Norda Macedonia

De Wikipedio
(Ridirektita de Norda-Macedonia)
Salti al navigilo Irez a serchilo
Por historiala Macedonia, del Antiqueso, videz Macedonia.
Republiko Norda Macedonia
Република Северна Македонија
Flag of North Macedonia.svg Coat of arms of North Macedonia.svg
Standardo di Republiko Norda Macedonia Blazono di Republiko Norda Macedonia
Nacionala himno:
Denes Nad Makedonija
Europe location MKD.png
Urbi:
Chefurbo: Skopje
· Habitanti: 668 518[1] (2006)
Precipua urbo: Skopje
Lingui:
Oficala lingui: Macedoniana[2]
Guvernerio:
Tipo: Republiko
· Prezidanto: Stevo Pendarovski
· Chefministro: Oliver Spasovski
Surfaco: (148ma granda)
· Totala: 25 713 km²
· Aquo: 1,9 %
Habitanti: (142ma granda)
· Totala: 2 103 721[3] (2017)
· Denseso di habitantaro: 80,1 hab./km²
Plusa informi:
Valuto: Dinaro di Norda Macedonia
Veho-latero: dextre
ISO: MK
MKD
807
Reto-domeno: .mk*
Precipua religio: kristanismo, 64%


Norda Macedonia, oficale Republiko Norda Macedonia, esas lando jacanta en sud-estal Europa. Ol havas kom vicini Kosovo nord-weste, Serbia norde, Bulgaria este, Grekia sude, ed Albania weste.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Norda Macedonia

Dum l'Antiqueso granda parto di la teritorio di nuna Norda Macedonia esis parto di la rejio Peonia, di qua la populo originis de Trakia,[4] ma anke de Iliria e Dardania. En 336 aK Filip la 2ma konquestis Supra Macedonia, inkluzite la regiono di nuna Norda Macedonia[5]. Lua filiulo, Alexandros la Magna konquestis la cetera regiono.

Dum Mezepoko la regiono influesis dal Bizancana Imperio e dal slavi. Dum la 10ma yarcento la regiono divenis centro dil Unesma Bulgara imperio, sub la regno dil caro Samuil la 1ma. Nova chefurbo establisesis en Ohrid.

Dum l'unesma duimo di la 15ma yarcento Otomani konquestis la regiono, qua divenis parto di Otoman imperio dum preske 500 yari. Dum Otomana dominacado, la regiono koloniigesis da Turki, qui divenis signifikanta minoritato. Dum l'Otomana administrado, Skopje e Monastir (nun Bitola) divenis chefurbi di separita regioni.

Serbia kaptis la regiono dum l'unesma Balkana milito en 1912. Dum Serbiana guvernerio, la regiono ne havis autonomeso. Pos l'unesma mondomilito Serbia divenis parto di Rejio di Serbi, Kroati e Sloveni. En 1929 la rejio rinomizesis "Rejio Yugoslavia".

Pos plebicito, Norda Macedonia nedependanteskis de Yugoslavia ye la 8ma di septembro 1991. Lando ne subisis interna milito pos nedependo, kontraste kun l'altra ex-Yugoslaviana republiki.

Ye la 11ma di januaro 2019, parlamento Macedoniana konkordis pri chanjar la nomo di la lando a Republiko Norda Macedonia.[6] Ye la 25ma di januaro 2019, la parlamento Greka votis por aceptar la nomo-chanjo per 153 yes-voti kontre 146 no-voti.[7]

Ye la 27ma di marto 2020, Norda Macedonia divenis oficale membreskis la Nord-Atlantikal Uniono kom 30ma membra lando.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Macedoniana nacionalismo

Norda Macedonia esas parlamentala republiko. La prezidanto elektesas dal populo por 5 yari. La funcioni dil prezidanto esas nur ceremoniala, e la chefo di guvernerio esas la chefministro. Lu selektesas l'altra ministri.

La Parlamento havas unika chambro e povas havar de 120 til 140 membri, qui elektesas dal populo por 4 yari, elektita per proporcionala reprezento de 6 elektala distrikti. Tri ek la membri de la parlamento reprezentas la diasporo di Norda Macedonia.

Judiciala povo exercesas da la korti, di qui la maxim alta esas la Supera Judiciala korto, la Konstitucala korto e la Judiciala konsilistaro di la Republiko. La konstituco di la lando adoptesis en 1993, ed emendesis en 2001.[8] Ol limitizas la povi di la guvernerii centrala, e lokala.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Topografiala mapo di Norda Macedonia kun lua precipua urbi.

Norda Macedonia esas lando senlitora. Ol reprezentas 35,5% de la historiala Macedonia. La lando havas 62 km di frontieri kun Serbia norde, 148 km kun Bulgaria este, 228 km kun Grekia sude, 151 km kun Albania weste e 159 km kun Kosovo nord-weste. La lando esas ordinare montoza, e lua maxim alta monto esas Monto Korab, havanta 2 764 metri di altitudo en la frontiero kun Albania.

Lua klimato esas transito inter Mediteranea e kontinentala. La mezavalora pluvo-quanto varias de 1 700 mm an la montoza regioni weste til nur 500 mm sud-weste.

Egeana baseno esas la precipua de la lando, kovranta 87% ek la surfaco di la lando. La precipua fluvii esas Vardar (qua ank esas importanta fluvio di Grekia) e Pčinja, enfluanto de Vardar qua naskas en Serbia. Ol esas longa de 135 km, di qui 83 fluas en Norda Macedonia.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Norda Macedonia

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Etniala mapo di Norda Macedonia en 2002.
Mohamedana Macedoniani dansas en la vilajo Gorno Kosovrasti.

Segun la demografiala kontado di 2002, Norda Macedonia havis 2 022 547 habitanti.[9] La maxim multa (64,18%) esas Macedoniani. Albani esis 25,17% de la habitantaro, Turki esis 3,85%, cigani esis 2,66%, Serbi esis 1,78%, e 2,36% apartenis ad altra etnii[9]. Segun statistiki por 2009, cirkume 58% de la habitantaro vivis en urbi.

L'oficala linguo di la lando esas Macedoniana, linguo multe simila a Bulgariana. Albaniana, Romani, Turka ed altra lingui ank esas parolata.

La religio kun la maxima nombro di adepti esas Ortodoxa Kristanismo, praktikata da 64,8% de la habitantaro. Mohamedani esas 33,33%, altra Kristani esas 0,4%, e la cetera 1,5% praktikas altra religii o havas nula religio.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Norda Macedonia havas richa kulturo, kun distingiva arto, arkitekturo, poezio e muziko. La lando havas diversa anciena religiala loki, nun protektata, e multa freski piktita inter la 11ma e la 16ma yarcenti. La folklorala muziko influesis da kirka muziko Bizancana.

La koquoarto influesis precipue da Mediteranea ed Otomana koquoarti, e min-multa grade, da Germana, Italiana e Hungara koquoarti. Ol uzas multa lakturi, vino ed alkoholala drinkaji produktata lokale, exemple rakia.

Futbalo, handbalo* e basketbalo esas la maxim populara sporti en la Norda Macedonia. Dum someri, eventas natala maratono

Noti e referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. Skopje - capital of the Republic of Macedonia
  2. Noto:Albaniana esas parolata en westo di lando, kun Macedoniana. Turkiana, Aromaniana e Serbiana anke esas parolata en kelka regioni
  3. CIA World Factbook – Macedonia. CIA. URL vidita ye la 23ma di aprilo 2018.
  4. Bauer, Susan Wise: The History of the Ancient World: From the Earliest Accounts to the Fall of Rome (2007), ISBN 0-393-05974-X, page 518: "... Italy); to the north, Thracian tribes known collectively as the Paeonians."
  5. [http://books.google.com/books?id=ppbuavUZKEwC&pg=PA187&dq=dardania+today+republic+of+macedonia&lr=&hl=bg#PPA14,M1 Who are the Macedonians? C. Hurst & Co. Publishers, 2000, ISBN 1-85065-534-0, p. 14
  6. la parlamento Macedoniana konkordis chanjar la nomo. Bbc.com. URL vidita ye la 2019-01-14.
  7. (25ma di januaro 2019) Macedonia and Greece: Vote settles 27-year name dispute (Angla). BBC.
  8. BBC NEWS|Europe|Macedonia adopts new Constitution
  9. 9,0 9,1 Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Macedonia, 2002 - Book XIII, Skopje, 2005.. State Statistical Office of the Republic of Macedonia. URL vidita ye la 10ma di februaro 2016.
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:
Nuna stati qui formacis l'anciena Yugoslavia Flag of the SFRY
Bosnia e Herzegovina | Kosovo | Kroatia | Norda-Macedonia | Montenegro | (Serbia e Montenegro) | Serbia | Slovenia
Flago dil Europana Uniono Mapo dil Europana Uniono
Membrostati: AustriaBelgiaBulgariaChekiaChiproDaniaEstoniaFinlandoFranciaGermaniaGrekiaHispaniaHungariaIrlandoItaliaKroatia - LatviaLituaniaLuxemburgiaMaltaNederlandoPoloniaPortugalRumaniaSlovakiaSloveniaSuedia
Negocianta stati: Islando - MontenegroNorda-MacedoniaSerbiaTurkia
Peticionanta stati: Albania
Potenciala kandidati: Bosnia e Herzegovina - Kosovo
LocationEurope.png
Landi en Europa
Albania | Andora | Austria | Belgia | Bielorusia | Bosnia e Herzegovina | Bulgaria | Chekia | Dania | Estonia | Finlando | Francia | Germania | Grekia | Gruzia | Hispania | Hungaria | Islando | Italia | Kroatia | Latvia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgia | Norda Macedonia | Malta | Moldova | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegia | Polonia | Portugal | Republiko Irlando | Rumania | Rusia | San-Marino | Serbia | Slovakia | Slovenia | Suedia | Suisia | Ukraina | Unionita Rejio | Vatikano
Nesuverena teritorii: Alando | Faero | Gibraltar | Guernsey | Jersey | Insulo Man | Svalbard e Jan Mayen