Nord-estala regiono (Brazilia)

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Nord-estala regiono di Brazilia

Nord-estala regiono di Brazilia (en la Portugalana: Região Nordeste do Brasil) esas geografiala regiono di Brazilia konsistanta ek 9 stati: Maranhão, Piauí, Ceará, Rio Grande do Norte, Paraíba, Pernambuco, Alagoas, Sergipe e Bahia. Ol havas totala surfaco de 1,558,196 km², qua reprezentas 18,26% de la totala surfaco di la lando. Ca subdividuro - Nord-estala regiono - esas nek politikala nek administrala, havante signifiko nur geografiala. Lua 9 stati generale havas simila peizaji ed ekonomii.

La 2ma segun totala habitantaro, ol havis 53,078,137 habitanti segun la kontado 2010, quo reprezentas 28% de totala habitantaro di Brazilia. Ol kontenas 3 metropolala regioni karakterizata da plurspeca industrio e komerco e plu kam 2 milion habitanti single: Salvador, Recife e Fortaleza.

Karnavalo en Recife.

La regiono esas famoza en Brazilia por lua bela plaji e richa kulturo (unika folkloro, muziko, koquarto literaturo), lua Karnavalo - precipue en Salvador, Olinda e Recife - e la festi di Santa Iohannes, Santa Petrus e Santa Antonius en l'urbi Caruaru, Campina Grande ed altri. Anke plaji quala Porto de Galinhas, Jericoacoara, Canoa Quebrada, la plaji Fernando de Noronha, Genipabu, Maragogi, Itamaracá, Ilhéus e Porto Seguro, e la karnavali di Olinda, Recife e Salvador atraktas exterlandana turisti, precipue de Europa (Portugal, Hispania, Italia, Germania). Anke konocata esas lua sociala problemo pro ekmigro da habitanti de la regiono nomizita sertão, qua konsequas de lia skarsa viv-moyeni dum longa periodi di sikeso qui eventas en ta regiono.

Historio[redaktar | edit source]

Desembarko da Pedro Álvares Cabral en Porto Seguro, Bahia en 1500, observata da indijeni. Pikturo da Oscar Pereira da Silva.

Kande la Europani arivis en la regiono, ol esis habitata da multa indijena populi, precipue de la tupi-guarani-familio. L'oficala deskovro di Brazilia eventis ye la 22 di aprilo 1500 en la nuna Porto Seguro, Bahia. Anke en la nuna stato di Bahia fondesis l'unesma chef-urbo di Brazilia, Salvador, ye la 29 di marto 1549.

Dum la 16ma e la 17ma yarcenti Franci e Nederlandani okupis parti di la regiono dum kurta periodi:

  • Dum la 16ma yarcento la Franci, helpate da indijena tribui enemika dil Portugalani, explotis ligni por obtenar reda kolorizivo olim uzata por tintar stofi. Li ekpulsesis de la regiono di nuna Natal pos batalio ye la 25 di decembro 1597,
  • En marto 1612 la Franci fondis en la kolonio, pose konocata kom "Equinoxala Francia", urbeto nomizita Saint Louis, nune São Luís, ma li ekpulsesis en 1615 dal Portugalani,
  • En 1624 la Nederlandani okupis Salvador ma ekpulsesis en la sequanta yaro. En 1630 li invadis Pernambuco ed ekpulsesis erste en 1654. Dum l'okupeso di Pernambuco li kontrolis la komerco di sukro e furnisis pekunio a l'agrokultivisti di sukrokano. Kande li ekpulsesis en 1654, li kontrabandis burjoni di sukrokano a Nederlandan Antili. Balde la Nederlandani komencis produktar sukro en Antili, por exportacar ad Europa. To dekadigis la produktado di sukro en Nord-esto.

La produktado di sukro stimulis anke l'importacado di sklavi de Afrika al regiono. Multa sklavi fugis de plantacerii ed organizis su en komunitati konocata kom quilombos. La maxim konocata esis Quilombo dos Palmares, qua destruktesis erste en 1694. Lua chefo, Zumbi dos Palmares, esis kaptita e mortigita (senkapigita) da Portugalani.

En 1798 fondesis en Salvador movado qua favoris la nedependo de Portugal, la establiso di republikala rejimo e la fino di sklaveso. Ta movado divenis konocata en la Portugalana linguo kom Conjuração dos Alfaiates o Conjuração Baiana ("Konspiro dil Taliori" o "Bahiana Konspiro"). On denuncis ta movado, arestis lua chefi e pendis quar de li per jibeto. En 1824, du yari pos la Braziliana nedependo, la Konfederuro di Equatoro, movado kontre l'absolutismo dil imperiestro Pedro 1ma, fondesis en la regiono e favoris lua nedependo kom republiko. Ye la 2 di julio 1824 Manuel de Carvalho Pais de Andrade deklaris la nedependo di Pernambuco, ma Pedro 1ma sendis admiralo Thomas Cochrane por kombatar la konfederuro, qua vinkesis, e lua chefi arestesis. Un de lua chefi, monako Joaquim do Amor Divino Caneca, paf-mortigesis ye la 13 di januaro 1825.

En la 19ma yarcento, kande komencis la ekonomiala periodo konocata kom Ciclo da Borracha ("ciklo dil kauchuko") en Norda Regiono multa habitanti de Nord-estala regiono ekmigris ad Amazonas, Pará ed Acre por explotar kauchuko. Ta ekmigro kreskis precipue pos 1877, kande eventis grava sikeso en Nord-esto. La Nord-estani havis la tasko koloniigar la regiono di Acre, que en ta epoko esis Boliviana teritorio. Pos milito en la komenco di la 20ma yarcento on signatis paco-pakto en 1903 (Petrópolis-kontrato), qua establisis la posedo di Acre kom Braziliana.

Dum la historio di Brazilia, multa skriptisti, intelektozi e politikisti naskis o habitis en la regiono, exemple la yuristo Rui Barbosa, la skriptisti José de Alencar, Castro Alves, José Lins do Rego, Ariano Suassuna, José Américo de Almeida, Jorge Amado, Zélia Gattai e João Ubaldo Ribeiro, la politikisti Joaquim Nabuco, Sílvio Romero, José Linhares, Miguel Arraes e José Sarney, l'ekonomikisto e politikisto Celso Furtado, l'ex-prezidanti e militisti Deodoro da Fonseca, Floriano Peixoto e Castelo Branco, e José Inácio de Abreu e Lima, militestro, jurnalisto e skriptisto qua partoprenis la nedependo-procedo di Hispana kolonii en Amerika. Ultre la skiptisti, altra notora artisti di la regiono esas la skultisti Francisco Brennand e Mestre Vitalino, la piktisti e skultisti Ademir Martins e Romero Britto, e la piktisti Pedro Américo, Vicente do Rego Monteiro e Carybé. Anke la prezidinto Luiz Inácio Lula da Silva, ex-sindikatano, naskis en la regiono.

Vejetantaro[redaktar | edit source]

Vejetantaro di Caatinga en Bahia.

Mar-fora, la regiono havas mi-arida klimato en la regiono konocata kom Caatinga, qua povas subisar intensa sikesi dum preske un yaro. Caatinga, di qua la nomo konsistas ek du tupi-vorti, Caa (foresto) e tinga (sika), esas kovrata da vejetantaro qua rezistas sikeso e perdas lua folii dum sika monati, o da kaktusi.

Mata de Cocais en Ceará.

En Maranhão e parto di Piauí la vejetantaro, konsistanta ek palmieri e konocata kom Mata de Cocais, divenas plu humida kande on voyajas adweste. Proxim la litoro existis tropikala foresto konocata kom Mata Atlântica, nune preske extingita en multa regioni. Ta regiono, plu humida, koncentras granda parto di la habitantaro di la regiono. Inter caatinga e mata Atlântica existas transirala zono konocata kom agreste. En ta regiono, pro l'altitudo, la klimato esas min varma e plu pluvoza kam en la mi-arida caatinga.

Ekonomio[redaktar | edit source]

La digo Paulo Afonso furnisas hidroelektrala energio al Nord-estala regiono.

La precipua agrokultivala produkturi di la regiono esas sukro, kotono e kakao, ed anke extensala edukado di bovari - agado importanta en sertão, ma afektata da longa periodi di sikeso. En recenta yari on komencis kultivar frukti por exportacado en la valo di São Francisco fluvio ed en Rio Grande do Norte. En la litori di Bahia e Rio Grande do Norte on explotas petrolo.

Dentel-artizano en Ceará.

La industrio koncentresas precipue en la metropolala regioni di Salvador (mekanikala, automobili, petrolo, plastiki, nutrivi, drinkaji, stofi), Recife (mashini, drinkaji e nutrivi) e Fortaleza (pedovesti, stofi, nutrivi e drinkaji). Dum la 1990a yari Ford Motor Co. inauguris lua duesma Braziliana instaluro por fabrikar automobili en Camaçari, urbo en la metropolala regiono di Salvador.

Anke la famoza regionala mestieri esas importanta entrateno por multa familii. Exemple la dentelisti en Ceará, e la mestiero di argila figuri ed objekti en Pernambuco.

Parto di l'energio konsumata en la regiono havas hidroelektral origino. La precipua hidroelektrikala centrali esas Paulo Afonso e Xingó, en São Francisco fluvio. La termoelektrala centrali furnisas l'altra parto.

Turismo[redaktar | edit source]

Pelourinho, historiala loko en l'urbo Salvador.

Turismo esas importanta fonto di revenui en kelka regioni. Litorala regioni quala Porto de Galinhas, Maragogi, Fernando de Noronha, Porto Seguro, la plajo di Pipa en Natal, Canoa Quebrada, Jericoacoara, l'urbi Recife, Salvador, Maceió, Fortaleza ed altra loki recevas granda nombro de Braziliana ed exterlandana turisti omnayare, qui vizitas lua bela plaji.

Altra importanta atrakto por turisti esas festi quala karnavalo, en Salvador Olinda e Recife, e festi dil tri populala santi - Santa Antonius, Santa Iohannes e Santa Petrus - en Campina Grande e Caruaru en junio.

On ne povas obliviar la religiala turismo qua eventas omnayare en Juazeiro do Norte, Ceará, homaje katolika sacerdoto Cícero Romão Batista (Padre Cícero, "paroko Cícero"). Lore mili de personi arivas en l'urbo precipue en la dii 24 di marto (lia nasko-dio) e 20 di julio (lia morto-dio) ed anke en septembro (homaje Nia Siorino di Dolori) en granda demonstro di fido e devoco.[1]

Kuntara landala produkto di la regiono (Fonto:IBGE/2008)
Stato Rango en la Braziliana ekonomio KLP (milioni de R$) KLP por persono en R$
Bahia 7ma 121,508 8,378
Pernambuco 10ma 70,441 8,065
Ceará 12ma 60,099 7,112
Maranhão 16ma 38,487 6,104
Paraíba 18ma 25,697 6,866
Rio Grande do Norte 19ma 25,481 8,203
Alagoas 20ma 19,552 6,227
Sergipe 21ma 19,447 9,779
Piauí 23ma 16,761 5,373

Demografio[redaktar | edit source]

Fortaleza esas la duesma maxim granda urbo dil regiono.
Urbo Habitantaro en 2009
Salvador 2,998,056
Fortaleza 2,505,552
Recife 1,561,659
São Luís 997,098
Maceió 936,314
Natal 806,203
Teresina 802,537
João Pessoa 702,235
Jaboatão 687,688
Feira de Santana 591,707
Aracaju 544,039

Segun la kontado 2010, plu kam 53 milion homi habitas la regiono. La habitantaro koncentras su proxim la litoro. Existas tri metropolala regioni havanta plu kam 2 milion habitanti single: Recife - la maxim granda -, Salvador e Fortaleza.

La Nord-estala populo konsistas ek ulsorta mixuro de tri rasala grupi: blanka, nigra ed indijena. En Ceará, Paraíba, Rio Grande do Norte e weste di Pernambuco predominas la mixuro de blanki ed indijeni. Cirkume 1/4 de Nord-estala populo havas Europana ancestri, precipue Portugalani, ma recenta ciencala inquesti deskovris ke cirkume 19% del blanki di la regiono havas Nederlandana ancestri[2], konseque de Nederlandan invadi dum 17ma yarcento. En Bahia, precipue en la regiono Salvador, existas granda koncentreso di personi kun Afrikana ancestri.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Férias Brasil. Juazeiro do Norte - Guia de Viagem. URL vidita ye 26 di novembro 2013.
  2. Revista Ciência Hoje