Historio di Italia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
L'Etruriani esis di l'unesma habitanti di Italia.

Homi ja habitis teritorio di nuna Italia dum Paleolitiko, cirkum 200,000 yari ante nun.[1] Italiana tribui, kom Umbri, Latini, Volsci, Samniti, Kelti e Liguri havis Indo-Europana origino. De 17ma yarcento aK til 11ma yarcento aK, Greki mantenis kontakti kun Italia, e dum 8ma e 7ma yarcenti aK Greka kolonii esis establisita en litoro, origino di nomizita Magna Grekia.

Lupa Capitolina

Etruski, populo qua vivis en nuna Toskania, en westo di Umbria ed en la valo di Po, kreis civilizeso qua lastis de 8ma til 3ma yarcento aK, ed esis komplete asimilita en l'1ma yarcento aK, dum Romana Republiko[2]. Roma esis fondita ye 753 aK proxim Etruria, rejiolando di etruski, ed existas evidentaji ke li dominacis Roma til 396 aK, kande Romani espoliis Veii, etruska urbo 16 km norda-norda-weste de Roma.

Garibaldi ye 1866

Dum granda parto di la historio pos fino di Romana imperio, Italia esis dividita inter multa rejii. Ye 1859 komencis proceso di riunigo en unika stato. Giuseppe Garibaldi komandis un grupo di soldati, qua divenis konocita kom i Mille (la mili), ke kombatis kontre la Rejio di du Sicilii, vinkis la milito ye 1860 e facis posibla l'unigo kun Rejio di Sardinia. Il anke helpis liberigar Lombardia de Austriana imperio. Finale, Italia divenis unionita stato ye 17 di marto 1861. Victorio Emmanuele 2ma esis l'unesma rejo di moderna Italia.

Dum unesma mondomilito Italia kombatis kontre Austria-Hungaria e Germaniana Imperio ma recevis poka kompenso por kombatar kune vinkinti. Ye 1922 Benito Mussolini divenis chefa ministro di Italia ed instalis fashista rejimo. Ye 1929 il signatis kontrato ke agnoskis la nedependeso di Vatikano.

Pos referendo, Italia divenis republiko ye 2 di junio 1946[3]. En ta referendo, mulieri votis por unesma foyo. Umberto 2ma esis koaktita ad abdikar, ed exilis su. Pos pacala pakto ye 1947 kun Yugoslavia, italia perdis parto di lua estala frontieri, e Libera Teritorio di Trieste esis dividita inter Yugoslavia ed Italia.

En l'unesma elekto pos referendo, Demokrata Kristani vinkis komunisti kun larja majoritato, ed Alcide De Gasperi divenis chefa ministro. Ye 1949 Italia divenis membro di NATO. Marshall plano helpis lando rekuperar lua ekonomio, e kreskar til komenco di 1960a yari. Ye 1957 lando divenis un di fondinta membri di Europana Komuneso Ekonomiala.

De fino di 1960a yari til komenco di 1980a yari okuris multa ekonomiala, politikala e kriminala nestabilesi en lando. Ye 1973 lando sufris kun la krizo di petrolo ye 1978 Aldo Moro, chefo di Demokrata kristani, esis asasinita da "Reda brigadi", radikala politikala grupo di sinistra. Dum 1980a yari, por unesma foyo pos Duesma mondomilito, lando havis du chefa ministri ke ne esis demokrata kristani: Giovanni Spadolini (liberalo) e Bettino Craxi (socialisto). Dum guvernisteso di Craxi, l'ekonomio rekovris, e lando divenis la 5ma industrial ekonomio dil mondo. Malgre ta, guvernal expensi kreskis, ed intrna debo superigis 100% di KLP.

Anke dum 1980a yari, judiciisti Giovanni Falconi e Paolo Borsellino komencis judiciar e sendar a karcero membri di Mafia, kriminala organizesi di sudo di Italia. Kom rezulto, ye 1987, 360 mafiosi esis sendita a karcero por grava krimini. Inquesti dum komenco di 1990a yari anke deskovris krimini, kom suborni e korupto praktikita da entraprezisti e politikisti. Ta inquesti divenis konocita kom stagione mani pulite ("operaco neta manui"). Sequanta politikala krizo afektis la precipua partisi, specale Demokrata kristana partiso, qua guvernis dum preske 50 yari, e krevis en multa partiseti. Ja komunista partiso transformis su en sociala demokrata forco.

Dum 1990a yari e 2000 yari centra-dextra (komandita da Silvio Berlusconi) e centra-sinistra koalisuri alternative guvernis lando, qua eniris en periodo di ekonomiala stagnado.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Kluwer Academic/Plenum Publishers 2001, ch. 2.
  2. Rix, Helmut. "Etruscan." en The Ancient Languages of Europe, ed. Roger D. Woodard. Cambridge University Press, 2008, pp. 141-164
  3. Damage Foreshadows A-Bomb Test , 1946/06/06 (1946) Universal Newsreel

Videz anke[redaktar | edit source]


LocationEurope.png
Historio di Europa
Albania | Andora | Austria | Belgia | Bielorusia | Bosnia e Herzegovina | Bulgaria | Chekia | Dania | Estonia | Finlando | Francia | Germania | Grekia | Gruzia | Hispania | Hungaria | Irlando | Islando | Italia | Kroatia | Latvia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgia | Macedonia | Malta | Moldova | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegia | Polonia | Portugal | Rumania | Rusia | San Marino | Serbia | Slovakia | Slovenia | Suedia | Suisia | Ukrainia | Unionita Rejio | Vatikano
dependanta teritorii: Alando | Faero | Gibraltar | Guernsey | Jersey | Man-Insulo | Svalbard e Jan Mayen