atenti ye 11 di septembro 2001 Usa invadis Afganistan e Taliban rejimo finis, ma nova rejimo ne obtenas politika stabileso en tota lando. En decembro 2009 Usana prezidanto Barack Obama anoncis l'augmento di militarala impliko en la lando, kun la sendajo di plu 30,000 soldati dum periodo di 6 monati[3].

Referi[redaktar | edit source]

  1. CIA. “Background:Afghanistan.
  2. Friedrich Engels (1857). “Afghanistan”.
  3. Obama to announce war strategy Associated Press. 1 di decembro 2009