Suda regiono (Brazilia)

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Suda regiono di Brazilia

Suda regiono di Brazilia (en la Portugalana: Região Sul do Brasil) esas geografiala regiono di Brazilia konsistanta ek 4 stati: Paraná, Santa Catarina e Rio Grande do Sul. Ol havas totala surfaco de 576,409.6 km², qua reprezentas cirkume 7% de la totala surfaco di la lando, ed esas la 3ma maxim habitata regiono di la lando, havante 27,384,815 habitanti segun la kontado 2010[1]. Ol havas la maxim granda IHD di Brazilia - 0.831 - e preske 95% de lua habitantaro savas lektar e skribar.

Ca subdividuro - Suda regiono - esas nek politikala nek administrala, havante signifiko nur geografiala. Lua 3 stati generale havas simila peizaji ed ekonomii.

Historio[redaktar | edit source]

Ruini di São Miguel das Missões, jezuita misiono en Rio Grande do Sul.

Lua unesma habitanti esis indijeni, precipue Guarani, kaingang e charrua. De la 16ma yarcento til la fino di la 18ma yarcento la regiono esis objekto di disputo inter Portugal e Hispania, pro ke la limito inter la kolonii di la du landi ne esis klara. La Portugalani komencis la koloniigo di la litoro e fondis l'urbo Laguna en 1676. La Hispani koloniigis mar-fore, e pos 1682 Hispana jezuiti fondis la "sep urbeti di misioni" en nuna Rio Grande do Sul. Dum la 16ma e 17ma yarcenti bandeirantes (Braziliana e Portugalana pionira exploreri) eniris la regiono por kaptar indijeni kun la skopo uzar li kom sklavi, kontre la volo dal jezuiti.

En 1750 Madrid-kontrato agnoskis la nuna Rio Grande do Sul e granda parto de nuna Santa Catarina kom Portugalana teritorio, ed en 1759 Markezo de Pombal imperis jezuiti abandonar Portugalana teritorii. En 1807 kreesis la kapitanio di Rio Grande do Sul. En 1811 Portugalana e Braziliana trupi okupis nuna Uruguay, qua divenis Cisplatina provinco. En 1824, du yari pos la nedependo di Brazilia, l'unesma enmigranti, de Germania, komencis arivar en Rio Grande do Sul.

De 1825 til 1828 eventis milito por la nedependo di Cisplatina provinco, nune Uruguay. Ye 20 di februaro 1827 en Ituzaingó-batalio, cirkum la a urbo Santa Maria en Rio Grande do Sul, Arjentiniana ed Uruguayana trupi vinkis la Braziliani. Ye 27 di agosto 1828 Brazilia agnoskis la nedependo di Uruguay.

Atako kun kavali dum Farrapos-milito, pikturo Guilherme Litran.

De 20 di septembro 1835 til 1845 eventis la t.n. Farrapos-milito en la provinco di Rio Grande do Sul. La provinco probis divenar nedependanta, e luktis kontre l'absenteso di autonomio di Braziliana provinci. Revolucioneri recevis la helpo da Giuseppe Garibaldi e havis kom un de lia chefi Bento Gonçalves da Silva, qua divenis l'unesma prezidanto di Rio Grande do Sul. Li vinkis kelka batalii e helpis fondar "Juliana republiko" en Santa Catarina, qua duris kurte. Pos kelka decidiganta vinki dal imperiali, ye 1 di marto 1845 paco-pakto signatesis.

De 1864 til 1870 eventis Triopla Alianco milito, pos ke Paraguay, krucuminte Arjentiniana provinco di Misiones, atakis Rio Grande do Sul. Uruguay ed Arjentinia bataliis alonge Brazilia kontre Paraguay. Ye 18 di septembro 1865 Paraguayani kapitulacis en Uruguaiana ed abandonis la regiono, ma la milito duris en Paraguayana teritorio til la morto di la diktatoro Francisco Solano López.

Dum la 19ma yarcento duris l'eniro da Europana enmigranti, precipue Italiani e Germani, ma anke mikra grupi de Poloni, Rusi ed altri. L'Italiani fondis plura urbi, exemple Bento Gonçalves e Garibaldi, e la Germani fondis altra urbi, exemple Canela e Gramado en montala regiono nomizita Serra Gaúcha. Dum la komenco di la 20ma yarcento la lasta frontiera limito kun Arjentinia esis establisita kun la helpo da Usana prezidanto Grover Cleveland. La lasta regiono koloniigita en la sudo di Brazilia esis nordal e westal Paraná, dum 1930a e 1940a yari, kun l'expanso di la produktado di kafeo. Japoniani, Arabied altra ne-Europana populi, same kam filii di enmigranti e Braziliani de altra stati, koloniigis ta regiono. En 1970a yari pro l'ecesanta subdividuro di tereni por heredajo, pro l'exhausteso di suli en kelka regioni di Rio Grande do Sul e pro l'inundado di tereni por konstruktar Itaipu hidrobarilo eventis ekmigro da habitanti de Rio Grande do Sul e Paraná vers altra regioni, exemple Centro-westala regiono di Brazilia o vers Paraguay (l'origino dil nomizita brasiguaios).

Populo[redaktar | edit source]

Rejini di Oktoberfest en Santa Cruz do Sul, Santa Catarina, urbo koloniigita da Germaniani.
Lula da Silva parolas kun la rejini dil Festo di Vit-bero en Caxias do Sul, urbo kolonigiita da Italiani.
Gaucho en Rio Grande do Sul.
Azelene Kaingang, indijena sociologiistino naskinta en Rio Grande do Sul, de rasala grupo kaingang.

Expresiva nombro di habitanti de la sudo di Brazilia decendas de Europani qua ekmigris vers la regiono, specale Italiani en la tri stati e Germaniani en Santa Catarina e Rio Grande do Sul. Ta enmigranti fondis kelka urbi, exemple Caxias do Sul, Bento Gonçalves e Garibaldi (Italiani), Gramado, Canela e Nova Petrópolis (Germani). Altra importanta Europana ekmigranti esis Ukrainiani en Paraná, Acoriani en Florianópolis ed en Rio Grande do Sul, e mikra grupi di Rusi e Poloniani. En frontierala urbi kom Foz do Iguaçu, Uruguaiana e Chuí on existas personi de Mez-Oriento e de anciena Otoman imperio, specale Siriani, Libanani ed Armeniani. Japoniani koloniigis nordo di Paraná por kultivar kafeo. Recente, Chiniani, de kontinento e de Taiwan, establisis su en frontieri kun Paraguay, Arjentinia ed Uruguay por komercar.

Gaucho dezignas en Portugalana l'habitanto di Rio Grande do Sul, ma anke nomizas l'habitanto di Pampa en Brazilia, Uruguay ed Arjentinia, generale mestico de blanki (Portugalani, Hispaniani) kun kelka Afrikana ed indijena sango (de rasi charrua e guarani). On anke existas mikra grupi di decendanti de Afrikani en la tri stati, e di pura indijeni de rasi Guarani e Kaingang en Rio Grande do Sul e Paraná. On anke existas personi de altra regioni di Brazilia.

Geografio[redaktar | edit source]

Granda parto di la regiono jacas sub la Tropiko di Kaprikorno. Nur la nordo di Paraná jacas super ta lineo. La klimato esas subtropikala kun 4 sezoni. Dum vintro on povas nivar en alta monti de la regiono, en la stati di Santa Catarina e Rio Grande do Sul. La varma temperaturi dum somero atraktas Arjentiniana, Uruguayana e Paraguayana turisti por la litoro di Santa Catarina e Rio Grande do Sul.

Reliefo[redaktar | edit source]

On existas montaro paralela a la litoro, qua krucumas la regiono de la bordero kun Sao Paulo en nordo til la nord-esto di Rio Grande do Sul en sudo. La maxim alta monto en la regiono esas Pico Paraná, kun 1,922 metri di altitudo. La basa tereni okupas mikra arei en la litoro ecepte en Rio Grande do Sul, ube jacas la lagi Lagoa dos Patos (la maxim granda de Rio Grande do Sul), Lagoa Mirim (en la frontiero kun Uruguay, ed altra).

Vejetantaro[redaktar | edit source]

Araucaria (Braziliana konifero) en Pelotas, Rio Grande do Sul.
Femino di capivara (la maxim granda rodero di Sud-Amerika) kun yuni en la regiono di Taim, Rio Grande do Sul.

En litoro restas apene mikra boski di Mata Atlântica, tropikala foresto qua kovris regioni proxim Braziliana litoro de Rio Grande do Norte til Rio Grande do Sul, e weste til la regiono di Foz do Iguaçu. En regioni plu alta, on existis boski di araucária, endemika Braziliana konifero.

En westo e sudo di Rio Grande do Sul okuras la vejetantaro di Pampa, formata da gramini, qua servas kom naturala pastureyo. En sud-esto di Rio Grande do Sul, proxim la frontiero kun Uruguay, okuras la mixuro di gramini kun inundebla vejetantaro, plaji e marshi en la regiono konocata kom Banhado do Taim, inter l'urbi di Santa Vitória do Palmar e Rio Grande. Mar-fore la tri stati restas poka originala vejetantaro, remplasita en multa regioni da agrokultivi.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Suda regiono esas la duesma maxim richa regiono di Brazilia, e reprezentis 18,6% di Braziliana KLP en 2003. Ol havas importanta industrio, agrokultivo e servadi.

Agrokultivo

La tri stati, specale Paraná, esas granda exportaceri di soyo, e Rio Grande do Sul produktas parto dil frumento konsumata en Brazilia. Santa Catarina e Rio Grande do Sul produktas granda parto di pomo e piro konsumata en Brazilia. La nordo di Paraná anke produktas kotono, sukrokano, oranjo, frumento e kafeo. En Rio Grande do Sul on produktas maizo, fazeolo, terpomo, manioko, kafeo, rizo en inundebla regioni, ed anke frumento. Mateo povas esar extraktata o kultivata.

Mutoni en Rio Grande do Sul.
Edukado

La tri stati kreas porki por alimentar interna ed exterlanda merkati. Cirkum 18% di Braziliana trupi di boviari e 60% di mutoni esas kreata en naturala pastureyi de Rio Grande do Sul. La regiono esas la duesma granda produktero di lakto en Brazilia.

Extraktado

Ligno e mateo en foresti. Peskado en litoro di tri stati (la regiono esas responsebla por 25% di totala peskado produktata en Brazilia, specale sardino, kreveti, edc. Karbono, kaolino e argilo en kontinento, e petrolo en la maro.

Industrio

Lakto-industrio; transformo di karno; transformo di ligno; moblo, celulozo; automobili en metropolala regioni di Curitiba e Porto Alegre; petrokemio, ledro e shui en metropolala regiono di Porto Alegre; vino en Rio Grande do Sul, sigareto en Santa Cruz do Sul (Rio Grande do Sul), transformo di agrokultivala produkti, stofi.

Internaciona aeroportuo di Curitiba.
Transporto

Suda regiono havas bona neto di transporti qua unionas ol kun altra Braziliana regioni e kun vicina landi di Mercosur ed altra landi. La portuo di Paranaguá esas la precipua exportacero di grani di Brazilia, specale soyo. Altra importanta portui esas Porto Alegre e Rio Grande (Rio Grande do Sul), ed Imbituba, Laguna, Itajaí e São Francisco do Sul, en Santa Catarina. L'aeroportui di Curitiba, Porto Alegre e Foz do Iguaçu, la precipua di la regiono, recevas internaciona aviacadi.

Katarakti di Iguazú, en la frontiero kun Arjentinia.
Turismo

La regiono esas importanta destino por Braziliana turisti por lua peizaji, specale la regiono di Serra Gaúcha, katarakti di Iguazú, la plaji di Florianópolis, Balneário Camboriú, Barra Velha e Torres, la regiono di jezuita misioni, la Valo di Itajaí, la Nacionala parko di Aparados da Serra, e l'urbi di São Joaquim ed Urubici, ube povas okurar nivo dum vintro. La regiono anke recevas stranjera turisti, specale Arjentiniani, Uruguayani e Paraguayani, qui prizas precipue lua litoro.

Kuntara landala produkto di la regiono (Fonto:IBGE/2006)
Stati KLP (R$ 1000,00) % de nacionala KLP % de regionala KLP KLP per persono
Paraná 136 681 933 6.4% 34.2% 13,158
Santa Catarina 93,193,324 4.0% 21.5% 15,638
Rio Grande do Sul 156,883,171 8.2% 44.3% 14,310

Demografio[redaktar | edit source]

Botanika Gardeno di Curitiba, Curitiba, la maxim granda urbo di Suda regiono.
Urbo Stato Populo en 2007
Curitiba[2] Paraná 1,828,092
Porto Alegre Rio Grande do Sul 1,441,554
Londrina[2] Paraná 505,184
Joinville Santa Catarina 487,003
Caxias do Sul Rio Grande do Sul 419,852
Florianópolis Santa Catarina 416,564
Pelotas Rio Grande do Sul 350,358
Canoas Rio Grande do Sul 333,322
Maringá Paraná 324,397
Foz do Iguaçu Paraná 309,113
Ponta Grossa Paraná 304,973

Kulturo[redaktar | edit source]

La richa kulturo di suda regiono recevis l'influi di enmigranti, e konservas, kom exemplo, dansi e muziki de Italiani, Acoriani e Germaniani. L'uzajo di mateo kom drinkajo developis su en la regiono e facas parto de la kulturo di gauchos, kun lua dansi e muziko.

Kelka exempli di importanta intelektuali, autori, piktisti, muzikisti e politikisti de la regiono:

Referi[redaktar | edit source]

  1. IBGE. Dados do Censo 2010.
  2. 2.0 2.1 Estimativas populacionais 2008. Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE).