Historio di Paraguay

De Wikipedio
Salti al navigilo Irez a serchilo

Ante l'arivo di Europani, Paraguay habitesis da 17 indijena kulturi di raso Guaraní. Ta kulturi duras existar til nun. Unesma Hispani arivis en la regiono cirkume 1516. L'urbo di Asuncion fondesis ye la 15ma di agosto 1537 da Juan de Salazar y Espinosa. L'urbo divenis importanta centro por jezuiti komencar lia verki en Sud-Amerika.

En 1542 Paraguay divenis parto di Vicerejio di Peru, kun sideyo en Lima. En 1604 dum la guvernerio di Hernando Arias ("Hernandarias") de Saavedra jezuiti arivis en la regiono. Dum plu kam 150 yari, li verkis en Paraguay ed en la regioni di Corrientes (nune Arjentinia) e Rio Grande do Sul til esar ekpulsita da Hispaniani e Portugalani en 1767. Anke dum la guvernerio di Hernandarias la regiono esis dividita en du administrala regioni: Paraguay y Buenos Aires. En 1776 Hispana rejulo Carlos la 3ma kreis la Vicerejio dil Fluvio di La Plata, ed unionis Paraguay kun ta vicerejio. Ta uniono duris til 1811.

En 1810 arivis en la regiono di Buenos Aires la notico ke Napoleon Bonaparte okupis Hispania ed ekpulsis la rejulo Fernando la 7ma. Sen la rejulo, komencis em Sud-Amerika la Revoluciono di Mayo en Buenos Aires. Paraguayani ne partoprenis en la revoluciono, por existar rivaleso inter la habitanti di Asuncion e di Buenos Aires (Porteños).

Fulgencio Yegros, Gaspar de Francia e Pedro Juan Caballero, heroi de Paraguayana nedependo.

José Espínola y Peña esis la reprezentero di Paraguayani en Asuncion. Ilu mentiis pri la suporto di la habitanti di Asuncion a la revoluciono. Do, en la fino di 1810, Buenos Aires sendis Manuel Belgrano en komando di expediciono por liberigar Paraguay de Hispana dominacajo. Belgrano perdis la batalii di Tacuari e Paraguarí kontre royalisti ye la 9ma di mayo 1811, ma ye la 14ma di mayo Pedro Juan Caballero komencis la revoluciono qua rezultis en Paraguayana nedependo. Ye la 17ma di junio un kongreso kreis un uniono por guvernar komandita dal ex-royalisto Fulgencio Yegros. Ta uniono establisis un projeto di kunfederuro inter Paraguay e l'Unionita Provinci di Río de la Plata. En 1821 Fulgencio Yegros esis exekutita.

José Gaspar Rodríguez de Francia esis un ek la precipua nomi de Paraguayana historio. Ilu guvernis de 1814 til lua morto en 1840. Dum lua guvernisteso l'unesma industrii instalesis en Paraguay.

Ye la 14ma di marto 1844 Carlos Antonio López asumis kom unesma prezidanto di Paraguay. Lua filiulo, Francisco Solano López, komencis modernigar lando, instalar skoli, konstruktar navi ed inauguris l'unesma fervoyo di lando. En decembro 1864, pos Bernardo Berro, lua asociiito en Uruguay, ekpulsesir de povo kun la helpo di Brazilia, Solano López deklaris milito kontre Brazilia ed komencis la Milito di Paraguay, anke konocata kom milito di Paraguay. Por atakar la sudo di Brazilia ed Uruguay, Paraguay krucumis Arjentiniana teritorio di Corrientes, e to efektigis l'Arjentiniana eniro en la milito. Paraguay perdis la milito pos 6-yara kombati, e Francisco Solano López, lor la diktatoro di la lando, mortigesis dum batalio. Pro la milito la lando perdis 2/3 di lua maskula populo, ed ye 1870 nur restis precipue mulieri, ancieni e pueri, lua industrio esis severe destruktita, publika eduko preske desaparis e la fervoyo e la telegrafo esis konfiskita por pagar debi pri la milito. Lando anke perdis teritorii por Brazilia e la nuna provinco di Formosa por Arjentinia.

Dum la 20ma yarcento, de 1932 til 1935, eventis la milito di Chaco, en qua Paraguay vinkis Bolivia. De marto til agosto 1947 eventis interna milito en lando, qua produktis 30.000 morti[1].

En 1954 generalo Alfredo Stroessner kaptis povo pos revokar prezidanto Federico Chávez Careaga. Stroessner restis en povo til la 3ma di februaro 1989 kande stato-stroko imperita da generalo Andrés Rodríguez Pedotti reversis il.

En 1992 Paraguay adoptis nova konstituco qua limitis ofico-tempo di prezidanteso a 5 yari. En 1993 eventis elekto, e Juan Carlos Wasmosy divenis l'unesma civila prezidanto di lando pos 40 yari, per elekti deklarita yusta e neta.

Referi[redaktar | redaktar fonto]