Historio di Polonia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Kastelo di Wavel, en Krakow. Polona reji vivis ibe de 1038 til 1596, kande la chef-urbo dil rejio transferesis a Warszawa.
Polonia inter 966 e 1030.

Polonia e vicina regioni ja habitesis dum la lasta kincentmila yari. Dum neolitiko aparis l'unesma komunesi di agrokultivisti. Lia fondinti enmigris de la valo di Danubio cirkum 5,500 yari aK.

Slava tribui koloniigis Polonia dum l'1ma yarcento. En 966 slava rejo Miezko 1ma impozis katolikismo en la regiono. La historio di Polonia kom stato ja duras mil yari, ma lua teritorio variis dum lua historio.

Jagiełło-dinastio[redaktar | edit source]

La Jagiełło-dinastio di Polona reji komencis en 1399, kande Władysław 2ma divenis unika regnanto pos la morto di sua spozino. Il origine havis la nomo Jagiełło; il esabis Granda Duko di Lituania depos 1377, ed esis mariajata kun Jagwida, qua divenabis rejo di Polonia en 1384 evante dek yari. Władysław e Jagwida esis kun-regnanti en Polonia til elua morto en 1399.

La dinastio finis kun la morto di Zygmunt 2ma August, ye la 7ma di julio 1572, en Knyszyn (proxim Białystok) ube il mantenis granda kavalo-edukerio. Il esis tri-foye mariajata ma havis nula heredanti. La sequanta reji di Polonia elektesis.

Dum la 16ma yarcento Polonia e Lituania formacis unika stato. La Parlamento (Sejm) esis simbolo di la uniono. Ol esis un di la maxim granda e povoza stati en la nordo di Europa, kun cirkum 1.2 milion km² di surfaco en lua kulmino, ma diversa militi kontre Rusia, Otoman imperio e Suedia febleskis la stato.

La divido di Polonia[redaktar | edit source]

Dum la 18ma yarcento, Rusian imperio, Prusia ed Austrian imperio gradope dividis ed okupis Poloniana teritorio. L'estala regiono okupesis da Rusian imperio. Poloni ne aceptis pacoze ta divido, e revoltis kontre to en multa okazioni, exemple en 1794, kande Tadeusz Kościuszko, qua kunlaboris kun George Washington pri la nedependo di Usa, komandis rebeleso kontre Rusian okupeso.

En 1807 Napoléon 1ma rikreis Poloniana stato, la Dukio di Warszawa, ma pos la Kongreso di Wien 1815 Polonia esis nove dividita. En la esto, quankam administrita kun kelka autonomio e liberala konstituco, gradope Rusia supresis Poloniana kulturo. Nur en Galicia - kontrolita da Austrian imperio - ed en la libera urbo di Kraków kreesis medii por Poloniana kulturo prosperar.

La 20ma e la 21ma yarcenti[redaktar | edit source]

Polonia nur divenis nedepedendanta de Rusia ye la 11ma di novembro 1918 kun la fino di Unesma mondomilito, e divenis republiko inspirita dal Franciana 3ma republiko.

En mayo 1926 marshalo Józef Piłsudski kaptis povo da stato-stroko. Piłsudski esis l'unesma chefo di stato di moderna Polonia, e guvernis dumvive til 12 di mayo 1935.

Ye la 1ma di septembro 1939 Naziista Germania invadis la westo di Polonia. Sovietia invadis l'esto di lando en 17 di septembro sam yaro. Warszawa kapitulacis en 26 di septembro. Lando perdis granda parto di lua habitantaro dum la Duesma mondomilito.

Dum Yalta-konfero Westala Federiti aceptis la ideo di Stalin pri la formaco di provizora komunista guvernerio en Moskva, qua ignoris la guvernerio-en-exilo formacita en London. Multa Poloni konsideresas to trahizo da Westala Federiti kontre Polonia. Pos la milito Sovietia impozis komunista rejimo a Polonia. Quankam difuzita objecioni, la nova guvernerio di Polonia aceptis l'anexado dil esto di Polonia a Sovietia, quale l'urbi di Wilno (nune Vilnius, chef-urbo di Lituania) e Lwów (nune Lviv, en Ukrainia). Kompense, Polonia recevis parto di l'estala teritorii de Germania.

Lech Wałęsa kun George e Barbara Bush, 1989.

Polonia restis komunista stato de 1945 til 31 di decembro 1989, kande Tadeusz Mazowiecki divenis unesma ne-komunista chefministro pos 1945. En novembro 1990 la habitanti elektis Lech Wałęsa, ex-sindikatano, kom prezidanto di lando por 5-yara periodo. Unesma parlamental elekti okuris en 1991.

En novembro 1995 okuris la 2ma libera prezidantal elekto di lando. Aleksander Kwaśniewski vinkis Lech Wałęsa per kurta difero: 51,7% kontre 48,3%. En 1997 nuna Poloniana konstituco efikeskis.

Polonia unionis ad NATO en 1999 ed ad Europana Uniono ye la 1ma di mayo 2004. En 1995 lando atingis la sama ekonomiala kresko de la periodo ante la fino di komunismo.


LocationEurope.png
Historio di Europa
Albania | Andora | Austria | Belgia | Bielorusia | Bosnia e Herzegovina | Bulgaria | Chekia | Dania | Estonia | Finlando | Francia | Germania | Grekia | Gruzia | Hispania | Hungaria | Irlando | Islando | Italia | Kroatia | Latvia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgia | Macedonia | Malta | Moldova | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegia | Polonia | Portugal | Rumania | Rusia | San Marino | Serbia | Slovakia | Slovenia | Suedia | Suisia | Ukrainia | Unionita Rejio | Vatikano
dependanta teritorii: Alando | Faero | Gibraltar | Guernsey | Jersey | Man-Insulo | Svalbard e Jan Mayen