El Salvador

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
República de El Salvador
Flag of El Salvador.svg Coats of arms of El Salvador.svg
Flago di Salvadoria Blazono di Salvadoria
Mapo di Salvadoria
Chefurbo: San Salvador
·Habitanti: 316 090 (kontado 2007)
Precipua urbo: San Salvador
Oficala linguo: Hispaniana
Guvernerio: Republiko
·Prezidisto: Carlos Mauricio Funes
Surfaco: (151ma granda)
·Totala: 21,041 km²
·% aquo: 1,4
Habitanti: (105ma granda)
·Totala: 7,066,403[1] (2008)
·Lojanto-denseso: 355,84 hab./km²
Nacionala himno: Saludemos la Patria orgullosos
Pekunio: Dolaro di Usa (pos 2001)[2]
Reto-kodo: .sv
Precipua religio: katolikismo (91,2%)

Salvadoria esas lando qua jacas en Centr-Amerika. Lua vicina landi esas:

En sudo jacas oceano Pacifiko.

Bazala fakti pri Salvadoria.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Salvadoria.

Hispaniani fondis l'unesma urbo en la regiono di nuna Salvadoria ye 1525[3]. L'unesma chef-urbo di lando, nune konocata kom Ciudad Vieja, esis fondita ye 1528. Ica urbo havis 50 o 60 domi[4].

Ye 1811 ed ye 1814 okuris rebelesi kontre Hispaniana dominio. Finale Salvadoria, kom parto di Centr-Amerikana Federuro divenis nedependanta de Hispania ye 15 di septembro 1821. Salvadoria divenis parto di la Federala Republiko di Centr-Amerika til 1839, kande la federulo esis dissolvita ed ol divenis nedependanta republiko.

De 1872 til 1898 Salvadoria atemptis re-establisar la Centr-Amerikana federuro, ma faliis. Kun stato-stroko en Salvadoria ye 1898, l'ideo mortis.

L'exportacajo di kafeo adportis granda profiti a poka familii, qua kontrolis Salvadoriana politiko, tam konservemi kam liberali, dum 19ma yarcento. Ye 1931 okuris stato-stroko, e generalo Maximiliano Hernández Martínez, un admiranto di fashismo, kaptis povo. Ilu represis violente l'indijena populo e rurala rezisto. Ye 1932 okuris La Matanza, nomo di la represo di rurala revolto komandita da revolucionisto Farabundo Martí kontre lua guvernerio, ke rezultis 30.000 personi mortigita, enkarcerigita o exilita.

De 1931 - kande generalo Maximiliano Hernández Martínez asumis povo pos stato-stroko - til 1979 Salvadoria esis regnita da militisti. Militarala rejimo finis kun stato-stroko qua renversis la generalo Carlos Humberto Romero e instalis la Revolucionala Uniono di Guvernerio de Salvadoria en povo. Ye 1980 esis fondita Fronto Farabundo Martí por Nacionala Libereso, e komencis interna milito en lando.

Ye 26 di marto 1982 okuris elekti por Nacionala Kongreso. Le deputati elektis civila prezidisto Álvaro Magaña, e guvernerio di Revolucionala Uniono finis. L'interna milito finis ye 1992, e Fronto Farabundo Martí divenis legala partiso.

Finale, ye 2009, Carlos Mauricio Funes, un membro di Fronto Farabundo Martí por Nacionala Libereso, esis elektita kom prezidisto di Salvadoria.

Politiko[redaktar | edit source]

Salvadoria esas prezidantala republiko. La prezidisto esas la chefo di stato e la chefo di guvernio. Lu esas elektata por 5-yara periodo, e ne povas reelektar. Nune esas Carlos Mauricio Funes.

La parlamento (Asamblea Legislativa) havas 1 chambro kun 84 membri, elektata por 3 yari. Lando havas 6 politikala partisi, la precipua esas ARENA - Alianza Republicana Nacionalista e FMLN - Frente Farabundo Martí para la Liberación Nacional.

Nuna konstituco di lando esis adoptita ye 15 di decembro 1983[5].

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Salvadoria.

Salvadoria esas la min granda lando di Centr-Amerika. Ol havas 203 km di frontiero kun Guatemala e 342 km kun Honduras. Ne havas litoro en Karibeano.

Lua klimato esas tropikala kun influo di altitudo en kelka regioni. Pluvala sezono okuras de mayo til oktobro. En sudo di lando, pluvo povas superesar 2000 mm.

La maxim alta monto di lando esas Cerro El Pital, kun 2730 metri di altitudo. Lua maxim granda fluvio esas Lempa.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Salvadoria.

Malgre lando sufris diversa naturala dezastri dum lua historio, Salvadoria nune havas stabila ekonomio. Segun Mondala Banko ol havas la 3ma granda ekonomio di Centr-Amerika. Ye 1 di januaro 2001 Salvadoria adoptis dolaro di Usa kom pekunio alonge Salvadoriana Colón.

Demografio[redaktar | edit source]

La populo di Salvadoria kreskis de 1,9 milioni lojanti ye 1940 til 4,7 milioni lojanti ye 1984[6]. Ye 2007 okuris kontado en la populo, qua prezentis 5 744 113 lojanti[7], ma ica cifro esas konsiderata kontroversa, nam exemple en San Salvador on existas 316 090 lojanti, ma 287 615 povas votar[7]. Ica significas ke nur 10% di totala lojanti esas minora 18 yari evo[7]. Cirkum 90% di la populo esas mestico, 9% deklaris esar blanki, ed 1% esas indijeni. Preske ne existas personi de Afrikana decendo en lando.

Kulturo[redaktar | edit source]

Tradicionala muzikala grupo di Salvadoria.

Kom altra Centr-Amerikana landi, la kustumi di Salvadoria havas influi de Hispaniana e Centr-Amerikana indijeni. Katolik eklezio exercas granda influo en lokala kulturo. Arkiepiskopo Óscar Romero esas konsiderata lokala heroo, por rezistar kontre violaci di homala yuri dum Salvadoriana interna milito. Lando havas poka Afrikana influo kom rezulto di un lego kreita da Hispaniani dum la 17ma yarcento e mantenita pos la nedependeso til 1980a yari, ke interdiktis l'eniro di Afrikani en lando.

Importanta Salvadorian autori esis Francisco Gavidia (1863-1955), Salarrué (1899-1975), Claudia Lars, ed altre.

Tradicionala muziko di Salvadoria havas Maya, Pipil ed Hispaniana influi. Nune populala ritmi esas salsa e cumbia - kun influi de Kuba, Kolumbia e Mexikia, ed anke hip hop e reggaeton.

Religio[redaktar | edit source]

Segun 2008 statistiko, 52,6% di Salvadoriani esas katoliki e 27,9% esas protestanta[8].

Referi[redaktar | edit source]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:
  1. CIA The World Factbook. Retrieved March 17 2009 (populo)
  2. CIA - The World Factbook. Retreivend March 17 2009 (ekonomio)
  3. Diccionario Geográfico de El Salvador, p. 1262.
  4. Historia de El Salvador, Tomo I, p. 80.
  5. http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/ElSal/constitucion.pdf
  6. "El Salvador - Populational Growth and Age Distribution - Library of Congress Country Studies
  7. 7.0 7.1 7.2 Censo y padrón no coinciden La Prensa Gráfica
  8. International Religious Freedom Report 2009