Centro-westala regiono (Brazilia)
Centro-westala regiono di Brazilia (en Portugalana Região Centro-Oeste do Brasil) esas geografiala regiono di Brazilia kompozata da Federala Distrikto (Brasília) e 3 stati: Goiás, Mato Grosso e Mato Grosso do Sul. Ol jacas sur 1.606.371,5 km², qua reprezentas 18,9% di totala surfaco di lando, ed esas la 4ma maxim populoza regiono di lando, kun 14,050,340 lojanti segun kontado 2010[1].
Ta subdividuro - Centro-westala regiono - nek politikala nek administrala, nur havas geografiala signifiko. Lua 3 stati e la federala distrikto havas simila peizaji e klimato, kun prepondoro di savano e tropikala klimato kun du sezoni, un sika ed un pluvoza.
Indexo |
Historio [redaktar]
Indijeni esis l'unesma habitanti di Centro-westala regiono. Ye 17ma yarcento bandeirantes (Braziliana e Portugalana exploreri) eniris la regiono en sercho di oro e precoza roki, kom diamanti. Li fondis urbi kom Meia Ponte, Pirenópolis, Goiás e Cuiabá. Pos, farmeyi de Sao Paulo e Minas Gerais introduktis boviari en la regiono. Por defendar frontieri, on konstruktis armeala fortresi, kom Forte Coimbra, origino dil urbo di Corumbá.
Dum komenco di 20ma yarcento esis konstruktita fervoyo Noroeste do Brasil. Ye 24 di oktobro 1933 Goiânia esis inaugurita e remplasis Goiás kom chef-urbo di Goiás. Dum 1950a yari la konstrukturo di Brasília, nuna chef-urbo di Brazilia inaugurita ye 21 di aprilo 1960, anke kontributis por augmentar la populo di la regiono e por plubonigar l'infrastrukturo di voyi e fervoyi.
Dum 1970a yari la populo di Mato Grosso komencis augmentar kun l'arivo di gauchos, catarinenses e paranaenses, personi naskinta en Rio Grande do Sul, Santa Catarina e Paraná, respektive. Gauchos, catarinenses e Paranaenses inktroduktis kultivo di soyo en la regiono di cerrado (Braziliana savano). Ye 1979 sudo di Mato Grosso esis separita e transformita en nova stato, Mato Grosso do Sul.
Geografio [redaktar]
En Centro-westala regiono predominacas varma tropikala klimato kun du sezoni (sika e pluvoza) e vejetantaro di cerrado kun arbori basa e dispersita. Suli en la regiono esas generale olda e kontenas poka nutrivi por planti.
Reliefo [redaktar]
Granda parto di la regiono esas plana, e l'altitudo superigas 1,000 metri nur en mikra regioni. En la regiono di Pantanal Matogrossense l'altitudo ne superigas 200 metri sur la mar-nivelo ecepte en izolata monti.
Sisadek du kilometri norde Cuiabá on existas platajo kun cirkum 600 metri di altitudo nomizita Chapada dos Guimarães. Ta platajo jacas en un zono di transito inter Equatorala foresto (Amazoniana foresto) e cerrado (savano).
Vejetantaro [redaktar]
Granda parto di originala vejetantaro di regiono esis cerrado, Braziliana savano. En nordo di Mato Grosso on havas equatorala foresto. En sud-westo ed en westo til la frontieri kun Bolivia e Paraguay on havas komplexa ed inundebla vejetantaro di Pantanal, formata da mixuro di naturala pastureyo kun arbori de cerrado e de Amazoniana foresto. Dum 6 monati omna yari Pantanal subisas granda inundadi.
Klimato [redaktar]
Predominacas varma tropikala klimato kun du sezoni: sika de mayo til oktobro (vintro) e pluvoza de novembro til aprilo (fino di printempo til komenco di autuno). Averajala pluvo varias de 800 mm til 1,600 mm omna yari. En nordo di Mato Grosso on havas Equatorala klimato kun intensa pluvi. En extrema sudo di Mato Grosso do Sul havas subtropikala klimato, en qui la temperaturi povas falar infre 18ºC dum vintro[2].
Hidrografio [redaktar]
Quar granda fluvio-baseni drenas la regiono: Paraná fluvio, Paraguay fluvio, Araguaia-Tocantins ed Amazon. En esto di la regiono, kelka riveri fluas vers São Francisco fluvio. En l'ekologiala rezerveyo Águas Emendadas kreita ye 1968 50 km de Brasília[3][4] on existas un lageto ube naskas fluvii de du hidrografiala baseni, Tocantins e Paraná.
En simpla skemo, baseno Tocantins-Araguaia okupas nord-esto de la regiono, dum ke Amazoniana baseno okupas nord-westo, Paraguay baseno okupas sud-westo e Paraná baseno okupas sud-esto.
En westo di la regiono Paraguay fluvio servas kom naturala frontiero inter Bolivia, Paraguay e Brazilia, dum ke Paraná fluvio servas kom naturala bordero kun Sao Paulo e Paraná.
Ekonomio [redaktar]
Granda parto di populo de Centro-westala regiono vivas en urbi, dum ke en extensa rurala zoni on vivas poka personi. La precipua rurala aktivesi esas edukado di boviari por furnisar karno, e l'agrokultivo di soyo en extensa domeni. Altra importanta kultivi esas rizo, kotono, kafeo e maizo en sudo e sud-esto di Goiás e sudo di Mato Grosso do Sul, arakido en sudo di Goiás, e frumento en sudo di Mato Grosso do Sul. La maxim granda urbi de la regiono esas regionala centri por komerco e servadi e koncentras kelka industrii, precipue alimenti e drinkaji, stofi, transformo di ligno e minerala produkti ed, en Goiás, anke automobili (Mitsubishi Motors) e medikamenti.
Malgre la regiono havas plu kam 4 bovi per singla habitanto e Mato Grosso kune Goiás havas 15% di tota bovi de Brazilia, naturala pastureyi de la regiono ne esas bona. L'animali qua furnisos karno esas transportata vers stato di Sao Paulo - ube pastureyi esas plu bona - por augmentar pezo.
Turismo [redaktar]
Centro-westala regiono havas diversa naturala atraktadi por turisti: Chapada dos Guimarães, Chapada dos Veadeiros, Nacionala Parko di Emas, Pantanal Matogrossense, l'urbo di Brasília e lua moderna arkitekturo, historiala urbi kom Goiás e Pirenópolis, lagi, kaverni, fluvii e kaskadi de Bonito, edc. Kelka regioni, kom Pantanal, Paraná e Paraguay fluvii e lua enfluanti, l'urbo di Bonito, Chapada dos Guimarães ed altra havas potencialo por augmentar multe ekologiala turismo o sportala peskado.
| Kuntara landala produkto di Centro-westala regiono (Fonto:IBGE/2004) | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Stato | KLP mili di R$ |
% di nacionala KLP |
% di regionala KLP |
KLP per persono |
% di regionala KLP per persono |
| Federala distrikto | 80,517,409 | 3.75% | 42.34% | 34,510 | 41.7% |
| Goiás | 50,536,490 | 2.35% | 26.58% | 8,992 | 16.4% |
| Mato Grosso | 37,446,498 | 1.74% | 19.69% | 13,365 | 22.2% |
| Mato Grosso do Sul | 21,642,528 | 1.01% | 11.38% | 9,557 | 19.7% |
| Centro-westala regiono | 190,141,788 | 8.85% | 100% | 14,382 | 100% |
Demografio [redaktar]
Kun 14,050,340 lojanti segun demografiala kontado 2010, Centro-westala regiono esas poka populoza. Lua totala populo esas infre ad Minas Gerais e Rio de Janeiro, stati kun surfaci multa infre a la regiono. Kun 8,75 lojanti per km² ol esas hemo por 7% Braziliani. Goiás esas lua maxim populoza stato, dum ke Mato Grosso e Mato Grosso do Sul havas totala populi equivalanta Brasília.
| Urbo | Populo (kontado 2010) |
|---|---|
| Brasília | 2,469,489 |
| Goiânia | 1,256,414 |
| Campo Grande | 766,461 |
| Cuiabá | 530,308 |
| Aparecida de Goiânia | 442,978 |
| Anápolis | 324,303 |
| Várzea Grande | 248,130 |
| Dourados | 191,638 |
| Rondonópolis | 189,975 |
Plu kam 50% de lua populo esas blanka, e 43% misanga. Nigra esas 5,7%. La regiono anke esas hemo por diversa indijena tribui. En Indijena Parko di Xingu, un di maxim importanta de la regiono, on vivas 20 diferenta tribui. Indijeni generale vivas de agrokultivo, peskado e chaso.
Dum e pos 1970a yari granda nombro di personi de sudo di Brazilia (paranaenses, catarinenses e gauchos, respektive de Paraná, Santa Catarina e Rio Grande do Sul) arivis en la regiono. Ta populo stimulis l'expando di agrokultivo en la regiono, specale soyo.
