Siria
| الجمهوريّة العربيّة السّوريّة Al-Jumhūriyyah al-ʿArabiyyah as-Sūriyyah
.svg)
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Siria esas lando qua jacas en Mez-Oriento. Lua vicini esas
Bazala fakti pri Siria.
Indexo |
[redaktar] Historio
La vorto Siria havas origino en Grekiana Σύριοι Syrioi, nomo donita a multa Asiriana populi. L'urbo di Ebla, fondita cirkum 3000 aK probable komercis kun Sumeriani, Amoriani e kun Egiptiana faraoni.
Romani anke konquestis la regiono e, dum 2ma e 3ma yarcenti, kelka Romana imperiestri esis naskita en Siria.
Ye 640 Islama generalo Khalid ibn al-Walid konquestis la regiono. Ye 1260 Mongoliani arivis kun armeo di 100 000 soldati. Dum 16ma yarcento ol divenis parto di Otoman imperio.
Dum l'Unesma mondo-milito Franciani e Britaniani projetis dividar ed okupar la regiono. Pos milito, Francia okupis Siria e Libano. Kun la falo di Franciana guvernerio ye 1940 dum la Duesma Mondo-milito, Siria divenis parto di Vichy Francia til 1941, kande Britaniani okupis ol. Siria deklaris nedependeso ye 1941 kom republiko, ma nur ye 1 di januaro 1944 lua nedependanta guvernerio esis rikonocita.
Malgre l'ekonomio kreskis forte pos la nedependeso, la politiko ne havis stabileso: de 1946 til 1956 Siria havis 20 chefa ministri e 4 konstituci. Dum ta periodo, Siriana judi ekmigris de lando vers Israel. Ye novembro ta yaro Siria signatis pakto kun Soviet-Uniono por permisar komunista influo super la guverno kambie avioni, tanki ed altra militarala equipaji[2]. Ta augmento di Siriana militarala povo desquietigis Turkia, qua timis ke Siria atemptis okupar İskenderun, historiala litijo inter la lu landi.
Politikala nestabileso di Siria pos 1954, lua paraleleso kun Egiptia pri extera politiki, e l'apelo di exterala chefeso di Gamal Abdel Nasser dum Suez-krizo kreis suporti en Siria pri l'uniono kun Egiptia[2]. Ye 1 di februaro 1958 Nasser e Siriana prezidisto Shukri al-Quwatli anoncis l'uniono di la du republiki e la kreado di Unionita Araba Republiko. Tota politikala partisi en Siria, inkluze komunisti, cesis aktivesi.
L'uniono kun Egiptia ne esis sucesoza, tamen. Ye 28 di septembro 1961 militarala stato-stroko komandita da Abd al-Karim al-Nahlawi riestablisis Siriana Araba Republiko.
[redaktar] Politiko
Siria esas formale un republiko, kun prezidisto e chefa ministro. Lua parlamento havas un chambro kun 240 membri, elektata por 4 yari. Lua konstituco esis adoptita ye 13 di marto 1971[3].
[redaktar] Geografio
Granda parto di Siria esas alta planajo kovrata da dezerto, quankam nord-westo di lando, apud Mediteraneo esas plene verda. Eufrati, lua maxim importanta fluvio, krucumas lando de nordo til esto.
Klimato en Siria esas sika e varma, e vintri esas temperema. En alta regioni povas okurar nivo dum vintro.
[redaktar] Ekonomio
 |
Videz anke: Ekonomio di Siria. |
La precipua produkto di Siriana ekonomio esas petrolo. Anke produktas naturala gaso, salo e fosfato.
L'agrokultivo kreskis pos la konstrukturo di l'aquobarilo di Tabka, e nune produktas precipue grani, kotono, olivo e legumi.
[redaktar] Demografio
Cirkum 87% de Siriani esas islami (74% sunniti e 13% shiiti) e 10%, o 2,5 milioni di personi, esas kristani.
La maxim granda urbo esas Aleppo. Altra granda urbi esas la chef-urbo, Damascus, e Homs.
[redaktar] Kulturo
En 14ma yarcento aK skribisti kreis kuneiforma alfabeto en l'urbo di Ugarit, nuna Ras Shamra. Arkeologiisti fondis evidentaji di un kulturo en la regiono qua prosperis dum sam epoko ke Mesopotamiana ed Egiptiana, ed esis tam richa kam la du.
Sirian autori kontributis por Arabiana literaturo, kun nomi kom Muhammad Maghout, Haidar Haidar, Ghada al-Samman, ed altri.
[redaktar] Referi
