Filipini

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Republika ng Pilipinas
Republic of the Philippines
Flag of the Philippines.svg Coat of Arms of the Philippines.svg
Flago di Filipini Blazono di Filipini
Mapo di Filipini
Chefurbo: Manila
·Habitanti: 1,660,714[1] (2007)
Precipua urbo: Quezon City
Oficala linguo: Filipino, Angliana
Guvernerio: Republiko
·Prezidisto: Benigno Aquino III
Surfaco: (72ma granda)
·Totala: 299,764 km²
·% aquo: 0,61
Habitanti: (12ma granda)
·Totala: 91,983,000[2] (2009)
·Lojanto-denseso: 306,6 hab./km²
Nacionala himno: Lupang Hinirang
Pekunio: Peso di Filipini
Reto-kodo: .ph
Precipua religio: kristanismo 89,7% (katoliki: 82,4%)

Filipini esas lando e arkipelago en Azia formata da pluse 7 000 insuli.

Bazala fakti pri Filipini.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Filipini.

Fernão de Magalhães deskovris l'insuli ye 1521. Hispaniani komencis koloniigo ye 1565 e fondis Manila ye 1571, qua divenis chefurbo di teritorio. Hispaniani introduktis latinal alfabeto, Gregoriana kalendario e skribita yuri, ed anke la kultivesi di maizo, ananaso e chokolado de Latinal Amerika[3]

Dum la 1800a yari, Filipina portui esis apertita a mondala komerco, e chanji okuris en Filipina societo. Multa Hispaniani naskinta en Filipini (criollos) e ti kun mixurita acendenti (mestizos) divenis richa. La enfluo di Hispana e Latina kolonieri sekularigis kirki e apertis por li guvernala ofici tradicionale okupita da Hispani naskinta en Iberia peninsulo (peninsulares). La idei di revoluciono anke expansis tra la insuli. Ye 1872 okuris mutino di kreoli en Cavite El Viejo, prekursoro di Filipina revoluciono[4].

Ye 1898 depos Hispana-Usana milito, Filipini divenis Usana protektorato. Emilio Aguinaldo deklaris nedependeso ye 12 di junio 1898 ma esis vinkita da Usa.

Dum Duesma mondomilito, insuli esas okupita da Japoniani, depos 1941 til 1945. Kande Japoniani perdis milito, Usa ri-okupis ol.

Filipini divenis nedependanta de Usa ye 4 di julio 1946. Manuel Roxas esis lua unesma prezidisto. Quankam, lando sufris kun politikala nestabileso kun ataki de komunista grupi en rurala regioni. Prezidisto Ramón Magsaysay atemptis un rikonciliado.

Ye 1965 Ferdinand Marcos asumis povo unesma foyo. Kande il esis impedita di serchar lua 3ma foyo kom prezidisto, il deklaris militala legaro ye 21 di septembro 1972 e asumis kom diktatoro. Il guvernis kun lua spozino Imelda Marcos. Ye 1986 okuris la Revoluciono di la Populala Povo, e Marcos aceptis disputar elekteso kontre Corazón Aquino, qua vinkis. Pos la vinko di Aquino, Marcos e lua spozino abandonis Filipini por livar en Havayi[5].

Politiko[redaktar | edit source]

Filipini esas prezidantala republiko. Segun 1987 konstituco, la prezidisto esas elektita da populo por 6-yar-periodo. Ne existas chefa ministro. La nuna prezidisto esas Benigno Aquino III, pos 30 di junio 2010.

Ico esas la subdividuro di Filipina en Administrala regioni:

Regiono Titulo
Regiono di Nord-westala Luzon Regiono I
Regiono di Cagayan Valley Regiono II
Regiono di Central Luzon Regiono III
Regiono CALABARZON¹ ² Regiono IV-A
Regiono MIMAROPA¹ ² ³ Regiono IV-B
Regiono di Bicol Regiono V
Regiono di Westa Visayas³ Regiono VI
Regiono di Centrala Visayas Regiono VII
Regiono di Visayas Esto Regiono VIII
Regiono di Zamboanga Peninsulo Regiono IX
Regiono di Nordala Mindanao Regiono X
Regiono di Davao Regiono XI
Regiono SOCCSKSARGEN¹ Regiono XII
Regiono di Caraga Regiono XIII
Autonoma Regiono en islama Mindanao ARMM
Cordillera Administrala Regiono CAR
Regiono di Nacionala Chefurbo NCR

Geografio[redaktar | edit source]

Teritoriala limiti di Filipini.

De la 7 107 insuli di Filipini, la maxim granda esas Luzon (109 165 km²), e Mindanao (97 530 km²). La maxim alta monto esas Monto Apo, kun 2954 metri di altitudo, en Mindanao. La maxim longa fluvio esas Cagayan fluvio, kun 505 km di extenso.

Tropikala klimato predominacas en lando. Averajala temperaturo esas 26,5°C.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Filipini.

Demografio[redaktar | edit source]

Ye 2011 Filipini havis la 12ma granda populo dil mondo, kun plu kam 101 milioni lojanti[6]. La maxim granda urbo di lando esas Quezon City. Altra importanta urbi esas la chefurbo Manila, e Davao City.

Preske 80% di la populo profesas katolikismo, 10% esas protestanta, 5% islamo e 5% altra.

Kulturo[redaktar | edit source]

La kulturo di Filipini kombinas Estala e Westala influi. Tradicionala festi konocata kom barrio fiestas celebras patrona santi.

La literaturo di Filipini inkluzas verki en angliana, tagalog e Hispaniana. Un di maxim konocata autori de 19ma yarcento esis Francisco Balagtas. Altra importanta nomi esas Néstor Vicente Madali González, Nick Joaquin, F. Sionil Jose, e Alejandro Reyes Roces.

Ultre literaturo, religio (katolikismo) e kelka kostumi, un di maxim videbla Hispaniana influi esas la nomi e surnomi kun origino en Hispaniana linguo.

Referi[redaktar | edit source]

  1. "Population and Annual Growth Rates by Region, Province, and City/Municipality: 1995, 2000, 2007 National Statistics Office.
  2. World Population Prospects, Table A1
  3. [Recopilación de las Leyes de Indias. Titulo Quince. De las Audiencias y Chancillerias Reales de las Indias (1680).
  4. Agoncillo, Teodoro A. (1990). History of the Filipino People (8th ed.). Garotech Publishing
  5. Aquino, Corazon. Corazon Aquino Speaks to Fulbrighters Washington, D.C. (1996-10-11). Retrieved on 15 di aprilo 2008
  6. "Philippines" Internaciona monetala fondo

Extera ligili[redaktar | edit source]