Historio di Filipini

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Hispana galeono uzita en la komerco kun Filipini.

Parto di un skeleto trovita en Callao, Cagayan, probis ke homi ja habitis nuna Filipini cirkume 67,000 yari ante nun. Posible, Austroneziani de la sudo di Taiwan komencis arivar en l'insuli cirkum 4,000 aK. Dum la 14ma yarcento islama religio introduktesis en la sultanio di Sulu, inkluze l'insulo di Mindanao, nune parto di Filipini.

Fernão de Magalhães deskovris l'insuli en 1521. Hispaniani komencis koloniigo en 1565 e fondis Manila en 1571, qua divenis chef-urbo dil teritorio. Hispaniani introduktis latinal alfabeto, Gregoriala kalendario e skribita yuri, ed anke la kultivesi di maizo, ananaso e chokolado de Latinal Amerika[1]

Filipinana militala kaptiti dum Filipinana revoluciono, 1896.

Dum la 1800a yari, Filipina portui apertesas a mondala komerco, e chanji okuris en Filipina societo. Multa Hispaniani naskinta en Filipini (criollos) e ti kun mixurita acendenti (mestizos) divenis richa. L'enfluo di Hispana e Latina kolonieri sekularigis kirki e apertis por li guvernala ofici tradicionale okupita da Hispani naskinta en Iberia peninsulo (peninsulares). La idei di revoluciono anke expansis tra la insuli. En 1872 okuris mutino di kreoli en Cavite El Viejo, prekursoro di Filipina revoluciono[2].

En 1898 depos Hispana-Usana milito, Filipini divenis Usana protektorato. Usa pagis 20 milion dolari kom indemno a Hispania. Do, divenis klara por Filipiniani ke Usa ne aceptos la nedependo dil insuli. En 12 di junio 1898 Emilio Aguinaldo deklaris nedependo di Filipini, ma la sequanta yaro komencis Filipinan-Usana milito, qua lastis til 1902 kande l'Unesma Filipinana Republiko desaparis. Moro populo anke komencis rebeliono en 1899 en la sudo di lando, ma esis vinkita da Usa en 1913.

Til 1935 Usana prezidanto selektis la generala-guberniestro qua administris la teritorio. Ye la 8ma di februaro ta yaro la konstituco di la Republiko di Filipini aprobesis, e kreis la Komuneso di Filipini (Commonwealth of the Philippines) tamen sub Usana kontrolo ma en preparo por futura nedependo. Ta konstituco anke stimulis la kreado di nacionala linguo, Filipinana, bazata en lokala dialekti. Ye la 17ma di septembro 1935 okuris prezidantal elekti, e Manuel Quezón elektesis.

Dum la Duesma mondomilito, Japoniani komencis invadar l'insuli en 8 di decembro 1941. Manuel Quezon exilis su, e generalo Douglas McArthur, komandero di Usana trupi en l'extrema oriento, recevis ordini por abandonar l'insuli en marto 1942. En 8 di mayo sam yaro Japoniani okupis tota l'arkipelago, e l'okupeso lastis til 15 di agosto 1945, kande Japoniani perdis la milito. Dum Japonian okupeso, José Paciano Laurel esis la chefo di marioneto-stato kreita da Japoniani en Filipini.

Pos la vinkeso la Komuneso di Filipini riestablisesis. Prezidantal elekti okuris en aprilo 1946, e Manuel Roxas elektesis. En 4 di julio 1946 Filipini divenis nedependanta de Usa. Quankam, lando sufris kun politikala nestabileso kun ataki de komunista grupi en rurala regioni. prezidanto Ramón Magsaysay atemptis un rikonciliado.

En 1965 Ferdinand Marcos asumis povo unesma foyo. Kande il esis impedita di serchar lua 3ma foyo kom prezidanto, il deklaris militala legaro en 21 di septembro 1972 e asumis kom diktatoro. Il guvernis kun lua spozino Imelda Marcos. En 1986 okuris la Revoluciono di la Populala Povo, e Marcos aceptis disputar elekteso kontre Corazón Aquino, qua vinkis. Pos la vinko di Aquino, Marcos e lua spozino abandonis Filipini por vivar en Havayi[3].

Corazon Aquino, vidvo dil senatano Benigno Aquino, Jr. e l'unesma prezidanto pos la rejimo di Marcos, prizentis nova konstituco por Filipini, qua aprobesis en 1987. Quankam la demokratio rivivigesis, l'administro di Aquino anke konsideresis febla e nedocila, e multa stato-stroki atemptesis. Ici faktori, plu l'erupto di volkano Pinatubo en 1991, embarasis l'ekonomiala kresko dum elua guvernisteso.

En la prezidantal elekti la sequant yaro, Fidel Valdez Ramos elektesis, ed asumis povo en 30 di junio 1992.

Referi[redaktar | edit source]

  1. [Recopilación de las Leyes de Indias. Titulo Quince. De las Audiencias y Chancillerias Reales de las Indias (1680).
  2. Agoncillo, Teodoro A. (1990). History of the Filipino People (8th ed.). Garotech Publishing
  3. Aquino, Corazon. Corazon Aquino Speaks to Fulbrighters Washington, D.C. (1996-10-11). Retrieved on 15 di aprilo 2008